دکتر سيداحسان بيکايي/نگاهي به فيلم ها و سريال هايي که درباره ايدز ساخته شده

ايـدز در سـيـنـمـا و تـلـويـزيـون

بيماري ايدز براي اولين بار در تابستان سال 1981 در روزنامه نيويورک?تايمز گزارش شد، اما چند سال طول کشيد تا ‌هاليوود در فيلم‌هاي خود به موضوع ايدز بپردازد...

اوايل فقط فيلم‌هاي تلويزيوني درمورد ايدز ساخته شد اما به‌تدريج کارگردان‌هاي معروف هم به اين پديده جديد قرن پرداختند. در ادامه نگاهي داريم به اين فيلم?ها که در دنيا و ايران ساخته شده?اند.


«تلاقي نگاه» با يک بيماري جديد

«تلاقي نگاه» که در سال 1986 در مورد ايدز اکران شد، سرگرم‌کننده‌ترين فيلمي است که تا امروز در مورد اين بيماري ساخته شده‌است. ساختن يک فيلم کمدي در مورد بيماري جديدي که بعدها معروف‌ترين بيماري دنيا نام گرفت، در آن زمان اقدام جسورانه‌اي بود.


«فيلادلفيا» و جايزه اسکار

«فيلادلفيا» معرو‌ف‌ترين فيلم با موضوع ايدز است که در سال 1993 ساخته‌شد. «تام هنکس» به دليل بازي در نقش وکيل جواني که به ايدز مبتلا شده بود، برنده جايزه اسکار نقش اول شد. او در اين فيلم نقش يک وکيل معروف را بازي مي‌کند که به‌ دليل ابتلا به ايدز، از کار برکنار مي‌شود و به همين دليل عليه شرکتي که در آن کار مي‌کرده، شکايت مي‌کند. اين فيلم يکي از بهترين تصاوير در مورد يک بيمار مبتلا به ايدز را نمايش داده است.


ايدز پنهان در «فارست گامپ»

«فارست گامپ» سال بعد از فيلادلفيا و باز هم با بازي تام‌هنکس ساخته و برنده چند جايزه اسکار شد. تام هنکس دومين اسکار خود را براي اين فيلم گرفت. فيلم درواقع يک تاريخچه شفاهي در مورد آمريکاست و در هيچ جاي آن، نامي از ايدز برده نشده اما دقيقا مشخصات بيماري داده شده است. «جني»، دوست دوران کودکي «فارست گامپ» و نامزد او، نمونه‌اي از رفتارهاي پرخطر دوران هيپي‌ها بود و روابط بي‌قاعده و متعدد و مصرف موادمخدر باعث شد تا به ويروس ناشناخته‌اي مبتلا شود که هيچ درماني براي آن نبود. «جني» درنهايت به دليل ابتلا به بيماري‌اي که بعدها به نام ايدز شناخته شد، مي‌ميرد.


جايزه پوليتزر براي «فرشتگان در آمريکا»

«فرشتگان در آمريکا» هم براساس نمايشنامه معروفي به همين نام که پيش از آن برنده جايزه پوليتزر شده بود، ساخته شد. ماجراي فيلم مربوط به يک گروه دوست در سال‌هاي 1980 در نيويورک است؛ جايي که ايدز براي اولين بار چهره زشتش را به دنيا نشان داد.


«دعاهاي يک مادر» تنها

«دعاهاي يک مادر» ساخته 1995؛ ماجراي درگيري‌ها و گرفتاري‌هاي يک مادر تنها را با ويروس ايدز بيان مي‌کند که علاوه بر مبارزه با بيماري‌اش به‌شدت نگران آينده فرزند 8 ساله‌اش است و سعي دارد خانواده‌اي براي سپردن فرزندش به آنها پيدا کند.

جنگ قهرمان المپيک با ايدز

«شکستن سطح» داستان گرگ لوگانيس، داستان واقعي مبارزه يک قهرمان المپيک با بيماري ايدز است. اين فيلم در سال 1996 روي پرده سينما رفت.


اولين مستند ايدزي

«ارکستر همچنان نواخت» اولين مستندي است که در مورد بيماري ايدز و تلاش براي درمان اين بيماري ساخته و برنده جايزه‌هاي متعددي شد. در اين فيلم جنبه‌هاي مختلف ايدز و حاشيه‌هاي سياسي و آکادميک اين بيماري به‌طور عريان نشان داده شده اما تاثيرگذارترين قسمت فيلم، تيتراژ انتهايي آن با ترانه‌اي از «التون‌جان» به نام «آخرين آهنگ» است. همزمان با خواندن التون جان، نام چند نفر از بيماراني که در فيلم حضور داشتند و قبل از اکران فيلم جان خود را از دست داده بودند، روي پرده سينما نقش مي‌بست. در اين زمان بود که تازه رسانه‌ها و ‌هاليوود متوجه جنبه‌هاي دراماتيک اين بيماري شدند.


«اجاره»، موزيکالي درباره ايدز

در قرن بيست‌و‌يکم ديگر ايدز چندان چهره وحشتناکي نداشت و فقط يکي ديگر از چند بيماري لاعلاجي به شمار مي‌رفت که روش‌هاي انتقال و بيماري‌زاي آن هم مشخص شده‌بود. به همين دليل کارگردان‌ها به خود اجازه مي‌دادند در مورد آن نمايش و فيلم موزيکال بسازند. «اجاره» که سال 2005 ساخته شد، داستاني موزيکال در مورد چند هنرمند است که به ايدز مبتلا هستند. داستان فيلم در شهر نيويورک و در سال‌هاي 1989 و 1990 اتفاق مي‌افتد.


ايدز در حاشيه «ساعت?ها»

داستان فيلم «ساعت‌ها» چند پاره است. بخشي از آن به زندگي «ويرجينيا وولف» مي‌پردازد اما بخشي از آن که به زمان معاصر مربوط و روايتگر ماجراي زني است که نامزدش به بيماري ايدز مبتلا و در حال مرگ است. ايدز در اين فيلم در حاشيه قرار دارد و ديگر آنقدر عنصر جذابي نيست که به تنهايي بار موضوعي يک فيلم را به دوش بکشد.


سريال?هاي ايراني درباره ايدز

قديمي‌ترين اشاره به بيماري ايدز در فيلم‌ها و سريال‌هاي ايراني، در سريال «آخرين ستاره شب» با بازي «هما روستا» و «داود رشيدي» است که در سال 1374 از تلويزيون پخش شد. «محراب» تنها پسر 2 استاد دانشگاه که بعد از سال‌ها زندگي در اروپا به ايران بازگشته است، از ازدواج با دختري که برايش درنظر گرفته شده سرباز مي‌زند و در انتها به دليل ابتلا به بيماري ايدز جان خود را از دست مي‌دهد. در آن زمان از اين بيماري و روش‌هاي انتقال آن به هيچ‌وجه حرفي زده نمي‌شد و اگرچه در سريال معلوم مي‌شد که پسر به دليل تصادف و انتقال خون‌آلوده به اين بيماري مبتلا شده است، اما در تمام سريال چهره وحشتناک و زشتي از اين بيماري نمايش داده شد.


«در شهر» فرهادي

بعد از سريال «آخرين ستاره شب»، تا مدتي خبري از بيماري ايدز در فيلم‌ها و سريال‌ها نبود تا آنکه سريال «در شهر» ساخته «اصغر فرهادي» در يکي از تکان‌دهنده‌ترين اپيزود‌هاي خود به ماجراي زن و شوهري پرداخت که درگير اين بيماري بودند. «فرهاد اصلاني» در نقش شوهر، ابتدا به همسر خود تهمت خيانت مي‌زند اما در انتها مشخص مي‌شود که خودش در يکي از سفرهاي خارجي خود به اين ويروس آلوده شده و همسرش را آلوده کرده است. زن، سرخورده از برخورد شوهرش، او را ترک مي‌کند و داستان با تنهايي و سرگرداني مرد تمام مي‌شود.


«خط قرمز» قاسم جعفري

سريال «خط قرمز» ساخته قاسم جعفري نيز ماجراي چند جوان از طبقات مختلف اجتماع را بيان مي‌کرد که به اميد تغييرهاي خوشايند از خانه فرار مي‌کنند. در روند طولاني سريال، مشخص مي‌شود که يکي از اين جوان‌ها به ايدز مبتلاست و دليل امتناع او از ازدواج با دخترخاله‌اش که از قديم دلبسته هم بوده‌اند، همين موضوع است. سازندگان سريال مجبور مي‌شوند لبه‌هاي تيز داستان را بگيرند و با تغيير فيلمنامه، نشان دهند پسر به دليل فرورفتن يک ميخ آلوده به خون به اين بيماري مبتلا شده است.


... و «پابرهنه در بهشت»

در فيلم «پابرهنه در بهشت» يک بار هم به نام بيماري ايدز اشاره نمي‌شود اما از روند داستان متوجه مي‌شويم که ساکنان آسايشگاهي که امين‌تارخ پزشک آن است، به اين بيماري مبتلا هستند. در قسمتي از فيلم، امين‌تارخ به طلبه روحاني فيلم مي‌گويد بيشتر اين افراد مرتکب يک گناه بزرگ و به همين دليل به اين بيماري مبتلا شده‌اند.

هفته نامه سلامت