به کدام مرجع اطلاعات پزشکی اعتماد کنیم(اخبار و گزارشات)

[دکتر سید حمید سجاد]

مسلما برای همه ما مواردی پیش میاد که نیازمند اطلاعات پزشکی باشیم.و همینطور برای همه ما, با هر سطح تحصیلات و فرهنگی که باشیم.. منابع مختلف پزشکی در اطراف ما وجود دارد. که شامل: خواهر - برادر- پدر و مادر- مادر بزرگ و پدر بزرگ- اقوام نزدیک - همسایه ها- هم محلی ها-آشنایان- مجلات فارسی خانوادگی- مجلات تخصصی پزشکی- رادیو- تلویزیون- اهالی کوچه و بازار- تلویزیون های ماهواره ای فارسی زبان-پزشک محله- متخصص بخصوص- پزشک متخصص عضو هیات علمی دانشگاه- معلم-هم مدرسه های و هم دانشگاهی ها- همکاران- مراکز مشاوره خصوصی و دولتی- سایت های پزشکی فارسی-سایت های پزشکی انگلیسی... و چند مورد دیگه هستند

آیا فکر میکنید همه یک گونه حرف میزنند؟آیا همه تفسیر درستی را به شما ارائه میکنند؟ به کدام یک باید اعتماد کرد؟ آیا به هر سایت پزشکی فارسی باید اعتماد کرد؟ آیا هر سایتی که به انگلیسی نیز نوشته شده.. حتما ادعای درستی میکند؟ آیا هر کسی که عکس پزشکی رو توی سایتش گذاشته و چیز های به نام مقاله علمی در اختیار شما میگذارد.. باید اعتماد کرد؟ چرا وقتی به گزارشات اخبار پزشکی تلویزیون که نگاه میکنیم..حرف های ضد و نقیضی را میشنویم؟ یک روز میگن هورمون درمانی زنان
یایسه سرطان زا هست.. چند روز بعدش میگن هورمون درمانی زنان یایسه باعث کم شدن احتمال آلزهایمر زنان میشه.. یک روز دیگه میگن سرطان زا نیست.به نقل قول بعضی از هم وطنان توجه کنید....

از فلان کاسب محل شنیدم که انجام فلان عمل جنسی باعث کوری میشه... از پزشک محلمون شنیدم که حجامت اونقدر خوبه که نه تنها هزاران درد رو دوا میکنه.. بلکه برای کیست تخمدان زنان هم خوبه.. یک سایتی به انگلیسی پیدا کردم که در باره اسفناج نوشته بود که سرطان زا ست.. توی یک مجله خوندم که رژیم لاغری اتکینز معجزه میکنه وهمه اروپائی ها و آمریکائی ها ازش راضی هستند.. اما توی یک سایت پزشکی فارسی نوشته بود که عواقب دراز مدت زیادی داره..یک آگهی پزشکی پیدا کردم
که یه دکتره گفته بود که می تونه ظرف چند ساعت ترک اعتیاد ایجاد کنه با یک روش فوق سریع...

و هزاران مورد از این دست که خودتون بار ها تجربه کرده اید.چیزی که به این مسئله دامن زده ورود کانالهای تلویزیونی ماهواره ای فارسی زبان هست که خودشونو به زور وارد این بازار اطلاعات پزشکی کردن و در عین حال که مختصری اطلاعات صحیح میدن.. اما قریب به اتفاق اطلاعات اونها درست نیست و ارزش علمی نداره و باعث سردر گمی بیشتر مردم ما و بعضا فریب بعضی افراد ساده لوح شده..

یک نمونه واضح اون شامپوی به اصطلاح جلوگیری کننده ریزش موی ریواووژن هست که با تبلیغات بسیار گسترده ای سعی کردن اینجوری به خورد خلائق بدن که اثر شامپو چیزی در حد معجزه هست وتونسته تا 80% مصرف کنندگان رو راضی کنه. محصولی که اصلا معلوم نیست چی هست؟ چقدر کار تحقیقاتی روش انجام شده و کدام مرجع معتبر اونو تایید کرده.. جالب از این نظر که معتبر ترین محصولی که هم اکنون تایید جهانی داره.. نتونسته بیش از 30% مصرف کنندگان را رضایت نسبی و بیش از 10% را رضایت کامل بده. اونوقت چطور یک محصول مجهولی تونسته رضایت 80% رو کسب کنه.. اون هم محصولی که هیچ آثاری از اون در مقاله های معتبر نیست.. ما در تاپیک های مختلف سعی کردیم به بی اعتبار بودن اون بپر دازیم.. تا اینکه به اطلاعیه انجمن پوست در همین مورد برخوردیم که با قاطعیت اعلام کردن که هیچ مدرکی به نفع مفید بودن اون محصول نیست و کار تحقیقاتی روی اون انجام نشده

ریزش مو- بررسی صلاحیت revivogen
http://forum.iransalamat.com/showthread.php?t=2141

ریزش مو- نادرست بودن تبلیغات کانال های ماهواره ای(گزارشات)
http://forum.iransalamat.com/showthread.php?t=4454

البته این مسائل چندان هم عجیب نیست و توی دنیای خارج هم همینطوره.. و مردم همیشه در معرض اطلاعات گوناگون و بعضا متناقض پزشکی و بهداشتی و اومور مربوط به سلامتی.. قرار دارند.اما باید به مردم این آگاهی داده بشه که خودشون یاد بگیرن که به چه منبع خبری اعتماد کنند و ارزش و اهمیت بیشتری بدن. این مسئله تا اونجا در دنیای غرب پیش رفته که حتی برای مقالات به ظاهر علمی نیز.. رتبه بندی گذاشته اند و امتیاز بندی کرده اند.. تا خواننده متوجه بشه که ارزش این مقاله ای که داره میخونه چقدره؟ مثلا از 5 امتیاز.. چند تا گرفته...که درنامه بعدی این مبحث مفصلا در موردش صحبت شده.

امیدوارم این سایت بتونه مرجع مناسب و معتبری برای هم وطنان باشه و بطور پیوسته بتونه جدیدترین و در عین حال معتبر ترین اطلاعات رو در اختیار مردم قرار بده...

[دکتر سید حمید سجاد]

وب سايت "هلث نيوز ريويو" كيفيت و دقت اخبار پزشكي را رتبه‌بندي مي‌كند

تهران،خبرگزاري جمهوري اسلامي ‪۸۵/۰۱/۳۰‬
علمي. جامعه اطلاعاتي. اخبار پزشكي.

در حالي كه روز به روز بر تعداد منابع ارائه‌دهنده اخبار پزشكي افزوده مي‌شود، يك وب سايت جديد اخبار پزشكي منتشر شده توسط منابع مختلف را بررسي كرده و بر اساس ميزان دقت و كيفيت، آنها را رتبه بندي مي‌كند.

به گزارش سايت اينترنتي "تك وب"، وب سايت جديد "هلث نيوز ريويو" (‪ ،(Health News Review‬با رتبه‌بندي اخبار پزشكي منتشر شده به كاربران در شناسايي معتبرترين و بهترين اخبار كمك مي‌كند.

اين وب سايت توسط يك گروه ‪ ۲۰‬نفره از كارشناسان روزنامه‌نگاري و كارشناسان خدمات بهداشتي و پزشكي اداره مي‌شود كه اين گروه جديدترين اخبار علمي را بررسي كرده و با ذكر نقاط قوت و كاستي‌هاي اخبار پزشكي، آنها را از لحاظ كيفيت، دقت و مفيد بودن رتبه بندي مي‌كنند.

وب سايت "هلث نيوز ريويو" توسط بنياد موسوم به "تصميم‌گيري آگاهانه در زمينه پزشكي"(‪ (IMDM‬تاسيس شده و توسط "گري شوايتزر" از دانشگاه "مينسوتا" در آمريكا منتشر مي‌شود.

پيش از اين اقداماتي مشابه در ساير زمينه‌هاي خبري و به طور مثال براي رتبه بندي اخبار سياسي صورت گرفته و هم‌اكنون علاقه‌مندان به اخبار پزشكي نيز مي‌توانند با مراجعه به وب سايت "هلث نيوز ريويوز" از ميزان صحت و دقت جديدترين اخبار پزشكي مطلع شوند.

[دکتر نادر]

وزارت بهداشت هشدار داد:
به تبليغات شبكه‌هاي ماهواره‌اي اعتماد نكنيد



وزارت بهداشت،‌ درمان و آموزش پزشكي اعلام كرد: ميزان شكايات ارسالي از ايجاد عوارض جانبي گسترده و آسيب‌هاي جدي مصرف‌كنندگان اقلام دارويي، غذايي، آرايشي و بهداشتي مورد تبليغ در شبكه‌هاي مختلف ماهواره‌اي افزايش يافته است.

به گزارش سرويس «بهداشت و درمان» خبرگزاري دانشجويان ايران، به نقل از روابط عمومي وزارت بهداشت، طبق بررسي‌هاي موجود و با توجه به پرونده‌هاي مفتوح در دستگاه قضايي اغلب اين اقلام تقلبي بوده و سبب به مخاطره افتادن سلامتي مصرف كنندگان مي‌شود.

لازم به ذكر است كليه محصولات غذايي، آرايشي و بهداشتي وارداتي حتما بايد مجوز وزارت بهداشت و برچسب فارسي شامل تاريخ توليد و انقضا و نام كشور سازنده و نام محصول را داشته باشند.

[دکتر نادر]

در عصری زندگی می کنیم که آن را عصر اطلاعات و ارتباطات نام نهاده اند. در کنار این نامگذاری، عباراتی چون آلودگی اطلاعات و انفجار اطلاعات نیز به گوش ما رسیده است. در عصر حاضر اطلاعات معیار توسعه یافتگی و رشد فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ملتهاست و مرزبندی فقرای اطلاعات و ثرومتمندان اطلاعاتی با عنایت به میزان استفاده و تولید علم و اطلاعات انجام می پذیرد.
اطلاعات به صورت تصاعدی تولید می گردد و در انواع رسانه های ارتباطی اعم از الکترونیکی و چاپی منتشر می گردد. فضای به وجود آمده در اینترنت و سهولت تولید و انتشار اطلاعات بر این افسار گسیختگی می افزاید و بدون وجود منبعی که اعتبار اطلاعات انتشار یافته را بسنجد، اطلاعات منتشر شده در معرض استناد و استفاده قرار می گیرند. این در حالی است که تمامی اطلاعات تولید شده دارای ارزش یکسانی نیستند. و چه بسا در میان آنها، اطلاعاتی آسیب زننده و یا به بیانی کلی تر غیر معتبر نیز راه یابد. پس آیا باید به هر آنچه منتشر شده است اعتماد کرد؟ چگونه باید اعتبار سنجی نمود؟ آیا معیاری برای این کار وجود دارد؟ آیا می توان اطلاعات معتبر را از مطالبی که اعتبار کمتری دارند تشخیص داد؟

در پاسخ به سوالات مطرح شده در اینجا به طرح ساده الگويی می پردازیم. معیارهای ارزیابی در مورد منابع چاپی و الکترونیکی تقریبا یکسان هستند و تفاوتهایی که وجود دارد ناشی از ماهیت و نوع رسانه است. به همان میزان که مطلب بیان شده در یک کتاب باید اعتبار سنجی شود، بیانی در یک وب سایت نیز باید اعتبار سنجی شود.



معیارهای اساسی:
 مشخص بودن صاحب فکر یا اندیشه یا نوشته یا هر چیز دیگری که شما دوست دارید اسمش را بگذارید. علاوه بر مشخص بودن صاحب اندیشه، باید مشخصات و سابقه علمی و تالیفاتی او نیز قابل شناسایی و دسترس پذیر باشید. همه می دانیم که متخصصان موضوعی در رشته های مختلف اغلب معدود و قابل شناسایی هستند و می توان از طرق مختلف با آنها آشنا شد. علاوه بر تخصص موضوعی، تجربه کاری در زمینه ای که اظهار نظر و بیان اندیشه صورت گرفته است از ضروریات است. چگونه می توان در زمینه ای سخن گفت در حالیکه تخصص و تجربه ای در آن زمینه وجود ندارد؟ حتی در صورت بیان اندیشه، مطالب اظهار شده تا چه حد می تواند معتبر باشد؟


 توجه به ناشر یا مسئول انتشار محتوا. آیا ناشر تخصص لازم در این زمینه موضوعی را دارد یا از آن نوع از ناشرانی است که هر نوع کتابی را چاپ می کند؟ اغلب ناشران معتبر و به نام ، تلاش می کنند حیثیت حرفه ای خویش را با انتشار آثار گرانقدر و معتبر بیش از پیش کنند و خطر انتشار هر نوع مطلبی را نمی پذیرند. در میان ناشران با اندکی تحقیق می توانیم دریابیم که کدامیک در حوزه مورد علاقه ما فعالیت می کنند و سطح کارهایشان چگونه است. در مورد وب سایت ها مسئول سایت می تواند فرد یا موسسه ای باشد که انتشار مطالب را بر عهده گرفته و مسئولیت معنوی سایت با اوست. این سازمان یا فرد باید مشخص و در کار خود متخصص و دارای جایگاه باشد. بی گمان اطلاعات منتشر شده در سایت سازمان سنجش در مورد مواد امتحانی کنکور سال بعد معتبرتر از بیان سایتهای دیگر است. می توان از دامنه وب سایتها تا حدود ی به شناسایی سایتهای رسمی سازمان ها و موسسات معتبر دست یافت و از اطلاعات آنها با تردید کمتری بهره برد.


 روزآمد بودن یا تازه بودن مطلب ارائه شده. در این معیار زیاده روی نکنید در برخی از موارد لازم است به منابع قدیمی استناد شود ؛ مطالعات تاریخی و مروری از این دسته اند اما در مواردیکه نوع موضوع طول عمر خود را مشخص می کند باید به تاریخ انتشار مطلب توجه داشت. اگر در صفحه وبی با تاریخ روزآمد سازی 2000 خبر ورود نسخه جدید نرم افزاری را یافته اید زیاد خوشحال نباشید چون بدون تردید تا کنون نسخه های جدید تری از آن به بازار آمده است! غالبا در انتهای صفحات وب تاریخ و گاها ساعت روزآمدی مطالب بیان شده است. اما کمی صبر کنید در برخی از موارد نباید به تاریخ بیان شده اعتماد کرد. کمی دقت در تاریخ انتشار منابع می تواند راهگشا باشد. گاهی تاریخ انتشار گویای تازگی مطالب نیست. در این جا لازم است نکته ای را خاطر نشان کنیم که در مورد منابع چاپی دو مفهوم چاپ مجدد و ویرایش کاملا با هم متفاوت است. در ویرایش، محتوا تغییر کرده و همزمان با تغییرات علوم روزآمد می شود اما چاپ مجدد تنها نو کردن لباسهای کهنه ورق های کتاب است!


 وجود ساختار مناسب. شاید فکر کنید که وجود ساختار اهمیت زیادی ندارد اما باید گفت که وجود ساختار مناسب نشان دهنده دو چیز اساسی است یکی اینکه صاحب فکر، دارای ساختار ذهنی سازماندهی شده ای بوده است و در انتقال این نظم تلاش خود را کرده است و دوم اینکه در قالب این تنظیم به اندیشه شما به عنوان مخاطبی که به طور نظام مند می اندیشد احترام گذاشته است. یکدستی در ارائه مطالب و نظم منطقی در هر نوع از منابع با توجه به ماهیت موضوعی و نوع رسانه از اهمیت خاصی برخوردار است در مورد منابع الکترونیکی باید به خاطر داشت که سازماندهی موضوعی و امکان جستجوی تمام متن امکان بازیابی مطالب مرتبط تری را فراهم خواهد آورد. در صورت وجود پراکندگی و عدم وجود سازماندهی مناسب چه بسا اطلاعات ارزشمندی از دید کاربر مخفی می ماند.


 مشخص بودن هدف از بیان مطالب. هنگامیکه هدف از ارائه مطلبی به اهداف تجاری و غیر علمی منتهی شود باید با تردید بیشتری به مطالب بیان شده نگاه کرد. کمتر پیش می آید که این مطالب به افراط و تفریط آلوده نباشد. در مورد منابع چاپی می توان با مر اجعه به مقدمه یا پیشگفتار و یا حتی صفحه تقدیم بر هدف و انگیزه صاحب فکر تا اندازه ای آگاهی یافت. در مورد وب سایتها اغلب صفحه ای به نام درباره ما، اهداف یا عباراتی از این دست وجود دارد که علاوه به بیان اهداف و انگیزه های طراح سایت می پردازد.


 دامنه و عمق مطالب ارائه شده نیز در این ارزیابی اهمیت دارد. برای درک عمق و دامنه مطالب ارائه شده در مورد منابع چاپی مثلا کتاب، می توان به فهرست مندرجات، تعداد صفحات، پیشگفتار و مقدمه نگاهی انداخت اما در مورد منابع الکترونیکی مثلا وب سایت، می توان به صفحه بیان اهداف و یا درباره ما نگاهی کرد. غالبا در این صفحات گوشه ای از موضوعات تحت پوشش و عمق پوشش بیان می گردد.


 مشخص بودن منابع. ویژگی عمده اطلاعات علمی آن است که هیچ اندیشه نابی در خلا شکل نمی گیرد. ساختمان اندیشه ما بر پایه پیشداشته های ذهنی ماست و این پیش داشته ها دارای پشتوانه انتشاراتی است. اگر چه نوع موضوع تعیین می کند که تا چه اندازه باید به منابع دیگر استناد شود ارزش یک متن ادبی در بدیع بودن آن است. هیچگاه نمی توان ادعا کرد که با چسباندن تکه های چندین رمان، رمانی ادبی خلق شده است!


 انعطاف پذیر باشید و خلاق! بسیاری از ما راه های زیادی را می شناسیم که می توان از آن طریق دیدی منتقدانه یافت و از پذیرفتن چشم بسته مطالب بازیابی شده و خوانده شده خودداری کرد. به خود اعتماد کنید و راه های دیگری را که به ذهنتان می رسد با ما در میان بگذارید.

نوشته شده توسط عاطفه شريف (كتابدار)

[دکتر نادر]

خبرهاي پزشکی چقدر موثق هستند؟

دفعه دیگر که از طریق رسانه‌ها از یک پیشرفت یا اکتشاف مهم پزشکی مطلع شدید، زود آن را یاور نکنید، اخبار پزشکی همیشه واقعیت اصلی را منعکس نمی‌کنند.
گرچه اكثر مطالبى كه رسانه‌‌ها در مورد پژوهش‌هاى پزشكى در اختيار شما مى‌گذارند، براساس تحقيقاتى است كه در نشريات معتبر به چاپ رسيده است، اما برخى از هيجان‌انگيزترين پژوهش‌ها در كنفرانس‌هاى پزشكى مورد بحث قرار مى‌گيرند، يعنى در جاهايى كه پژوهشگران ايده‌هاى مقدماتى و هنوز كاملاً بررسى‌نشده خود را با ديگران در ميان مى‌گذارند.

اين ايده‌هاى جديد ممكن است در آينده فرد را مستحق دريافت جايزه نوبل كند يا اينكه كاملاً غلط از آب دربيايد.

روزنامه نگاران معمولاً براى كسب اخبار جالب و به دست آوردن امكان گزارش پيشرفت‌هاى جديد در پزشكى به اين كنفرانس‌ها مى‌روند.

اما يك بررسى جديد نشان مى‌دهد كه رسانه‌ها اغلب حقايق اصلى را در گزارش‌های خود از این كنفرانس‌ها حذف مى‌كنند.

ليزا شوارتز استاديار دانشكده پزشكى دارت‌موث در ماساچوست آمریکا مى‌گويد: "اجلاس‌هاى علمى گردهمايى مهمى براى پژوهشگران هستند كه آنها در آن نظرات‌شان را مبادله و تحقيقات در حال انجامشان را مطرح مى‌كنند. اما بيشتر كارهايى كه در اين كنفرانس‌ها عرضه مى‌شوند, كامل نيستند و هنوز نمىتوان آنها را منتشر كرد."

"اين تحقيقات هنوز مورد بازبينى متخصصان ديگر قرار نگرفته‌اند و يافته‌هاى آنها ممكن است تا زمانى كه گزارش نهايى آنها در يك‌ نشريه ‌پزشكى معتبر *‌منتشر‌‌شود، ‌به ميزان زيادى تغيير كند." اگر اصلا منتشر شوند.

نارسایی‌‌ها

دكتر شوارتز در یک مصاحبه اینترنتی اشاره کرد که چگونه اغلب روزنامه‌نگاران اين مسئله را از پيش مى‌دانند که "تحقيقات ارائه‌شده در كنفرانس‌ها اغلب با اطلاعات پس‌زمينه‌اى كافى - مثلاً رونوشتى از مقاله اصلى علمى- ارائه نمى‌شوند و از طرف ديگر نويسندگان تحت فشار شديدى قرار دارند كه به سرعت يافته‌هاى پژوهشى را گزارش كنند."

شوارتز و همكارش استيون ولوشين با تجزيه و تحليل گزارش‌هاى روزنامه‌ها، راديو و تلويزيون در مورد پژوهش‌ها از ۵ اجلاس عمده علمى به اين يافته ها رسيدند:

- تنها ۲ گزارش از ۱۷۵ گزارش در مورد تحقيقات منتشر نشده يادآور شده بودند كه آن تحقيق انتشار نيافته است.

- يك سوم گزارش‌هاى خبرنگاران به اين مسئله اشاره نكرده بودند كه در تحقيق مربوط چند نفر فرد آزمودنى مورد بررسى قرار گرفته‌اند. نتايج تحقيقات پزشكى كه بر روى تعداد معدودى از افراد انجام مى شوند ممكن است بعدها با تحقيقات بزرگتر رد شود.

- ۴۰درصد گزارش‌هاى خبرى نتيجه پژوهش پزشكى را به صورت كمى بيان نكرده بودند.

- تنها يك هفدهم گزارش‌هاى خبرى در مورد تحقيقات پزشكى بر روى حيوانات ذكر كرده‌بودند كه نتايج اين تحقيقات ممكن است لزوماً درباره انسان ها صادق نباشد.

ولوشين مى‌گويد: "اگر روزنامه نگاران در گزارش‌هاي‌شان حقايق اصلى پژوهش‌هاى پزشكى و محدوديت هاى آنها را بيان نكنند، ممكن است عموم مردم درباره معنا، اهميت و اعتبار پژوهش هاى پزشكى گمراه شوند."

سایر خطرات

البته حتى پژوهش‌هاى علمى كه در نشريات معتبر پزشكى به چاپ مى‌رسند ممكن است گاهى اشتباه از آب درآيند.

نمونه شاخص چنين وضعى سال گذشته هنگامى رخ داد كه دانشمند كره اى هوانگ وو -سوك مدعى شد كه سلول هاى بنيادى جنينى انسان را كلون سازى (شبيه سازى) كرده‌است.

اين پيشرفت علمى در نشريه Science يكى از معتبرترين نشريات علمى جهان به چاپ رسيد. اما بعد معلوم شد كه اين دانشمند درباره كل قضيه دروغ گفته است و حتى پژوهشگران همكار او در اين پروژه نمى‌دانستند كه نتايج اعلام شده تقلبى هستند.

اما در مجموع خبرنگاران فرصت بهتری دارند تا پژوهش‌هاى علمى كه در نشريات معتبر به چاپ رسيده‌اند و مورد بازبينى كارشناسان مستقل قرار گرفته‌اند،گزارش کنند.

با اين حال هنوز همه پژوهش‌هايى كه نتايج آنها در رسانه‌ها مطرح‌ مى‌شود، لزوماً به كاربردهايى كه دانشمندان پيش‌بينى مى‌كنند منجر نمى‌شوند.

براى مثال پژوهش هايى كه در مورد به تاخير انداختن پيرى بر روى موش‌ها و كرم‌ها انجام مى شود ممكن است نويدبخش باشند، اما لزوماً به معناى آن نيستند كه مطابق ادعاى چند دانشمند انسان‌ها خواهند توانست به زودى بر پيرى فائق آيند و قرن ها زندگى كنند.

يك بررسى در سال گذشته نشان داد كه از ۴۵ تحقيق پزشكى كه در رسانه‌ها به ميزان زياد به آنها استناد شده است و در نشريات عمده پزشكى به چاپ رسيد‌ه‌اند، نتايج هفت تاى آنها با تحقيقات بعدى نقض شده است.

دكتر شوارتز توصيه مى‌كند كه خوانندگان با اخبار پزشكى با شك و ترديد بسیار برخورد كنند.

* نشریات معتبر آنهایی هستند كه در آن مقالات ارسالى مورد بازبينى كارشناسان مستقل قرار مى گيرد و به اصطلاح peer review می‌شوند.

رابرت روی بریت نویسنده مطلب فوق سردبیر اجرایی سایت خبری LiveScience است.
LiveScience News 16 June,2006

به نقل از همشهری

[دکتر نادر]

ارزيابي و تعيين ارزش كيفي سايت هاي پزشكي

نويسنده : دكترنعما محمديان روشن


اطلاعات نادرست مربوط به سلامتي و بهداشت در اينترنت فراوان است.آيا با راههاي ارزيابي و كنترل كيفي سايتهاي پزشكي آشنا هستيد؟


مقدمه:
تعداد افرادي كه از اينترنت براي دريافت اطلاعات مربوط به بهداشت و سلامت استفاده مي كنند، روز به روز در حال افزايش است. به طوري كه پيش بيني مي شود تا سال 2003 ، بيش از 200 ميليون نفر در سال از اينترنت براي اين امر استفاده خواهند كرد.
از سوي ديگر سايت هاي مرتبط با مسائل بهداشتي و سلامت و درمان نيز روز به روز در حال افزايش هستند. تخمين زده مي شود كه بيش از صد هزار سايت، به بهداشت و مراقبتهاي بهداشتي اختصاص داشته و هرماهه بر اين تعداد افزوده مي شود.
با توجه به دو مطلب فوق و در نظر گرفتن اين موضوع كه صحت اطلاعات بهداشتي و مسائل مربوط به سلامتي بسيار مهم است، موضوع ارزيابي كيفيت و تعيين صحت و سقم اطلاعات پزشكي و سلامتي اينترنت ، اهميتي دوچندان پيدا مي كند. هدف ما در اين مقاله آن است كه در ابتدا با انواع اطلاعات پزشكي و بهداشتي نادرست اينترنتي آشنا شويم و سپس راههايي جهت تعيين كيفيت مطالب مربوط به سلامتي در اينترنت بياموزيم.


حتماً تا كنون در اينترنت به سايت ها يا تبليغ هايي در مورد داروهايي كه ادعاي درمان همه بيماريها را دارند برخورد كرده ايد. يا با مطالبي راجع به اثرات معجزه آساي فلان داروي خاص در درمان سرطان مواجه شده ايد. از آنجا كه هزينه ساخت يك سايت وب روز به روز كم تر مي شود و از طرف ديگر سود حاصل از فروش محصولات از طريق اينترنت زياد است، تعداد اين سايت ها مرتباً افزوده مي شود.
اگر چه اطلاعات نادرست مربوط به سلامتي و بهداشت در اينترنت فراوان است، اما بررسي ها نشان داده است كه تقريباً همه آنها در يكي از سه گروه زير قرار مي گيرند:
- سايت هايي كه ادعا دارند، روشهايي براي درمان همه بيماريها (يا حداقل بسياري از بيماريهاي خطرناك ) يافته‏اند.
- سايت هايي كه حاوي اطلاعات غير دقيق و نادرست هستند.
- سايت هايي كه حاوي اطلاعات منحرف شده مي باشند.

الف) سايت هايي كه ادعاي درمان همه بيماريها را دارند
اين مطلب را به صورت يك مثال بيان مي كنيم : اگر در موتور جستجوي آلتاويستا ، به دنبال موضوع Cancer Cure بگرديد بيش از 400000 مطلب خواهيد يافت. در بين نتايج حاصل از جستجو ، سايتي به نام (RRRS) Royal Rife Research Society به چشم مي خورد. اين موسسه تحقيقاتي به نام Royal Raymond Rife كه يكي از محققين قرن بيستم بوده ناميده شده است. بر اساس فرضيه آقاي Rife تمامي سرطانها با استفاده از يك ابزار مولد فركانس قابل درمان خواهد بود. اين سايت ادعا كرده است كه دانشگاه كاليفرنياي جنوبي نيز درباره درمان الكترونيكي بيماران مشغول تحقيق است و به نتايج جالبي نيز رسيده است. سايت RRRS عقيده داردكه وحشت كارخانه هاي داروسازي از افشاي اين نوع درمان ‌، مانع اصلي پيشرفت اين روشها و آگاهي دادن به عموم مردم است. اگر چه سايت RRRS گفته است كه در ساخت، فروش يا تعمير وسايل اين نوع درمان دخالتي نمي كند، اما اگر به آدرس آنها email بزنيد ، اطلاعاتي راجع به نحوه و محل تهيه و خريد اين نوع درمان، دريافت خواهيد كرد. در جستجويي كه در بانكهاي اطلاعاتي Medline و Cancerlit انجام شد ، هيچ مطلب يا سندي راجع به اين نوع درمان يافت نشد. همچنين مركز درماني سرطان دانشگاه كاليفرنياي جنوبي، انجام تحقيقات در اين باره را رد كرده‏اند.
يك مثال ديگر: در اينترنت مطالب زيادي راجع به درمان سرطانها توسط غضروف كوسه وجود دارد. سايت Shark Cartilage Tumor Inhibitor اطلاعات دقيقي راجع به اين نوع درمان و مطالعه آن مي دهد. اين سايت ادعا مي كند كه در تحقيق دكتر Roscoe Van Zandt روي زنان مبتلا به كانسر پيشرفته پستان، تجويز دوز روزانه خوراكي اين ماده باعث كاهش شديد اندازه تومور شده است.
در كنگره ساليانه American Society of Clinical Oncology بيان شد كه با انجام تحقيقات زياد به اين نتيجه رسيده اند كه اين ماده در درمان سرطانهاي پيشرفته هيچ گونه تاثيري نداشته است!
همچنين در اينترنت تبليغات زيادي راجع به روشهاي سقط جنين توسط خود افراد وجود دارد. FDA استفاده از اين روشها را بسيار خطرناك دانسته است و موارد متعددي از خونريزيهاي شديد واژينال و حتي مرگ نيز گزارش كرده است.
مثالي ديگر: هر كسي كه به اينترنت دسترسي داشته باشد مي تواند به سايت GHB info مراجعه و داروي آنها را بخرد. داروي GHB(گاما هيدروكسي بوتيرات) به ادعاي سايت مذكور خواصي نظير افزايش طول عمر، كاهش چربيهاي بدن، حفظ تونيسته عضلات و ....دارد. اما FDA در آمريكا وAct Medicine در انگلستان مصرف اين دارو را ممنوع كرده و مواردي از مرگ نيز بعلت مصرف آن گزارش كرده اند.

ب- اطلاعات غير دقيق و نادرست پزشكي
همه اطلاعات خطرناك پزشكي و بهداشتي اينترنت با اهداف تجاري نيست. تعداد زيادي سايت هاي شخصي و سازماني وجود دارد كه اطلاعات پزشكي را با اهداف خيرخواهانه در اختيار همه قرار مي دهند.اما خود، به نادرست بودن قسمتي يا همه اين اطلاعات واقف نيستند.
نشريه BMJ ، در يك تحقيق 41 سايت را كه به موضوع كنترل تب اطفال پرداخته بودند، مورد بررسي قرارداده است. از اين تعداد سايت تنها 15% روش استاندارد پايين آوردن تب كودك را پيشنهاد كرده بودند.و حتي در مواردي برخي سايتها براي كاهش تب طفل ، استفاده از اسفنج آب سرد! و يا اسفنج آغشته به الكل را بعنوان راه اصلي پيشنهادكرده بودند. اسفنج سرد بعلت ايجاد لرز مي تواند باعث افزايش دماي بدن شود و يا اسفنج آغشته به الكل كه در بچه‏ها باعث هايپوگليسمي يا كما مي گردد.

ج- اطلاعات تحريف شده
وقتي كه مقاله اي جهت چاپ در ژورنالهايي نظير Lancet يا Jama پذيرفته مي‏شود، مولفين بايستي دستورالعمل Vancouver group را رعايت نمايند. از ميان مفاد اين دستور العمل يك بند مربوط به رعايت عدم وابستگي مالي به شركت ها يا موسسات انتفاعي است. بدين معنا كه شركتهاي انتفاعي نبايستي در نوع انجام تحقيق يا روش آن و يا طرز انتشار مطالب تاثير گذاشته يا آنرا تغيير داده باشند.
اما در اينترنت اين قوانين چندان رعايت نمي شود و بنابراين سايت هايي را ميتوان يافت كه چندان مستقل و خالي از تحريف حقايق نيستند.
يكي از بهترين مثالهاي اين نوع سايت ها، سايت Cafe herpes web site است. اين سايت حاوي مطالبي راجع آموزش هرپس ژنيتال، لينك هايي براي گروههاي حمايت كننده و سايت هاي مرتبط و اطلاعات مربوط به محصولات دارويي است.
اين سايت متعلق به شركت Smithkline-Beecham است و داروي Famvir محصول اين شركت در قسمت محصولات دارويي تبليغ شده و بفروش مي رسد.


مورد ديگر از تبليغات هدفدار دارويي، در هنگام جستجو در موتورهاي جستجو به چشم مي خورد. وقتي در موتورهاي جستجوي پرطرفدار، كلمات كليدي خاصي جستجو شود، همزمان با ارائه نتايج، در كنار صفحه، تبليغ مرتبط با آن موضوع نيز ظاهر مي شود، مثلاً اگر در Yahoo كلمه Cancer را جستجو كنيد، يك نوارتبليغاتي مربوط به شركت Mediconsult در بالاي صفحه ظاهر مي شود. و يا اگر در بانك اطلاعات دارويي Medscape جستجو كنيد، نوار تبليغاتي مربوط به Biaxin Clarithromycin ظاهر مي شود كه مربوط به شركت Abbott است. با كليك روي هر كدام از اين نوارهاي تبليغاتي، مستقيماً وارد سايت مربوطه خواهيد شد كه امكان خريد دارو در آن وجود دارد.

ارزيابي اطلاعات بهداشتي پزشكي
اصول و استانداردهاي ارزيابي سايت هاي پزشكي را مي توان به صورت زير خلاصه كرد . هر سايت پزشكي كه فاقد اين استانداردهاي حداقل باشد، در ارزيابي اطلاعات رد مي شود :
- تاليف: مولف يك صفحه وب بايد بطور واضح مشخص باشد و بهتر آن است كه امكان ارتباط توسط email را براي كاربران فراهم كرده باشد.
- نسبت : اگر سايتي حاوي نتايج تحقيقات يا شواهدي مي باشد، بايد منبع اين اطلاعات بطور واضح مشخص شده باشد.
- افشاء : صاحب يك وب سايت بايد آشكارا مشخص بوده و هرگونه ارتباط بصورت حمايت مالي يا اهداف تبليغي آن به اطلاع كاربران رسانده شود.
تازگي :در صفحات وب بايستي تاريخ ايجاد و تاريخ آخرين به روز رساني مشخص شده باشد.

افزايش آگاهيهاي كاربران در رابطه با مسائل و مشكلات كيفيت اطلاعات پزشكي اينترنت باعث شد تا سازمانها و افراد، راههايي را جهت كمك به كاربران پيدا كنند تا ياريگر آنها در يافتن سايتهايي باشند كه از لحاظ كيفيت اطلاعات، مطلوب به شمار مي روند. در ذيل به اين ابزارها و راههاي كمكي اشاره اي خواهيم داشت:

1)سايتهاي برگزيده
در اينترنت مكرراً به سايتهايي برمي خوريم كه علائمي با مضمونهاي مختلفي نظير Infoseek cool site ، 5 star site يا Netguide's platinum site دارند. اكثر اين علائم (اگر واقعي باشند)، توسط سازمانها يا سايت هاي مرجع بررسي كننده، بعنوان نشانه برگزيده شدن سايت مزبور در زمينه هاي طراحي ، روش اطلاع رساني و .... داده مي شود. ولي اين علائم نشانه صحت اطلاعات پزشكي بهداشتي نيستند. اما يك علامت وجود دارد كه نشانه استاندارد بودن اطلاعات سايتهاي پزشكي مي باشد و آن لوگوي Health on the net foundation(HON Code) است .

پيدا كردن سايتهاي پزشكي مطمئن

سايتهايي كه حاوي اين لوگو باشند از لحاظ كيفيت اطلاعات پزشكي در اينترنت مطمئن به شمار ميروند. براي اطلاعات بيشتر به آدرس www.hon.ch/honcode/conduct.html مراجعه كنيد. براي پيدا كردن سايتهايي كه حاوي اين استاندارد مي باشند، ميتوان از بانك اطلاعاتي خود سايت Health on the Net كمك گرفت.


2) ابزارهاي درجه بندي
روش دوم ارزيابي يك سايت پزشكي ، ابزارهاي درجه بندي است. يكي از اين ابزارهاي چند منظوره Website Evaluation Rating checklist است. با استفاده از اين ابزار ، كاربر بايد به 60 سوال در مورد سايت مورد نظرش پاسخ آري يا خير دهد. سوالاتي نظير : آيا در سايت مذكور لينك هايي براي سايت هاي ديگر وجود دارد. آيا مولف و صاحب سايت مشخص است؟و غيره.
در نهايت نمره حاصله ، مشخص‏كننده كيفيت سايت مذكور خواهد بود. اگر چه اين ابزار براي بسياري از سايت ها مفيد است، اما همواره براي سايت هاي پزشكي كاربرد ندارد. براي حل اين مشكل انيستيتو تكنولوژي اطلاعات سلامتي (HITI) ، مجموعه اي از استانداردهاي ارزيابي سايت هاي پزشكي را فراهم كرده است تا كاربران بتوانند با آن معيارها ، سايت هاي مورد نظر خود را محك بزنند.
معيارهايي نظير محتويات، افشاي اطلاعات، لينك ها، طراحي، پويايي و ... كه هر كدام چند زير مجموعه نيز دارند مثلاً در قسمت محتويات چند معيار فرعي ديگر مانند دقت، سلسله مراتب شواهد، مشخص بودن منبع اصلي و ... وجود دارد. براي اطلاعات بيشتر به سايت HITI به آدرس زير مراجعه كنيد

http://hitiweb.mitretek.org/

3) فيلتر كردن وب

يك راه ديگر براي اطمينان از اينكه تنها سايت هاي معتبر در كامپيوتر كاربران ديده شود،‌ استفاده از فيلترهاي وب است. اين فيلترها مرورگر وب كاربران را مجبور مي كنند تا فقط اطلاعات معتبري را كه مطابق استانداردهاي از پيش تعريف شده مي باشند، نشان دهند.اين فيلترها در مورد سايت هاي معمولي از مدتها قبل قابل بكارگيري و استفاده بوده اند. مي توان مرورگر را طوري سفارشي كرد تا از نمايش دادن سايت هايي كه فاقد استانداردهاي PICS(Platform for Internet Content Selection) مي باشد، جلوگيري نمايد.براي سايت هاي پزشكي از استاندارد Med-Pics استفاده مي شود. براي استفاده از اين استاندارد در مرورگر اينترنت كافي است فايل مربوطه با پسوند .rat را از اينترنت گرفته و در مرورگر خود قرار دهيد تا سايت هاي پزشكي مطابق اين استاندارد فيلتر شوند. .(مراحل اين كار در شكل فوق توضيح داده شده است.)
براي اطلاعات بيشتر و دريافت فايل مذكور به آدرس زير مراجعه كنيد.
http://www.dermis.net/medpics/v00-02.htm

ابزارهاي ديگر
امروزه تعدادي از سايت هاي اينترنت اطلاعات درست يا نادرست پزشكي و بهداشتي اينترنت را غربال مي نمايند و به اطلاع كاربران مي رسانند . جدول زير اين سايت ها و آدرس آنها را نشان مي دهد.
- Quackwatch http://www.quackwatch.com/

- National Council Against Health Fraud
- http://www.ncahf.org/

- Health Care Reality Check
http://www.hcrc.org

- American Council on Science and Health
http://www.acsh.org/

[دکتر نادر]

سايت‌هاي سازماني بالاترين درصد صحت اطلاعات را دارند


اگر شما هم براي جمع‌آوري اطلاعات بهداشتي و پزشكي به موتورهاي جستجوگر اينترنتي كاملا وابسته هستيد،‌ به شما توصيه مي‌كنيم كه هميشه به اطلاعات پزشكي اينترنت اطمينان نكنيد.

به گزارش سرويس سلامت ايسنا، نتايج يك مطالعه گسترده نشان مي‌دهد كه در بسياري از موارد درماني و بهداشتي، اين منبع اطلاعاتي در فضاي مجازي حاوي اطلاعات نادرست و گمراه كننده است.

به گزارش روزنامه اكسپرس، متخصصان دانشكده پزشكي دانشگاه كاروليناي جنوبي، مركز پزشكي ملي كودكان و كارشناسان بهداشتي دانشگاه واشنگتن جورج در يك ارزيابي مشترك ميزان صحت و درستي اطلاعات درباره ايمني خواب نوزادان را در اينترنت جستجو و بررسي كردند و به نتايج قابل توجه و تعجب آوري دست پيدا كردند.

آنها پس از تجزيه و تحليل بيش از 1300 وب سايت دريافتند كه اطلاعات موجود در سايت‌ها در اين زمينه فقط در 43.5 درصد موارد صحت دارد در حالي كه در 28/1 درصد موارد اطلاعات اشتباه است و در 28.4 درصد موارد اساسا اطلاعات منتشر شده در سايت‌هاي مرتبط با موضوع ايمني خواب در نوزادان هيچ ربطي ندارند.

راشل واي مون، متخصص اطفال و از كارشناسان مركز پزشكي ملي كودكان در اين باره خاطرنشان كرد: براي ارائه كنندگان خدمات بهداشتي مهم است دريابند كه والدين تا چه حد براي دريافت اطلاعات فوق به اينترنت وابسته هستند و بدون توجه به قابل اطمينان بودن منبع مورد نظر، براساس توصيه‌هاي آن عمل مي‌كنند.

اين بررسي‌ها همچنين تاكيد مي‌كند كه وب سايت‌هاي دولتي و سازماني بالاترين درصد صحت و درستي اطلاعات را دارند.

[دکتر نادر]

سايت‌هاي سازماني بالاترين درصد صحت اطلاعات را دارند


اگر شما هم براي جمع‌آوري اطلاعات بهداشتي و پزشكي به موتورهاي جستجوگر اينترنتي كاملا وابسته هستيد،‌ به شما توصيه مي‌كنيم كه هميشه به اطلاعات پزشكي اينترنت اطمينان نكنيد.

به گزارش سرويس سلامت ايسنا، نتايج يك مطالعه گسترده نشان مي‌دهد كه در بسياري از موارد درماني و بهداشتي، اين منبع اطلاعاتي در فضاي مجازي حاوي اطلاعات نادرست و گمراه كننده است.

به گزارش روزنامه اكسپرس، متخصصان دانشكده پزشكي دانشگاه كاروليناي جنوبي، مركز پزشكي ملي كودكان و كارشناسان بهداشتي دانشگاه واشنگتن جورج در يك ارزيابي مشترك ميزان صحت و درستي اطلاعات درباره ايمني خواب نوزادان را در اينترنت جستجو و بررسي كردند و به نتايج قابل توجه و تعجب آوري دست پيدا كردند.

آنها پس از تجزيه و تحليل بيش از 1300 وب سايت دريافتند كه اطلاعات موجود در سايت‌ها در اين زمينه فقط در 43.5 درصد موارد صحت دارد در حالي كه در 28/1 درصد موارد اطلاعات اشتباه است و در 28.4 درصد موارد اساسا اطلاعات منتشر شده در سايت‌هاي مرتبط با موضوع ايمني خواب در نوزادان هيچ ربطي ندارند.

راشل واي مون، متخصص اطفال و از كارشناسان مركز پزشكي ملي كودكان در اين باره خاطرنشان كرد: براي ارائه كنندگان خدمات بهداشتي مهم است دريابند كه والدين تا چه حد براي دريافت اطلاعات فوق به اينترنت وابسته هستند و بدون توجه به قابل اطمينان بودن منبع مورد نظر، براساس توصيه‌هاي آن عمل مي‌كنند.

اين بررسي‌ها همچنين تاكيد مي‌كند كه وب سايت‌هاي دولتي و سازماني بالاترين درصد صحت و درستي اطلاعات را دارند.

ضمن احترام به این گزارش لازم است به اطلاع برسد این سایت علی رغم وجود مشکلات متعدد ظرف 8 سال گذشته تلاش نموده معتبر ترین اطلاعات را در اختیار هم وطنان قرار دهد که نتیجه آن استقبال قابل ملاحظه از این سایت در حد 73% در سال و با ترافیک ماهانه 900 هزار ویزیت در ماه ... می باشد.امیدوار هستیم فعالیت این سایت تداوم داشته باشد و بتواند خدمات بیشتر و با کیفیت بالاتری را به فارسی زبانان سراسر جهان ارائه کند.

[دکتر نادر]

با این 10 پرسش ادعاهای دروغین علمی را تشخیص دهید


مطالب شبه علمی، یعنی مجموعه فرضیه‌ها، ادعاها و روش‌هایی که به غلط علمی قلمداد می‌شوند، معمولاً تبدیل به پایه و بنیاد برخی عادت‌های ما (اغلب درمانی یا مربوط به سبک زندگی) می‌گردند حال آنکه اسناد علمی واقعی برای آنها وجود ندارد. این مطالب علمی دروغین گاهی چنان با دقت بزک می‌شوند که فکر می‌کنیم عین واقعیت هستند. حتماً ایمیل‌های حاوی تبلیغات مربوط به محصولات، داروها یا روش‌های معجزه گر، درب خانه اینترنتی شما را هم کوفته‌اند، ولی معجزات مورد ادعای اکثر آنها اساساً شدنی نیست.

دروغگوهای علمی اغلب به راحتی قابل تشخیص هستند، هم به واسطه تاکید زیاد بر روی اثبات ادعاهای شان به روش‌های غیر استدلالی، هم با طرح ادعاهای غیر ممکن به لحاظ فیزیکی، و هم با نوشتن جملات بیش از حد هیجانی. آنچه دروغگوهای علمی می‌گویند لایه‌ای از حقیقت را نیز همراه دارد و اتفاقاً همین است که ادعاهای بی معنی آنها را برای خیلی‌ها قابل پذیرش می‌کند.

آنچه مخاطبین مطالب علمی نیاز دارند یک راهنمای مناسب است برای اینکه موقع مطالعه یک کتاب، یا آشنایی با یک محصول یا روش درمانی، به آن استناد کنند. در ادامه مطلب 10 سوال را آورده‌ایم که باید موقع روبرو شدن با مطالب مشکوک، ابتدا آنها را از خود پرسیده و به هر یک پاسخ دهید.

در ادامه مطلب با نارنجی همراه باشید.

1. منبع چیست؟

آیا فرد یا نهادی که ادعا را مطرح کرده، متخصص و دارای صلاحیت تأیید شده در آن زمینه خاص است؟ آیا گوینده با طرح کردن ادعا از زبان کس دیگری سعی در جلب اعتبار برای آن ادعا دارد؟ آیا ادعا، بخشی از یک فعالیت تبلیغاتی است؟ آیا آنها برای وجهه دادن به مدعای خود از یک تبلیغ اینترنتی، مجله‌ای یا روزنامه‌ای استفاده می‌کنند تا رنگ و لعاب علمی یا خبری به آن ببخشند؟ در این مورد آخر، خیلی خوب می‌دانید که چطور تبلیغات بزرگ و پر زرق و برق می‌توانند شما را به علمی بودن یک مطلب دروغین مجاب کنند.

2. هدف اصلی چیست؟

شما باید هدف و کارکرد اصلی یک مطلب را بدانید تا بتوانید اطلاعات ذکر شده در آن را به درستی لحاظ کنید. اگر یک مجله علمی می‌خوانید، به منابع نگاه کنید تا رد پای حامیان مالی احتمالی را بیابید. اگر دارید یک مطلب غیر علمی می‌خوانید، همیشه درجه شکاکیت خود را روی 100٪ تنظیم کنید. فرد یا گروهی که ادعا را مطرح کرده، می‌خواهد که شما از آن چه برداشتی کنید؟ آیا می‌خواهند به شما القا کنند که مشکلی دارید که تا قبل از این حتی فکر نمی‌کردید وجود خارجی داشته باشد... و بعد درمانش را به شما بفروشند؟ (افزایش قد با پوشیدن دمپایی ویژه برای افراد کوتاه قامت!؟ معجون نشاط بخش برای افراد افسرده!؟ و ...)

3. لحن به کار رفته در متن از چه نوعی است؟

آیا در متن «کلمات احساسی و هیجانی»، «علامت تعجب»، «اصطلاحات تخصصی» یا «مطالب نامفهوم و دست و پا شکسته» به وفور به کار رفته ولی از نظر منطق علمی یا پزشکی کاملاً بی معنا هستند؟ اگر مطمئن نیستید، واژه‌های پیچیده را در گوگل جستجو کنید یا از یک متخصص سوال کنید تا متوجه معنای آنها شوید. خلاصه که حسابی مراقب باشید تا کسی با «جو زدگی علمی» شما را دنباله‌رُوی خودش نکند.

آلبرت اینشتین یک بار گفت: «اگر نمی‌توانید چیزی را به سادگی توضیح دهید، آن را خوب نفهمیده‌اید.» اگر دستفروش‌های اینترنتی با کلمات و اصطلاحات علمی گیج کننده در صدد متقاعد کردن شما به پذیرش ادعاهای خود هستند، فرقی نخواهد کرد که راست می‌گویند یا دروغ، چون به هر حال شما متوجه منظورشان نمی‌شوید. به تبلیغات کمپانی‌های بزرگ و معتبر نگاه کنید؛ حتی سعی می‌کنند پیچیده‌ترین مسائل فنی مربوط به محصولات را با زبان ساده و همه فهم مطرح کنند.

4. آیا متن شامل شهادت افراد هم هست؟

اگر تمام چیزی که به عنوان پشتیبان ادعاها جلوی شما گذاشته شده، تصدیق نامه هایی بدون مدارک معتبر برای تأیید آن ادعا است، یا مدرکی دال بر سودمندی و تأثیر گذاری محصول در زمینه مورد ادعا وجود ندارد، شما باید حسابی مشکوک شوید. هر کسی -هر کسی- می‌تواند یک گواهی تصدیق بنویسد و در یک وب سایت قرار دهد.

باور کنید افراد زیادی با این توهم به سر می‌برند که می‌شود یک ساله تخصص هوا-فضا گرفت یا با خواندن فواید داروهای گیاهی، ظرف چند هفته پا جای پای ابو علی سینا گذاشت و مردم را شفای عاجل عنایت کرد. گول این افراد راحت طلب و سود جو را نخورید و به صرف یک شهادت نامه بی پایه و اساس، فکر و عقل خودتان را به مرخصی نفرستید!

5. آیا ادعای انحصاری بودن در میان است؟

صدها سال است که انسان‌ها مشغول بررسی در زمینه‌های علمی و دارویی هستند. میلیون محقق هم اکنون این کار را می‌کنند. معمولاً یافته‌های جدید از دل علوم فعلی بیرون می‌آیند و کشف یا اختراع آنها شامل مشارکت تعداد بسیار -بسیار- زیادی از افراد فعال است. تقریباً به ندرت -نزدیک به صفر- می‌توان موردی را یافت که کاملاً جدید باشد و یک پس زمینه تحقیقاتی محکم پشت سرش نباشد که طرز کار آن را توضیح دهد. ضمناً دستاورهای بزرگی که فقط توسط یک نفر کشف شوند هم تقریباً غیر قابل تصور هستند. علم امروزی آنقدر جزئی و ریز نگر شده که نمی‌شود تصور کرد که یک شبه راهکار علمی جامعی به ذهن کسی برسد. پس مراقب واژه‌هایی مثل «راز» و «انحصاری» باشید. اینها نشان می‌دهند که احتمالاً آن ادعا هرگز زیر نور بررسی علمی قرار نگرفته.

6. آیا ذکری از یک توطئه فراگیر و مخفی آمده؟

ادعاهایی نظیر این که «دکترها نمی‌خواهند شما بفهمید» یا «دولت‌ها این اطلاعات را برای سال‌ها مخفی نگه داشته اند» کاملاً شک بر انگیز هستند. چرا میلیون‌ها دکتر در سطح دنیا باید بخواهند شما را از اطلاعاتی که به بهبود سلامت تان کمک می‌کنند، بی خبر نگه دارند؟ دکتر که یک موجود سپید پوش گوش به فرمان رئیس اعظم نیست. هر دکتری یک شخصیت و موجودیت منفرد و مستقلی دارد و در کل، خواهان این است که شما بیش از پیش اطلاعات داشته باشید.

7. آیا برای یک محصول، ادعای فواید متعدد و فراگیر شده؟

آیا به عنوان مثال ادعا شده که یک واکسن صدمات جدی و فراگیر به ارگان‌های حیاتی بدن می‌زند، تا بخواهند شما را از آن بترسانند؟ یا مثلاً درباره دارویی که می‌خواهند به شما بفروشند، فواید گسترده‌ای برای تمام سیستم‌های بدن و بهبود کلی امراض ذکر شده؟ چنین ادعاهایی که درمان سرطان، آلرژی‌های مختلف، اوتیسم و ... را یک جا به شما وعده می‌دهند، -صادقانه می‌نویسم: احمقانه هستند!

8. آیا هدف مالی یا اعتقاد تعصبی پشت قضیه هست؟

افرادی که کمترین سود را از اظهار نظر درباره مشکلات مربوط به سلامت می‌برند محققینی هستند که در آزمایشگاه‌ها روی ریزترین جزئیات مربوط به این مشکلات کار می‌کنند، یعنی کسانی که بار اصلی کارهای علمی روی شانه‌های شان است. و اما بیشترین سود را این دسته ها می‌برند:

1. پتنت ترول هایی که یک دارایی قابل ثبت در دست دارند (تعجب نکنید، پتنت‌ها در صنایع دارویی و بهداشتی هم جایگاه ویژه‌ای دارند)
2. بازاریاب هایی که دارو را می‌فروشند
3. کسانی که کتاب می‌نویسند و یا در مصاحبه ها شرکت می‌کنند
4. کسانی که به عنوان مشاور کار می‌کنند و به درمان می‌پردازند

این بدان معنا نیست که افرادی که به طور مستقیم از تحقیق و توسعه دارو ها سود می‌برند کاملاً قابل اعتمادند یا افراد ذکر شده در بالا همیشه گناهکار. کسی انتظار ندارد آنها مجانی کار کنند. بحث این است که ببینید آیا افراد دست اندر کار -در جاهای مختلف- از ادعای مطرح شده سود می‌برند یا نه.

مسئله بعدی این است که تعصب‌ها هم به اندازه مسائل مالی می‌توانند انگیزه بخش باشند. اگر یک دروغ سنج دارید، روشن اش کنید و بعد به سراغ ادعاهای علمی بروید. ژورنالیست‌ها که همیشه این طوری با مسائل برخورد می‌کنند.


9. آیا اثری از فرآیندهای علمی واقعی هست؟

فعالیت‌های پژوهشی معمولاً از صافی فرآیندهای متعدد علمی عبور می‌کنند و بعد به بخش مصرف عام و انبوه وارد می‌شوند. این گام‌ها برای یک پژوهش درمانی عبارت هستند از:

1. انجام تحقیقات اولیه بر روی سلول ها و سپس حیوانات
2. تحقیق کلینیکال بر روی بیماران یا داوطلبان در فازهای شدیداً کنترل شده
3. بررسی‌های جفتی در هر مرحله از مسیر
4. سلسله مقالات پژوهشی منتشر شده در مجلات علمی

آیا محصول یا دارو یا روش شفابخشی که شما با آن روبرو شده‌اید، به شکل مؤثری مورد بررسی قرار گرفته و نتایج مطالعاتی آن در مجلات علمی منتشر شده؟ یا اینکه فقط بحث جو سازی مطرح است و پای هیچ متخصصی در میان نیست؟


10. آیا در آن ادعا نظرات تخصصی یافت می‌شود؟

فرقی نمی‌کند که چقدر از متخصصین بدتان می‌آید یا به مؤسسات بزرگ بی اعتماد هستید، حقیقت این است که آن افرادی که دکتر، پروفسور یا هر دو هستند برای اینکه قادر به اظهار نظر در حوزه تخصصی خود باشند 24 سال یا بیشتر به تحصیل پرداخته‌اند و آموزش‌های عمیق روزانه دیده‌اند.

اگر در زمینه مورد نظر متخصص هستند، بیش از 5 سال زمان گرفته؛ اگر پژوهشگر هستند، باز هم بیشتر. اینطور نیست که کسی بتواند ادعا کند: تمام آنها نادان یا رشوه‌خوار یا بی‌توجه هستند. در حقیقت، خیلی از آنها درست بر عکس اند. اگر مشغول پژوهش هستند که دیگر قطعاً بیل گیتس یا وارِن بافِت نیستند. ولی این بدان معنا نیست که اظهار نظر آنها در هر زمینه‌ای، قابل اعتماد است. باید دید آیا سخن آنها در زمینه‌ای است که در آن تخصص دارند یا خیر. یک متخصص بیولوژی نمی‌تواند در مورد مهندسی شیمی نظر بدهد و بالعکس. نظر هر کسی در زمینه تخصصی که کسب کرده می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد. و بهتر است هیچ گاه به نظر یک متخصص اکتفا نشود.

narenji.ir