الف- ملين‌هاي حجيم كننده مدفوع:

اينگونه ملين‌ها با نگهداشتن آب در روده‌ها، باعث نرم شدن و افزايش حجم مدفوع مي‌شوند و به اين ترتيب حركات روده را جهت دفع تسريع مي‌كنند.

ملين‌هاي حجيم كننده مدفوع، براي مصرف دراز مدت، سالم‌ترين ملين‌ها هستند. البته براي شروع اثر آنها، ۱۲ تا ۲۴ ساعت و حتي گاهي تا ۷۲ ساعت وقت لازمست.

نوسيدن يك ليوان آب بزرگ به همراه اينگونه ملين‌ها از اهميت ويژه‌اي برخوردار است زيرا نه تنها اثر آنها وابسته به آب است، بدينوسيله از انسداد لوله گوارش توسط آنها نيز جلوگيري مي‌شود.

موارد منع مصرف:

حساسيت نسبت به دارو- انسداد روده- آپانديسيت- هرگونه احساس درد و ناراحتي شكم با علت ناشناخته- اشكال در بلع.

موارد احتياط:

مصرف كنندگان داروهاي ديگوكسين (Digoxin) و آسپرين (ASA)- (بدليل جذب اين داروها توسط ملين‌هاي حجيم كننده و در نتيجه كاهش اثر آنها)- افراد مبتلا به ديابت (مرض قند).

عوارض مصرف بيش از حد دارو:

نفخ و اتساع معده و بندرت انسداد روده.

مصرف در بارداري: تحت نظر پزشك.

مصرف در شيردهي: منعي ندارد.

نكات قابل توجه قبل از مصرف دارو:

- براي جلوگيري از انسداد لوله گوارش، پودر اين داروها را با آب كافي مصرف كنيد.

- فاصله زماني ۲ ساعت را ميان مصرف اين داروها با ساير داروهاي مصرفي رعايت نمائيد.

- براي به حداقل رساندن تداخل دارو با غذا، در صورت مصرف آن بعنوان ملين، دارو را دو ساعت پس از غذا ميل كنيد اما در صورتيكه جنبه كمكي به رژيم لاغري را داشته باشد، مصرف آن دو ساعت قبل از غذا به بي‌اشتهايي نيز كمك خواهد نمود.

- مي‌توانيد براي ايجاد طعم مطلوبتر، دارو را با آب ميوه و يا شير مخلوط نمائيد.

ب- ملين‌هاي نمكي و ملين‌هاي نگهدارنده آب در مدفوع (هيپراسموتيك):

اينگونه ملين‌ها با نگهداشتن آب در مدفوع شده و با نرم كردن مدفوع، دفع آنرا تسهيل مي‌كنند. كاربرد اصلي آنها جهت آماده سازي روده براي معاينه، جراحي و يا دفع سموم در مسموميتهاست و در شرايط معمول نبايد از آنها براي درمان يبوست استفاده كرد.

ج) ملين‌هاي محرك :

اينگونه ملين‌ها معمولاً جهت تخليه كامل روده براي راديوگرافي، معاينه و يا جراحي‌هاي دستگاه گوارش كاربرد دارند و در شرايط معمول نبايد از آنها براي درمان يبوست استفاده كرد.

ملين‌هاي محرك باعث افزايش ترشحات و تحرك روده‌ها و در نتيجه تسريع تخليه روده مي‌شوند. از آنجا كه سريع‌الاثر هستند، غالباً از آنها استفاده نابجا مي‌شود كه اين مسئله مي‌تواند به كم آبي بدن، از دست دادن پروتئين و پتاسيم، دردها و گرفتگيهاي عضلاني شكم و يا حتي اختلال در عملكرد روده بزرگ منجر شود.

اين ملين‌ها بسيار مؤثر هستند ولي اثر آنها وابسته به ميزان مصرف است و از آنجا كه شروع اثر آنها سريع است، توصيه مي‌شود كه در مواقع مشخصي (بعنوان مثال بلافاصله قبل از خواب) مصرف شوند تا براي فعاليتهاي روزانه فرد مسئله ساز نشوند.

برخي از ملين‌هاي گياهي نيز وجود دارند كه با همين مكانيسم عمل مي‌كنند از جمله ملين‌هاي حاوي سنا و كاسكارا ساگرادا و يا روغن كرچك (نظير سي لاكس C-Lax)- سنالاكس (Senna-Lax) - سنالين (Sennalin)- سناگراف (Sennagraph)- كاسيالاكس (Cassia-Las)- ملين دينه (Dineh-Lasative)- لاگزاريسين (Lazaricin) كه هر چند بر انواع غير گياهي ارجحيت دارند ولي نبايد به صرف گياهي بودن، عوارض جانبي و منع مصرف آنها را ناديده گرفت چرا كه مثلاً كاسكاراساگرادا با ترشح در شير مادر، منجر به اسهال نوزاد خواهد شد.

فرآورده‌هاي ملين (ضد يبوست)

كاهش حركات روده و در نتيجه كاهش غير طبيعي دفعات اجابت مزاج كه معمولاً با تغيير در قوام مدفوع همراه است، يبوست ناميده مي‌شود.

يبوست مي‌تواند در اثرعدم مصرف كافي مايعات و يا رژيمهاي غذايي حاوي فيبر (سبزيجات و ميوه‌جات)، عدم تحرك و يا بعنوان عارضه برخي بيماريها و يا مصرف داروها بروز كند كه در بيشتر موارد با رفع عامل آن، به راحتي برطرف خواهد شد. درد قسمت تحتاني پشت، نفخ معده و سردرد، از علائم يبوست هستند.

متأسفانه امروزه اغلب از داروهاي ملين (ضد يبوست) جهت كاهش وزن و لاغري استفاده مي‌شود در حاليكه مصرف ملين‌ها به اين منظور بسيار خطرناك بوده و مي‌تواند به مشكلات جدي نظير كمبود ويتامينها و مواد معدني ضروري بدن منجر شود و از سوي ديگر نوعي وابستگي ايجاد كند بطوريكه بدون مصرف فرآورده ملين، عملكرد دفعي روده مختل خواهد شد. البته در مورد پودر برن (Bran)، كاربردي بعنوان كمك به رژيمهاي لاغري مورد تائيد مي‌باشد.

بنابراين، فرآورده‌هاي ملين را بايد تنها براي درمان كوتاه مدت (كمتر از يكهفته) بكار برد و بلافاصله پس از بازگشت حركات روده، به حالت طبيعي مصرف آنرا قطع نمود.

غالباً يبوست خودبخود بهبود مي‌يابد اما در صورتيكه جنبه آزادهنده‌اي به خود بگيرد، مي‌توان از يك ملين مناسب براي رفع علائم آن بهره گرفت. ملين‌هاي متنوعي وجود دارند كه در سرعت شروع اثر، محل اثر (راست روده- روده بزرگ و روده كوچك)، اشكال دارويي، فواصل مصرف، طعم، عوارض جانبي و بهاء متفاوتند. بنابراين، برحسب نوع مشكل خود مي‌توانيد مناسب‌ترين آنها را انتخاب كنيد. توجه داشته باشيد كه كليه فرآورده‌هاي ملين در مقادير بالاتر، بصورت مسهل عمل مي‌كنند.

هشدار:

- در صورتيكه يبوست با تهوع، استفراغ، خونريزي مقعد، سرگيجه و يا ضعف همراه شود، هرگز خود درماني نكنيد و فوراً با پزشك تماس بگيريد.

- از آنجا كه كودكان قادر به توضيح علائم بيماري خود نيستند، قبل از تجويز داروهاي ملين بايد تشخيص قطعي را بر عهده پزشك گذاشت. بنابراين مصرف ملين‌ها در كودكان زير شش سال تنها با تجويز پزشك مجاز خواهد بود.

دکتر شبگرد