دكتر هومن صدري‌اردكاني/فوق تخصص اندويورولوژي/عضو دپارتمان ناباروري و ناتواني جنسي /سؤالي که بيشتر مبتلايان به اين بيماري از متخصصان اورولوژي مي پرسند/پژوهشکده ابن سينا
هيدروسل ناباروري مي آورد؟

بسياري از آقايان درباره بيماري‌هاي شايع مردانه چيز زيادي ‌نمي‌دانند و هنگام مواجه شدن با يکي از اين مشکلات دچار ترس و اضطراب مي‌شوند در حالي که بسياري از بيماري‌هاي مربوط به آقايان به راحتي قابل درمان است...


يکي از شايع‌ترين بيماري‌هاي مردانه، هيدروسل است اما واقعا چقدر از اين بيماري اطلاع داريد؟ آيا از علايم و چگونگي درمان آن باخبريد؟ اگر پاسخ شما منفي است، خواندن اين مطلب را به شما توصيه مي‌کنم.


هيدروسل مايعي است كه اطراف بيضه را احاطه مي‌كند و باعث تورم كيسه بيضه مي‌شود و ممكن است يك طرفه يا دو طرفه باشد. تقريبا از هر 10 نوزاد پسر، يک نوزاد به‌طور مادرزادي در بدو تولد دچار هيدروسل است اما اغلب آنها در طي يك ماه اول، بدون درمان بهبود مي‌يابند. گاهي مردان نيز (اغلب بالاي 40 سال) به علت التهاب يا صدمه‌ به كيسه بيضه، به هيدروسل مبتلا مي‌شوند. از طرفي التهاب ممكن است ناشي از عفونت اپيديديم (لوله‌هاي ظريف و پرپيچ و خمي که پشت هر بيضه قرار دارند) يا عفونت بافت بيضه (اركيت) باشد.


آيا درد از علايم هيدروسل است؟

هيدروسل معمولا دردناك نيست ولي اگر فرد دچار تورم كيسه بيضه شود، بايد به پزشك مراجعه کند تا علل ديگر همچون سرطان بيضه و احتمال‌هاي ديگر را بررسي كند، بنابراين تمام مردان مبتلا به هيدروسل بايد تحت سونوگرافي بيضه قرار بگيرند. در بسياري از موارد، هيدروسل با فتق كشاله ‌ران همراه است. در اين موارد به علت ضعف ديواره شكمي، قسمتي از روده به داخل كيسه مي‌رود كه به درمان نياز دارد.


چگونگي تشخيص هيدروسل

از آنجا كه مايع هيدروسل معمولا شفاف است، پزشك براي تشخيص آن از آزمايش عبور نور از ميان كيسه بيضه استفاده مي‌كند. گذر نور نشان‌دهنده وجود مايع شفاف است ولي تشخيص، قطعي نيست زيرا ممكن است حالت‌هاي ديگر همچون فتق نيز وجود داشته باشد. در صورتي که پزشك به ايجاد هيدروسل به علت وجود التهاب مشكوك باشد، آزمايش‌هاي خون و ادرار مشخص خواهند كرد كه آيا علت هيدروسل التهاب اپيديديم است يا خير؟در مواردي که مايع احاطه‌كننده بيضه‌ها، مانع لمس آنها ‌شود، از روش‌هاي تشخيصي ديگر نظير سونوگرافي استفاده خواهد شد. سونوگرافي با استفاده از امواج صوتي با فركانس بالا، براي ايجاد تصاوير اجزاي داخل بدن انجام مي‌شود و براي بررسي احتمال وجود توده يا علل ديگر تورم كيسه بيضه نيز به كار مي‌رود. در پسر بچه‌ها معمولا هيدروسل طي يك سال به طور خود بخود محو مي‌شود اما اگر پس از يك سال از بين نرفت يا به بزرگ شدن ادامه داد، به جراحي نياز خواهد داشت. البته کشيدن مايع هيدروسل در بچه‌ها به دليل خطر عفونت به هيچ‌وجه نبايد انجام شود. در بزرگسالان نيز اغلب هيدروسل خودبخود از بين مي‌رود و زماني به درمان نياز پيدا مي‌كند كه آنقدر بزرگ شود كه غيرقابل تحمل يا بد شكل باشد.


روش‌هاي درمـاني

هيدروسلکتومي يا همان جراحي برداشتن هيدروسل، بدون نياز به بستري طولاني و با بي‌حسي موضعي يا بيهوشي عمومي انجام مي‌شود. براي اين كار جراح برشي روي كيسه بيضه يا پايين شكم ايجاد مي‌كند و ضمن تخليه مايع، اصلاحات لازم را انجام مي‌دهد. اگر طي جراحي هيدروسل، فتق كشاله ‌ران هم تشخيص داده شود، حتي اگر براي فرد هيچ مشکلي ايجاد نكرده باشد، پزشك آن را برمي‌دارد. حتي در مواردي ممکن است جراح به عدسي چشمي حين عمل جراحي نياز داشته باشد، تا در حين عمل به اپيديديم و مجاري اسپرم‌‌بر آسيبي نرسد. در عين حال، بعد از عمل «هيدروسلكتومي» لازم است لوله تخليه و پانسمان حجيم روي ناحيه برش براي چند روز اول بعد از جراحي قرار گيرد. افزايش مصرف مايعات و استفاده از كيسه يخ روي موضع در 24 ساعت اول پس از جراحي، تورم را كاهش مي‌دهد. فراموش نكنيد جراحي هيدروسل در بچه‌ها به جاي ناحيه کيسه بيضه، بايد با شکاف جراحي کشاله ران انجام شود.

روش ديگر درمان هيدروسل، تخليه با سوزن است. اين روش براي افرادي انجام مي‌شود كه به علت بيماري‌هاي زمينه‌اي، خطر انجام عمل جراحي در آنها زياد است اما به طورکلي توصيه نمي‌شود زيرا احتمال عود مايع ايجاد عفونت يا درد كيسه بيضه زياد است. البته بايد توجه داشت كه اصولا در بعضي مواقع احتمال عود هيدروسل وجود دارد.


آيا هيدروسل باعث ناباروري مي‌شود؟

سوالي که اغلب افراد در صورت ابتلا به هيدروسل از پزشک خود مي‌پرسند اين است که آيا هيدروسل باعث ناباروري مي‌شود؟ هيدروسل به خودي خود عامل ناباروري نيست اما ممكن است همراه با عوامل زمينه‌اي در بيضه مثل عفونت يا توده باشد كه اين عوامل، توليد يا عملكرد اسپرم‌ها را دچار اختلال مي‌كنند، هيدروسل را با واريکوسل اشتباه نگيريد، واريکوسل باعث ناباروري مي‌شود كه البته هنوز علت آن معلوم نيست. برخي از کارشناسان معتقدند که وريدهاي بيضه، خون را در شريان بيضه سرد مي‌کنند و به اين ترتيب به حفظ درجه حرارت مناسب براي توليد مناسب اسپرم کمک مي‌کنند. واريکوسل با مسدود کردن جريان عادي خون، ممکن است باعث شود درجه حرارت بيضه‌ها بيش از حد بالا رود و به اين ترتيب بر توليد اسپرم و حرکت آن اثر بگذارد.


توصيه‌هاي کليدي

به همه آقايان توصيه مي‌شود در صورت بروز هرگونه مشکل در ناحيه تناسلي و ادراري، به سرعت به پزشک مراجعه کنند تا درمان‌هاي لازم در موعد مقرر برايشان انجام شود. متاسفانه بسياري از آقايان هنگام بروز مشکلات مردانه خجالت مي‌کشند به پزشک مراجعه کنند و به همين دليل روند درمان را به تعويق مي‌اندازند و اين موضوع گاهي به قيمت گزافي تمام مي‌شود.


از واريکوسل چه مي دانيد؟

واريکوسل بزرگ شدن وريدهاي درون کيسه بيضه (اسکروتوم) است. اسکروتوم کيسه پوستي شلي است که بيضه‌ها درون آن قرار دارند. در واقع واريکوسل به وريدهاي واريسي شباهت دارد که در پا وجود دارند. البته حدود يک ششم مردان واريکوسل دارند و در مرداني که دچار ناباروري هستند، اين رقم بالاتر است و به 40 درصد مي‌‌رسد. واريکوسل شايع‌ترين علت توليد کم اسپرم و کاهش کيفيت آن است، گرچه همه واريکوسل‌ها بر توليد اسپرم اثر نمي‌گذارند.

اغلب واريکوسل‌ها در طول زمان ايجاد و خوشبختانه به آساني تشخيص داده مي‌شوند و اگر علامت‌دار شده باشند، مي‌توان آنها را با جراحي ترميم کرد.

واريکوسل معمولا در ناحيه بيضه چپ رخ مي‌دهد و اغلب علامتي ايجاد نمي‌کند و حين ارزيابي ناباروري يا معاينه جسمي کشف مي‌شود اما به ندرت با علامت درد همراه است. مثلا ممکن است در طول روز به علت فعاليت‌هاي جسمي بدتر شود و به طور شاخص با خوابيدن به پشت تخفيف ‌يابد. در طول زمان نيز احتمال دارد واريکوسل‌ها بزرگ‌تر و چشمگيرتر شوند.

هفته نامه سلامت