شقاق‌ مقعد عبارت‌ است‌ از پارگي‌ يا شكاف‌ در ناحيه‌ مقعد. اين‌ بيماري‌ در تمام‌ سنين‌ و حتي‌ در شيرخواران‌ نيز رخ‌ مي‌دهد. شقاق معمولا بدنبال یبوست و دفع یک مدفوع قطور و سفت و گاهی بدنبال اسهال شدید رخ می دهد . بندرت دخول از راه مقعد و یا بیماری کرون باعث شقاق می شود . شقاق توسط معاینه بالینی پزشک و مشاهده مقعد تشخیص داده می شود . بعد از بهبود از مرحله دردناک شدید دیدن روده بزرگ با کولونوسکوپی خصوصا در افراد بالای پنجاه سال و درمواردی که خونریزی داشته اند توصیه می شود .

شقاق اگربیشتر از شش هفته طول بکشد فرم مزمن نامیده می شود . شقاق باعث اسپاسم عضله اسفنکترمقعد می شود که علاوه برایجاد درد هنگام دفع کردن به علت تماس با مدفوع ، باعث کندی بهبود شقاق نیز می شود . دریک چهارم افراد درطول زندگی شقاق ایجاد می شود. شقاق ممکن است با درد ، خونریزی و احساس سوزش بعد از دفع مدفوع باشد . درد ممکن است چند دقیقه تاچند ساعت طول کشیده و علایم بعد از هر بار دفع تکرار شوند . در موارد مزمن خونریزی کم بوده یا متوقف می شود ولی درد ادامه دارد . ممکن است خارش یا سوزش مقعد نیز وجود داشته با شد .

* علايم‌ شايع‌

درد و شديد به‌ هنگام‌ عبور مدفوع‌ سخت‌ يا حجيم‌. امكان‌ دارد تا يك‌ ساعت‌ نيز طول‌ بكشد. درد دوباره‌ با اجابت‌ مزاج‌ بعدي‌ بر مي‌گردد.
درد به‌ هنگام‌ نشستن‌ روي‌ يك‌ جسم‌ سخت‌
وجود رگه‌هايي‌ از خون‌ روي‌ كاغذ توالت‌، لباس‌ زير، يا پوشك‌ بچه‌
خارش‌ اطراف‌ مقعد
كودكان‌ مبتلا ممكن‌ است‌ از اجابت‌ مزاج‌ امتناع‌ كنند.

* علل‌

علت‌ دقيق‌ آن‌ نامشخص‌ است‌، اما علايم‌ معمولاً بعد از فشار آمدن‌ به‌ مقعد ناشي‌ از مدفوع‌ سفت‌ و حجم‌ ظاهر مي‌شوند.


* عوامل‌ افزايش‌دهنده‌ خطر

يبوست‌
بارداري‌هاي‌ متعدد
سرطان‌ خون‌
بيماري‌ كُرون‌
بيماري‌هاي‌ نقص‌ ايمني‌

رابطه جنسی از راه مقعد

سوء استفاده جنسی

* پيشگيري‌

جلوي‌ بروز يبوست‌ را با اقدامات‌ زير بگيريد: ـ روزانه‌ حداقل‌ ۸ ليوان‌ آب‌ بنوشيد. ـ غذاي‌ پرفيبر مصرف‌ نماييد. ـ در صورت‌ لزوم‌، از داروهاي‌ شل‌كننده‌ مدفوع‌ يا مسهل‌ها استفاده‌ نماييد.
به‌ هنگام‌ اجابت‌ مزاج‌، فشار بيش‌ از اندازه‌ وارد نياوريد عواقب‌ مورد انتظار

اغلب‌ بزرگسالان‌ در عرض‌ ۶-۴ هفته‌ با درمان‌ خوب‌ مي‌شوند، به‌ نحوي‌ كه‌ ديگر به‌ جراحي‌ نيازي‌ نخواهد بود. اغلب‌ شيرخواران‌ و كودكان‌ كم‌ سن‌، بعد از شل‌ كردن‌ مدفوع‌ بهبود مي‌يابند.

* عوارض‌ احتمالي‌

تشكيل‌ جوشگاه‌ در محل‌ زخم‌ به‌ نحوي‌ كه‌ دفع‌ مدفوع‌ را با مشكل‌ روبرو كند.

* تشخیص :

اقدامات تشخیصی کاملتر در مواردی لازم است که علل دیگری مانند کرون یا سوء استفاده جنسی برای ایجاد شقاق مطرح باشد و انجام این اقدامات بر حسب مورد ، توسط پزشک معالج طراحی می شود .

شقاق های معمولی عموما در پایین یابالای ( ساعت ۱۲ و ۶ ) سوراخ مقعد بوده و اگر شقاق در جای دیگری دیده شود باید به فکر علل غیر معمول مانند کرون یا سوء استفاده جنسی بود .

مصرف پمادهای مسکن ، ضد التهاب ، استروئیدها (مانند هیدروکورتیزون و بتامتازون ) و پمادهای ضد بواسیر ( آنتی همورئیدها ) در بهبود شقاق نقش ندارد .

درکودکان مبتلا به نوع مزمن شقاق که بادرمانهای طبی بهبود نیافته است شل و گشادکردن عضله اسفنکتری مقعد توسط والدین به طور روزانه و به روشی که پزشک آموزش می دهد معمولا باعث بهبود شقاق شده و نیاز به جراحی را مرتفع می سازد .



* درمان‌

براي‌ رد ساير علل‌ خونريزي‌ مقعدي‌ يا خونريزي‌ از راست‌ روده‌، مقعد و راست‌ روده‌ با وسايل‌ مخصوص‌ (آنوسكپ‌، سيگموييدوسكپ‌) بررسي‌ مي‌شوند.
پس‌ از اجابت‌ مزاج‌، بايد مقعد به‌ آرامي‌ با صابون‌ شسته‌ شود.
براي‌ برطرف‌ كردن‌ اسپاسم‌ عظلاني‌ و درد در اطراف‌ مقعد، بايد حوله‌ گرم‌ روي‌ محل‌ گذاشته‌ شود.
نشستن‌ در لگن‌ حاوي‌ آب‌ گرم‌ نيز درد را تخفيف‌ مي‌دهد. ارتقاع‌ آب‌ در لگن‌ بايد حدود ۲۰ سانتيمتر باشد. روزانه‌ ۳-۲ بار و هر بار براي‌ ۲۰-۱۰ دقيقه‌ از اين‌ روش‌ استفاده‌ مي‌شود.
اگر درمان‌هاي‌ فوق‌ مؤثر نبود، امكان‌ دارد نياز به‌ جراحي‌ باشد. در جراحي‌، يا زخم‌ به‌ طور كلي‌ برداشته‌ مي‌شود، يا اينكه‌ در عضلاتي‌ كه‌ با انقباض‌ خود باعث‌ عدم‌ بهبود زخم‌ مي‌شوند تغييراتي‌ داده‌ مي‌شود.

* داروها

براي‌ درد خفيف‌، از داروهايي‌ مثل‌ استامينوفن‌ يا بي‌حس‌كننده‌هاي‌ ماليدني‌ استفاده‌ كنيد.
ماليدن‌ پماد زينك‌ اكسيد يا وازلين‌ به‌ ناحيه‌ شايد باعث‌ جلوگيري‌ از احساس‌ سوزش‌ شود.
نرم‌كننده‌هاي‌ مدفوع‌ نيز ممكن‌ است‌ به‌ جلوگيري‌ از بروز درد به‌ هنگام‌ اجابت‌ مزاج‌ كمك‌ كنند.
امكان‌ دارد پماد ليدوكايين‌ توصيه‌ شود.

درصورت بهبود یبوست و رفع اسپاسم عضله اسفنکتر شقاق عموما بهبود می یابد . درمان اولیه متوجه بهبود یبوست و نرم کردن مدفوع و رفع اسپاسم است که بااین تمهیدات در ۹۵ درصد موارد شقاق خوب می شود .

اگر شقاق خوب نشد یا مرتبا عود کند نیاز به جراحی دارد . برای بهبود یبوست مصرف فراوان غذاهای حاوی فیبر مانند میوه جات و سبزیجات توصیه می شود . پسیلیوم و سلولز حاوی فیبر فراوان هستند که با جذب آب باعث نرم کردن مدفوع می شوند .

در کودکان مصرف روغن های معدنی مانند پارافین و نرم کننده های مدفوع نیز توصیه می شود . نشستن در وان آب گرم دوتاسه بار در روز و هر بار بمدت ۱۵-۱۰ دقیقه باعث بهبود خونرسانی و شل شدن عضله اسفنکتر شده و به ترمیم آن کمک می کند . اضافه کردن صابون مایع و شامپو توصیه نمی شود .

پمادهای نیتروگلیسرین باعث شل شدن اسفنکتر شده و با گشادکردن عروق خونرسانی رانیز بهتر می کنندو به ترمیم زخم کمک می کنند . این پمادها روزانه ۳-۲ بار به میزان یک نخود به اطراف سوراخ مقعد مالیده شده و قبل و بعد از مدفوع کردن نیز تکرار می شود . در موارد مزمن تزریق سم بوتولیسم به داخل اسفنکتر با فلج موقت آن بمدت ۳ ماه باعث شل شدن عضله می شود . تزریق آن توسط پزشک در مطب و بدون بی هوشی امکانپذیر است .



* دستورات دارويي و مراقبتي فيشر :

۱- رژيم پر فيبر : مصرف نان سبوسدار ، ميوه جات و سبزيجات از قبيل كاهو ، آلو ، گلابي ، انجير به ميزان كافي در روز .

۲- شستشوي كافي با اب گرم پس از اجابت مزاج .

۳- نشستن در لگن آب گرم به مدت ۲۰- ۱۵ دقيقه حداقل ۳ مرتبه در روز ، البته بر حسب شدت درد و بيماري مي تواند افزايش يابد .

۴- خودداري از نشستن طولاني در دستشويي موقع اجابت مزاج .

۵- استفاده از پماد بي حس كننده ( از قبيل ليدوكائين ، بنزوكائين و … ) طبق دستور پزشك بخصوص ۱۵ دقيقه قبل از اجابت مزاج و يا ۴-۳ مرتبه در روز .

۶-استفاده از پودر پسيليوم يا دانه اسفرزه ( يك قاشق داخل ليوان آب +شكر و آب ليمو ) ۳-۲ مرتبه در روز جهت نرم شدن مدفوع .

* درمان جراحی :

درمان جراحی باید فقط در مواردی که شقاق بعد از سه ماه مصرف درمانهای طبی بهبود نیافته باشد انجام شود . ندرتا جراحی شقاق باعث بی اختیاری در کنترل مدفوع و یا دفع گاز می شود که معمولا موقت است .

در صورت بروز شقاق مقعد ابتدا فیبر غذایی و مصرف میوه ها و سبزیجات و گاهی روغن های معدنی و مسهل داده می شود . اگر بعد از یکماه شقاق خوب نشد از داروهای جلدی ( پماد نیتروگلیسیرن ) یا تزریقی ( سم بوتولیسم ) استفاده می شود .

جراحی در صورت ادامه شقاق بعد از سه ماه درمان طبی و یا در مواردی که شقاق راجعه است انجام می شود . اگر فیبر غذای روزانه کافی نباشد پسیلیوم که حاوی فیبر زیادی است تجویز می شود . درمان طبی با نشستن روزانه در آب گرم تکمیل می شود .

روش های غیر داروئی که برای زخم ناحیه مقعد پیشنهاد میشه از این قرار است:

بهترین روش عمل برای بیمارانی که دچار زخم مقعد شدن عمل جراحی sphincterotomy هست.. برای اینکه میزان موفقیت درمان در بهترین شرایط ۹۰% هست.روش جراحب فوق الذکر باعث بهبودی سریع زخم شده و با کمترین عارضه همراه است و حتی آن را بصورت سرپائی نیز میتوان انجام داد…

گاهی جراح ترجیح میده که از روش دیلا تاسیون یا گشاد کردن با دست استفاده کنه.. که میزان موفقیتش ۴۰% هست و ممکنه باعث بی اختیاری بیمار میشه

عفونت در کریپت های مجاور باعث ایجاد التهاب مزمن شده و ادم پاپیلای آنال در مجاورت کریپت سبب بزرگی و فیبروز پاپیلا می شود, طوری که ممکن است بصورت یک ساختمان محکم سفید و پلی پوئید در آمده و در این صورت پاپیلای بزرگ شده نامیده میشود.

پاپیلاهای بزرگ شده سرطانی نبوده ولی اغلب با پولیپ های آدنوماتو انتهای روده بزرگ اشتباه میشوند. پوست مجاور در قسمت خارجی زخم آنال نیز دچار تغییرات مزمن التهابی و اختلال جریان لنفاوی میشود. یک زائده فیبروزه ممکن است در دهانه مقعد ایجاد شود که زائده پیشاهنگ (sentinel pile) نامیده میشود. زیرا مانند یک پیشاهنگ درست در قسمت تحتانی زخم قرار دارد.



به هر حال میتونیم تریاد فیشر را به این تزتیب بگوئیم: ۱- وجود خود زخم ۲- پاپیلای بزرگ شده
۳- زائده پیشاهنگ(sentinel pile.sentinel pile را میتوان در قسمت خارجی مشاهده کرد و با باز کردن ملائم دهانه آنوس,
اغلب بخش تحتانی زخم را میتوان دید.قبل از انجام یک معاینه بسیار ملائم با انگشت که برای اطمینان از محل زخم, میزان تنگی, التهاب و غیره صورت میگیرد, بهتر است از بی حس کننده های موضعی استفاده شود. بیشتر مواقع اسپاسم شدید جلب توجه میکند.

* نکاتی در درمان داروئی و غیر جراحی:
اساس درمان طبی, کم کردن قوام مدفوع است. این کار از طریق تغییرات رژِم غذائی و عوامل هیدروفیل افزایش دهنده حجم انجام شده و مصرف آب باید افزایش یابد.

استفاده از ترکیبات موضعی از قبیل ایکتامول۱۰% یا هیدروکوتیزون ۱% بوسیله یک لوله باریک به داخل کانال آنال میتواند مفید باشد.

نشستن در آب گرم پس از یک اجابت مزاج دردناک ممکن است باعث کاهش علائم و تخفیف اسپاسم شود. شیاف ها هیچ ارزشی ندارند.

* فعاليت‌

هيچ‌ محدوديتي‌ براي‌ آن‌ وجود ندارد. فعاليت‌ بدني‌ خود احتمال‌ يبوست‌ را كاهش‌ مي‌دهد.

* رژيم‌ غذايي‌

ترجيحاً بايد غذاي‌ پرفيبر و مايعات‌ به‌ مقدار فراوان‌ در رژيم‌ گنجانده‌ شود تا از يبوست‌ جلوگيري‌ شود.

* در اين‌ شرايط‌ به‌ پزشك‌ خود مراجعه‌ نماييد

اگر شما يا فرزندتان‌ علايم‌ شقاق‌ مقعدي‌ را داريد، به‌ خصوص‌ دردي‌ كه‌ علي‌رغم‌ درمان‌، ادامه‌ مي‌يابد

به نقل از پزشکان بدون مرز