نقش جهش ژنتیکی ژنهای BRCA1 و BRCA2 در بروز سرطانهای پستان و تخمدان

سرطانهای پستان و تخمدان و رابطه آن با جهش ژنتیکی ژنهای BRCA1 و BRCA2 :
پژوهشگران می‌گویند موفق به شناسایی ۲ جهش ژنتیکی در ۵ ناحیه از ژنوم انسانی شده‌اند که رابطه مستقیمی با ابتلا به سرطان تخمدان دارد.


به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، طبق مقاله‌ای که در مجله نیچر ژنتیک منتشر شده است، میزان سرطان تخمدان گرچه نادر است پنجمین سرطان در میان زنان در کشورهای صنعتی است اما سرطان حادی است که بدون نشانه هشدار ظاهر می‌شود و از آنجا که درمان‌ها دیر آغاز می‌شوند و سرطان معمولا به حد پیشرفته‌ای رسیده است، درمان‌ها بی‌تاثیر خواهند بود.

آمار نشان می‌دهد سالانه ۱۳۰ هزار زن در سراسر جهان در اثر ابتلا به این سرطان فوت می‌کنند.۱۰ درصد دلیل ابتلا به این سرطان وراثتی است. بررسی‌های جدید نشان داد،

جهش ژن BRCA1 و BRCA2 می‌تواند سبب ابتلای فرد به سرطان پستان و تخمدان شود. کشف اخیر می‌تواند شانس تشخیص این بیماری را در زنانی که در معرض آن هستند امکان‌پذیر کرده و امکان تشخیص و درمان‌های زودهنگام را پیش آورد

مکانیزمهای جهشهای ژن BRCA1 در بروز سرطان :

گروهی از محققان بین المللی موفق شدند مکانیزمهایی که براساس آنها حالتهای جهش یافته ژن BRCA1 منجر به بروز سرطان سینه و تخمدان می شوند را شناسایی کنند.

محققان مرکز پزشکی دانشگاه کلمبیا و دانشگاه لوند ، توانستند مکانیزمهایی را شناسایی کنند که براساس آنها حالتهای جهش یافته ژن BRCA1 موجب بروز سرطان سینه می شوند.
درحقیقت این دانشمندان کشف کردند که این جهشها ژنی را با عنوان PTEN از عملکرد خارج می کنند. ژن PTEN قدرت بالایی در خنثی کردن توسعه تومورها دارد.
این دانشمندان در این خصوص اظهار داشتند: “این نتایج بسیار شگفت انگیز هستند، چراکه از ۱۰ سال قبل تاکنون که ارتباط میان BRCA1 و سرطان سینه کشف شد، تلاشها برای درک اینکه چگونه جهشهای این ژن سبب بروز این سرطان می شود، بی نتیجه مانده بود. اکنون ما می دانیم که این جهشها روی ژن PTEN اثر می گذارند و به این ترتیب می توانیم درمان جدیدی برای این تومورها ارائه کنیم.”
براساس گزارش ساینس دیلی، از سال ۱۹۹۷ دانشمندان می دانستند که ژن PTEN یکی از مهمترین ژنهایی است که همانند یک “متوقف کننده” سرطانهای سینه، تخمدان ، پروستات و مغز رفتار می کند.
اکنون این محققان کشف کردند که این ژن از تغییرات در حدود ۳۰ درصد از تمام تومورهای بدخیم رنج می برد.
درحقیقت PTEN پس از ژن p53 دومین ژنی است که بیشترین جهش را در سلولهای سرطانی دارد.
غیرفعال سازی ژن PTEN در سیگنال پرقدرتی که رشد سلولهای سرطانی را تحریک می کند بیان می شود و این غیرفعال سازی در اثر جهشهای ژن BRCA1 ایجاد می شود. هربار که یک سلول، ژن PTEN را از دست می دهد نسبت به سلولهای نزدیک یک امتیاز رشد توموری را به دست می آورد.

آشنایی با BRCA1 و BRCA2 :

سالانه بیش از ۱۹۲۰۰۰ زن در آمریکا مبتلا به سرطان پستان می‌شوند. حدوداً ۵ تا ۱۰درصد این زنان، به شکل موروثی به این بیماری مبتلا می‌شوند.

تغییراتی- به نام دگرگونی‌ها یا جهش‌ها – در برخی ژن‌ها موجب می‌شود تا برخی زنان نسبت به به سرطان پستان و دیگر گونه‌های سرطان مستعدتر شوند.

دگرگونی‌های موروثی در ژن‌های BRCA1و BRCA2 (نام اختصاری برای سرطان پستان ۱ (Breast Cancer 1)و سرطان پستان ۲(Breast Cancer 2)) در بسیاری از مبتلایان به سرطان‌های پستان و تخمدان وجود داشته است.

پژوهشگران به دنبال ژن‌های دیگری می‌گردند که خطر ابتلا به سرطان را در زنان افزایش می‌دهند.

احتمال اینکه سرطان پستان و یا تخمدان مربوط به ژن‌های BRCA1و BRCA2 باشد، در خانواده‌هایی که پیشینة چندین مورد ابتلا به سرطان پستان، موارد ابتلا به سرطان‌های پستان و تخمدان، یک یا چند عضو مبتلا به دو نوع سرطان (تومورهای اصلی در قسمت‌های مختلف بدن)، یا نژاد یهودی اشک نازی (Ashkenazi) (اروپای شرقی) باشند، از بقیه بیشتر است.

چگونه دگرگونی‌های BRCA1 و BRCA2 خطر ابتلای یک فرد به سرطان را بیشتر می‌کنند؟

در صورتی که زنی وارث ژن دگرگون شدة BRCA1 یا BRCA2 باشد، احتمال ابتلای وی به سرطان پستان و یا تخمدان، در طول زندگی‌اش به شدت افزایش می‌یابد. زنانی که به شکل موروثی یکی از این ژن‌هایشان جهش یافته باشد، خطر ابتلایشان به سرطان‌های پستان و تخمدان در سنین جوانی(پیش از یائسگی) بیشتر می‌شود، و اغلب چند تن از بستگان نزدیکشان نیز به این بیماری‌ها دچار هستند. خطر ابتلای این زنان به سرطان رودة بزرگ نیز افزایش می‌یابد.

خطر ابتلا به سرطان‌های پستان و پروستات در مردانی هم که ژن جهش‌یافتة BRCA1یا BRCA2 داشته باشند افزایش می‌یابد (به‌خصوص اگر جهش در BRCA2 اتفاق افتاده باشد). ثابت شده است جهش در ژن BRCA2 موجب افزایش خطر ابتلا به لنفوم(Lymphoma)، ملانوما(Melanoma) و سرطان‌های لوزالمعده، کیسة صفرا، لولة صفراوی(Bile Duct) و معده در برخی از مردان و زنان می‌شود.

بنابر برآوردهای مربوط به میزان خطر ابتلا به سرطان در طول زندگی، در حدود ۲/۱۳% (۱۳۲ نفر از بین ۱۰۰۰ نفر) از زنان عادی مبتلا به سرطان پستان می‌شوند، در حالیکه این برآورد برای زنان که ژن جهش‌یافتة BRCA1 وBRCA2 دارند در حدود ۳۶ تا ۸۵ درصد(۸۵۰-۳۶۰ نفر از بین ۱۰۰۰ نفر) بوده است.

به عبارت دیگر، زنانی که ژن BRCA1 وBRCA2 دارند، ۳ تا ۷ برابر بیشتر از زنانی که این ژن‌هایشان جهش نیافته است دچار سرطان پستان می‌شوند.

برآوردهای ابتلا به سرطان تخمدان در طول زندگی زنان عادی نشان می‌دهد که ۷/۱% (۱۷ نفر از ۱۰۰۰ نفر) از آنها به سرطان تخمدان مبتلا می‌شوند، در حالی‌که این برآورد در زنانی که ژن جهش‌یافتة BRCA1 یا BRCA2 دارند، ۱۶ تا ۶۰ درصد(۶۰۰-۱۶۰ نفر از ۱۰۰۰ نفر) است.

هنوز از بررسی‌های بلند مدت بر روی زنان عادی اطلاعاتی در دست نیست تا بتوان زنانی را که ژن جهش‌یافتة BRCA1 و BRCA2 دارند با زنانی که این ژن‌هایشان طبیعی است مقایسه‌ کرد. بنابر این اعداد ذکر شده تنها برآوردی از این مقایسه‌ها هستند و امکان دارد با افزایش اطلاعات و بررسی‌ها در این زمینه تغییر کنند.

بنابر برخی از شواهد، که در الگوهای سرطان افرادی که ژن جهش‌یافتة BRCA1 دارند و افرادی که ژن جهش‌یافتة BRCA2 دارند؛ و حتی میان افرادی که دگرگونی‌های متفاوت در یکی از این ژن‌ها دارند، تفاوتی جزئی وجود دارد.

مثلاً، نتیجة یک بررسی نشان داد که دگرگونی در قسمت خاصی از ژن BRCA2 بیشتر از باقی قسمت‌های این ژن، موجب افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان در زنان، و کاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات در مردان می‌شود.

بیشتر پژوهش‌های مربوط به BRCA1 و BRCA2 بر خانواده‌های بزرگی انجام شده است که تعداد زیادی از اعضای آنها مبتلا به سرطان بوده‌اند.

برآوردهای مربوط به خطر ابتلا به سرطان‌های پستان و تخمدان ناشی از دگرگونی در BRCA1و BRCA2 بر اساس بررسی‌های انجام گرفته بر این خانواده‌ها انجام شده است.

از آنجاکه اعضای خانواده‌ها ژن‌ها و همین‌طور محیط زندگی مشترکی دارند، احتمال دارد که تعداد زیادی از موارد ابتلا به سرطان در این خانواده‌ها ناشی از عوامل ژنتیکی و محیطی دیگر باشد.

بنابراین، معیار برآوردهای میزان خطر براساس خانواده‌هایی که تعداد زیادی از اعضایشان مبتلا به سرطان هستند، احتمالاً به طور دقیق نمایانگر میزان خطر ابتلا به سرطان در مردم عادی نیست.

آیا در میان گروه‌ها و نژادهای مختلف مردم، جهش‌های خاصی در BRCA1و BRCA2 رایج‌تر است؟

جهش‌های خاص در ژن‌های گروه‌های نژادی مختلف شناسایی شده است. مثلاً، پژوهشگران در بررسی‌هایشان بر افرادی که نژاد یهودی اشکنازی دارند، به این نتیجه رسیده اند که در حدود ۳/۲% (۲۳نفر از ۱۰۰۰ نفر) ژن جهش‌یافتة BRCA1 یا BRCA2 دارند.

این رقم حدود ۵ برابر بیشتر از مردم عادی است. مشخص شده است در میان افرادی از نژاد اشکنازی که دچار دگرگونی در BRCA1و BRCA2 هستند، سه گونة خاص جهش رایج‌تر است – دو نوع جهش در ژن BRCA1 و یک جهش در ژن BRCA2. هنوز مشخص نیست که تعداد بیشتر این جهش‌ها در این نژاد دلیل افزایش خطر سرطان پستان در اقوام یهودی نسبت به دیگر اقوام باشد.

دیگر نژادها و اقوام جغرافیایی مانند نژاد نروژی، هلندی و مردم ایسلند نیز دچار برخی جهش‌های خاص در BRCA1 و BRCA2 هستند. این اطلاعات دربارة تفاوت‌های ژنتیکی میان نژادهای مختلف به بهیاران در تعیین مناسب‌ترین آزمایش ژنتیک کمک می‌کند.

نتیجة مثبت BRCA1 یا BRCA2 به چه معناست؟

در خانواده‌ای با پیشینة ابتلا به سرطان پستان و یا تخمدان، ارزنده‌ترین اطلاعات را می‌توان با انجام آزمایش، ابتدا بر روی فردی که مبتلا به سرطان است، به‌دست آورد.

اگر مشخص شد که آن فرد ژن جهش‌یافتة BRCA1 یا BRCA2 دارد، آن دگرگونی خاص را “جهش شناخته شده”می‌نامند. سپس می‌توان اعضای دیگر خانواده را آزمایش کرد تا مشخص شود که آیا آنها هم دچار همان جهش خاص شده‌اند یا خیر.

اگر دچار شده‌ باشند، نتیجة آزمایش مثبت حاکی از این است که آن فرد دچار جهشی شناخته شده در BRCA1 یا BRCA2 بوده است و همانگونه که در بالا توضیح داده شد، خطر ابتلایش به برخی انواع سرطان افزایش می‌یابد. با وجود این، نتیجة مثبت تنها اطلاعاتی از میزان خطر ابتلای فرد به سرطان می‌دهد و ابتلای قطعی به سرطان یا زمان آن را مشخص نمی‌کند.

پیش‌بینی کارایی اقدامات پزشکی ویژة آزمایش غربالگری یا پیشگیرانه نیز، در افراد دچار جهش‌های BRCA1 و BRCA2 امکانپذیر نیست. همة زنانی که ژن دگرگون شده را به ارث می‌برند به سرطان پستان یا تخمدان مبتلا نمی‌شوند.

نتیجة مثبت آزمایش تا حدودی مسائل بهداشتی و اجتماعی اعضای آن خانواده- از جمله نسل‌های آینده‌اش- را روشن می‌کند. برخلاف بیشتر آزمایش‌های دیگر پزشکی، نتایج آزمایش‌های ژنتیکی، تنها اطلاعات مربوط به فرد مورد آزمایش را در بر ندارد، بلکه اطلاعات مربوط به بستگان وی را نیز دربرمی‌گیرد. چه مردان و چه زنانی‌که ژن BRCA1 یا BRCA2 را به ارث برده‌اند، فارغ از ابتلای خودشان به سرطان، ممکن است این جهش را به پسران و دخترانشان نیز منتقل کنند. با وجود این، تمام فرزندان افرادی که ژن جهش‌یافته دارند، این دگرگونی را به ارث نمی‌برند.