دکتر آزيتا صفارزاده /متخصص زنان و زايمان/عضو هيات علمي دانشگاه علوم?پزشکي تهران/نشانگان پيش از قاعدگي؛ دردي که هر ماه تکرار مي?شود
مشکل 75 درصد زنان

بيشتر زنان علايم ناراحت‌کننده يا ناخوشايندي را در چرخه قاعدگي تجربه مي‌کنند. در برخي از زنان اين علايم قابل‌توجه است اما مدت کوتاهي دارد و ناتوان‌کننده نيست اما در برخي ديگر، عملکرد طبيعي روزانه را مختل مي‌کند...

اين علايم ممکن است از چند ساعت تا چند روز به طول بينجامد و انواع و شدتش متفاوت است. اين مجموعه علايم را «نشانگان پيش‌قاعدگي» (pms) مي‌گويند.


حدود 75 درصد زنان در دوره قاعدگي‌شان برخي از علايم شايع همراه با نشانگان پيش از قاعدگي را تجربه مي‌کنند. حدود 30 تا 40درصد آنها علايم شديدي دارند که ممکن است فعاليت‌هاي روزانه‌شان را مختل کند. در حدود 10 درصد افراد علايم آنقدر شديد است که کاملا ناتوان مي‌شوند. گرچه نشانگان پيش از قاعدگي معمولا زنان در سنين بالاتر را مبتلا مي‌کند‌ اما نوجوانان هم ممکن است آن را تجربه کنند.


علايم نشانگان پيش از قاعدگي

اين نشانگان ممکن است علايم متفاوتي در دستگاه?‌هاي مختلف بدن ايجاد کند:

• علايم رواني: تحريک‌پذيري، فقدان کنترل، برانگيختگي، خشم، بي‌‌خوابي، اشکال در تمرکز، خواب‌آلودگي، افسردگي، خستگي شديد، اضطراب، سردرگمي، سوءظن، فراموشکاري، حساسيت عاطفي، حملات گريه، نوسان خلق و اختلال خواب

• علايم گوارشي: چنگه‌هاي شکمي، آروغ‌زدن، يبوست، تهوع، استفراغ، سنگيني يا فشار لگني، کمردرد

• تجمع مايع: ورم (تورم قوزک، دست‌ها و پاها)، افزايش وزن دوره‌اي، کاهش ادرار، پري و درد در پستان

• مشکلات پوستي: آکنه، نورودرماتيت (التهاب پوست به همراه خارش)، بدتر شدن ساير اختلالات پوست از جمله تبخال

• مشکلات تنفسي: آلرژي، عفونت‌ها

• علايم عصبي و عروقي: سردرد، سرگيجه، غش‌کردن، بي‌حسي، سوزن سوزن‌ شدن يا افزايش حساسيت بازوها و ساق‌ها، کبود شدن با ضربه مختصر، تپش قلب، گرفتگي عضلاني

• شکايات چشمي: اختلال بينايي، التهاب ملتحمه

• ساير علايم: کاهش هماهنگي عضلاني، قاعدگي دردناک، کاهش ميل‌ جنسي، تغييرات اشتها، ميل شديد به خوردن غذا،‌ گرگرفتگي

علايم نشانگان پيش از قاعدگي ممکن است شبيه بيماري‌ها يا عوارض ديگر باشد، بنابراين براي تشخيص، با پزشكتان مشورت کنيد.


علت pms

به‌نظر مي‌رسد که نشانگان پيش‌ از قاعدگي به نوسان‌ ميزان‌ هورمون‌هاي استروژن و پروژسترون مربوط باشد، البته به معناي آن نيست که کارکرد تخمدان‌ها حتما مختل شده است. علل احتمالي اين نشانگان عبارتند از: عدم تعادل استروژن- پروژسترون، ترشح بيش از حد هورمون پرولاکتين (هورموني که رشد و نمو پستان را تحريک مي‌کند). ميزان زياد هورمون آلدوسترون (هورموني که در تنظيم متابوليسم سديم، کلر و پتاسيم نقش دارد). تغييرات سوخت و ساز کربوهيدرات‌ها، تجمع سديم و آب در کليه‌ها، کاهش قندخون، آلرژي به پروژسترون و عوامل رواني.


پيشگيري

برخي از زنان با انجام تغييرات ساده در سبک زندگي مي‌‌توانند به کاهش علايم اين نشانگان کمک کنند. تغييراتي مانند:

• ورزش منظم (3 تا 5 بار در هر هفته)

• رژيم غذايي متعادل که عموما توصيه مي‌شود با افزايش غلات کامل، سبزي‌ و ميوه‌‌ها ‌و با کاهش مصرف نمک، قند و نوشيدني‌هاي کافئين‌دار باشد.

• خواب و استراحت کافي


تشخيص و درمان

در حال حاضر به‌جز گرفتن تاريخچه پزشکي کامل و معاينه جسمي و لگني، آزمايش‌هاي تشخيصي زيادي براي اين نشانگان وجود ندارد. پزشک درمان‌هاي خاص را بر اساس اين عوامل تعيين خواهد کرد: سن، وضع کلي سلامت و تاريخچه پزشکي‌‌، گستردگي علايم، شدت علايم، تحمل نسبت به داروها و شيوه‌هاي درماني مشخص، انتظارات در مورد سير بيماري و نظر يا ترجيح‌هاي شما. پزشک ممکن است اين درمان‌ها را براي کنترل علايم شما تجويز کند: داروهاي ادرارآور براي کاهش تجمع مايع در بدن، داروهاي مهارکننده پروستاگلاندين (يا داروهاي ضدالتهابي غيراستروييدي مانند آسپيرين و ايبوپروفن) براي کاهش درد، قرص‌هاي خوراکي ضدبارداري براي مهار تخمک‌گذاري، درمان با هورمون پروژسترون، داروهاي آرا‌م‌بخش، تغييرات رژيم غذايي، مکمل‌هاي ويتاميني (از جمله ويتامين b6، کلسيم و منيزيم)، ورزش منظم و داروهاي ضدافسردگي. ورزش منظم؛ نيم ساعت فعاليت بدني - به طوري که با افزايش ضربان قلب و عرق کردن همراه باشد - راه خوبي است تا احساس طراوت کنيد.


توصيه‌هاي تغذيه‌اي

بيشتر توصيه‌ها شامل تغييرات ساده در رژيم غذايي مانند محدوديت مصرف كافئين (كاهش مصرف چاي، قهوه، نوشابه)، نمك و شكر است. اين پيشنهادها در هر صورت بر اساس تجربه ممكن است در همه افراد موثر نباشد. در دوران قاعدگي حجم هر وعده غذايي را کاهش و در مقابل تعداد وعده‌هاي غذايي را افزايش دهيد.

1) مصرف کربوهيدرات: مصرف رژيم غني از كربوهيدرات پيچيده، مانند دانه‌هاي كامل غلات، سبزي‌ها، نان، ماكاروني و غلات صبحانه توصيه مي‌شود. اين کار براي ايجاد تعادل در قند خون و جلوگيري از سرگيجه بسيار حياتي است. تغيير در وضع هورموني، زمينه واکنش‌هاي مربوط به تاثيرات پايين بودن قند خون (مانند زودرنجي، ميگرن، وحشت، گريه و عصبانيت شديد) را فراهم مي‌کند بنابراين، هرگز بيش از ? تا ? ساعت گرسنه نمانيد؛ حتي گاهي خوردن غذايي سبک هنگام خواب لازم است. اين غذاها حاوي ويتامين‌ها و مواد معدني مهم مثل ويتامين b6 و منيزيم هستند. به علاوه، فيبر دارند كه به پيشگيري از يبوست كمك مي‌کند. خوردن كربوهيدرات‌ها ممكن است علائم نشانگان پيش از قاعدگي را از طريق افزايش مقدار سروتونين در مغز، كاهش دهد. از مصرف آبنبات، شکلات، شيريني و بستني كه حاوي قندهاي ساده (شكر) هستند، خودداري کنيد و به جاي آنها، ميوه‌هاي تازه بيشتر بخوريد.

2) کاهش مصرف نمك: حذف نمک از وعده‌هاي غذايي باعث كاهش تجمع آب در بدن مي‌شود و ورم را کاهش مي‌دهد. پس به غذاي خود نمک نزنيد و از مصرف غذاهاي پر سديم نيز پرهيز کنيد.

3) دريافت كلسيم: منابع غذايي حاوي کلسيم و مواد معدني باعث کاهش دردهاي کرامپي، چه قبل از قاعدگي و چه در دوران قاعدگي مي‌شوند که اين مواد را مي‌توان از طريق مصرف شير، پنير، ماست، بادام، کلم بروكلي، آبميوه‌هاي غني شده با كلسيم و سويا که غني از کلسيم هستند، تأمين کرد.

4) دريافت پتاسيم: مصرف غذاهاي غني از پتاسيم مانند موز، انجير، آلو، گوجه‌فرنگي، قارچ، کشمش سياه، گل کلم و کلم بروکلي باعث کاهش تورم ناشي از احتباس آب مي‌شود.

5) مصرف ويتامين 6b: مصرف غذاهاي غني از ويتامين 6b شامل جگر، سيب‌زميني، موز، عدس و اسفناج در كاهش بروز افسردگي نقش مهمي دارند.

6) مصرف ويتامين e: مصرف ويتامين e باعث تخفيف علائم جسمي و رواني از جمله حساسيت پستان‌ها مي‌شود. روغن‌هاي گياهي، مغزهاي روغني، جوانه گندم و سبزي‌هاي برگ سبز منابع اصلي اين ويتامين به حساب مي‌آيند.

هفته نامه سلامت