معمولا وقتی سبد میوه را می چینید، میوه های درشت تر و خوش رنگ تر را رو و آنها که ریزترند، زیر میوه ها می گذارید. حتی زمانی که برای خرید به میوه فروشی می روید، از فروشنده می خواهید میوه های درشت تر و زیباتر را برایتان جدا کند...

این نشان می دهد ظاهر میوه ها برای مردم بیشتر از عطر و طعم آنها اهمیت دارد. حتما برخی از انواع میوه ها مانند انگور یا توت فرنگی را دیده اید که بیش از اندازه بزرگ هستند و برخی اعتقاد دارند به آنها هورمون زده شده یا بعضی از انواع سیب ها که براق تر از سایر سیب ها به نظر می رسند و گفته می شود به آنها واکس زده شده است. برخی میوه فروش ها می گویند میوه های خارجی، کیفیت و ظاهر بهتری دارند. حتی ادعا می شود در خیارهای به اصطلاح گلخانه ای، باقیمانده سموم زیادی وجود دارد. این ادعاها چقدر صحت دارد؟ برای پاسخ به این پرسش، گفت وگوی ما را با دکتر عباس یداللهی، متخصص تکنولوژی و اصلاح درختان میوه و عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس بخوانید.

▪ آیا میوه هایی که ظاهر زیباتری دارند و درشت و به اصطلاح مجلسی اند، باکیفیت هستند یا فرآیندهایی روی آنها انجام شده که ظاهرشان را بهتر کرده است؟

برخی از انواع میوه ها به صورت ژنتیکی درشت تر هستند مانند سیب فرانسوی که درشت تر از سیب گلاب است، اما در حال حاضر بازار میوه در دنیا به سمتی پیش می رود که به جای آنکه طعم و عطر میوه مدنظر باشد، اندازه و ظاهر میوه قابل توجه شده است و سعی می شود میوه های درشت تر با ظاهر زیبا تولید شود تا میوه هایی خوش طعم و خوش عطر. مثلا میوه هایی مانند گیلاس و انگور با اندازه های بزرگ تولید می شوند که نمی توان گفت اندازه بزرگشان به دلیل مصرف سم بیشتر است. هم اکنون تولیدکننده های خارجی میوه، میوه هایی پرورش می دهند که درشت ترند و ظاهر یکنواخت تری دارند، در حالی که ذائقه ایرانی ها میوه های خوش طعم را بیشتر می پسندد.

▪ آیا این باور که به میوه های بسیار ویترینی و زیبا هورمون زده می شود و مصرف آنها خطرناک است، صحت دارد؟

برخی فعالیت های تحقیقاتی روی کیوی و انگور انجام شد که نشان داد به کیوی و انگور یک هورمون گیاهی اضافه کرده اند که باعث شده اندازه این میوه ها خیلی بزرگ شود ولی هنوز بررسی نشده که این هورمون ها سلامت انسان را تهدید می کند یا نه، در حالی که مردم همان طور که دوست ندارند مرغ های هورمونی بخورند، تمایلی به مصرف میوه های هورمونی هم ندارند زیرا در درازمدت ممکن است عوارضی در پی داشته باشد. البته اگر هورمون ها در اوایل رشد به میوه زده شود، مشکلی ایجاد نمی کند اما بسیاری از کشاورزان این اصول را رعایت نمی کنند.

▪ به نظر شما، میوه هایی که داخل کشور تولید می شوند، باکیفیت هستند؟

متاسفانه در بیشتر میوه ها و سبزی های ما باقیمانده سم و آفت کش ها وجود دارد. اصول کاربرد سم به گونه ای است که باید باغبان زمان حمله آفت ها به میوه از سم استفاده کند و بعد از آن باید صبر کرد تا در یک دوره زمانی (دوره کارنت) اثر سم از بین برود و بعد میوه به بازار عرضه شود؛ مثلا دوره کارنت نوعی سم به نام «پریمور» که به خیار زده می شود، ۲ روز است اما برخی دیگر از سم ها باید یک دوره ۱۴ روزه را بگذرانند که بسیاری از باغبانان این کار را انجام نمی دهند و میوه ها را قبل از طی این زمان به بازار می فرستند. مشکل دیگر مربوط به میوه های خشک مانند کشمش و پسته است. این میوه ها به خوبی فرآوری نمی شوند و امکان ایجاد سم «آفلاتوکسین» در آنها زیاد است.

▪ در کدام یک از میوه ها آفت کش بیشتری می ماند؟

تجمع سم ها و کودهای شیمیایی در سبزی های ریشه ای مانند تربچه و شلغم خیلی زیاد است. بعد از آنها، سبزی های برگی مانند کاهو است که توصیه می شود قبل از مصرف حتما برگ های بیرونی و پیر آن دور ریخته شود. مرکبات مشکل خاصی ندارند و به دلیل پوستشان میزان ورود سم در آنها کمتر است. هندوانه و گوجه فرنگی هم مشکلی ندارند و خیارها، به خصوص نوع گلخانه ای آنها و توت فرنگی نیز سموم زیادی دارند که معمولا کنترلی هم روی آن نمی شود، بنابراین توصیه می شود حتما خیار پوست گرفته و توت فرنگی ها خوب آبشویی شود.

▪ آیا میوه های وارداتی از نظر سم ها کنترل می شوند؟

سازمان حفظ نباتات و شهرداری، آزمون هایی را در این زمینه گذاشته اند اما نظارت ها کم است. در کشورهایی مانند استرالیا، هیچ محصولی بدون نظارت وارد کشور نمی شود. اگر میوه ای قرار باشد از نیوزیلند به کشور ژاپن صادر شود، کارشناسان ژاپنی در مزرعه حضور می یابند و براساس استانداردها و موازین کشورشان، میزان سم و کود را بررسی می کنند. به این روش، کنترل در مبدا گفته می شود.

▪ برای سلامت محصولات کشاورزی چه تکنیک هایی باید به کار رود؟

امروزه در دنیا کمتر کود و سم به کار می رود و روش های دیگری مانند استفاده از حشرات مفید مانند زنبور کارادیته و پرورش گیاهان مقاوم رواج دارد. اگر از گیاهان مقاوم استفاده شود، مثلا در مورد میوه های حساسی مثل سیب گلاب ها هم نیازی به سم زدن به وجود ندارد. مشکلی که در حال حاضر با آن مواجه هستیم، استفاده از کودهای شیمیایی یک جانبه است. بسیاری از سبزی های برگی و ریشه ای ما مشکل سمی بودن ندارند بلکه تجمع نیترات در آنها بالاست. سبزی ها نیترات را یک جانبه جذب می کنند و چون نیترات به نیتریت تبدیل نمی شود، وارد بدن خواهد شد و می تواند مشکلات کلیوی و خونی ایجاد و کودکان را دچار مسمومیت شدید کند.

▪ آیا روشی وجود دارد که مردم بتوانند با آن سبزی های سالم را تشخیص دهند؟

بله، سبزی هایی که زود پلاسیده می شوند، از نظر تغذیه ای مشکل دارد، سیب زمینی هایی که زود جوانه می زنند نیز سالم نیستند و تجمع نیترات در پیازهایی که گردن درشت دارند، بالاتر است.

▪ یکی از موضوع های مهم، سلامت میوه های گلخانه ای است، آیا این روش پرورش میوه لطمه ای به کیفیت آن نمی زند؟

رشد گیاهان گلخانه ای سریع تر است و به کنترل بیشتری نیاز دارند. این میوه ها درشت ترند و ظاهر بهتری دارند و اگر سم در آنها به درستی استفاده شده باشد، مشکلی ندارند.

▪ چه توصیه ای برای استفاده مناسب از میوه ها و سبزی ها دارید؟

میوه ها و سبزی ها را باید تازه مصرف کرد زیرا حتی اگر به سم و نیترات آلوده باشند، به دلیل وجود آنتوسیانین در آنها اثر سم خنثی می شود. هرچه میوه ها مانده تر باشند، میزان آلودگی در آنها بالاتر می رود و حتی اگر سم نداشته باشند، قارچ رویشان رشد می کند. حتما پوست میوه ها، به خصوص میوه های وارداتی را بگیرید و بعد آنها را مصرف کنید زیرا با وجود خواصی که در پوست میوه ها وجود دارد، بسیاری از سم ها هم جذب این پوست می شوند. میوه هایی بخرید که سم کمتری در آنها به کار رفته باشد. میوه هایی که سموم بیشتری دارند، بوی سم، حتی به مقدار کم در آنها احساس می شود و در این صورت می توان آنها را تشخیص داد. در مورد میوه های وارداتی چون واکس هم به آنها زده می شود، این بو احساس نمی شود، بنابراین حتما باید آنها را به دقت شست و پوست آنها را گرفت. دقت کنید برگ های پیر و بیرونی کاهو را دور بریزید و اگر در زمان خوردن پسته یا تخمه تلخی احساس کردید، هرگز آن را قورت ندهید.



مهدیه آقازمانی
روزنامه سلامت