نگاهي به انتشار تصاوير و فيلم هاي خصوصي افراد به بهانه منتشر شدن عکس هاي يک دختر دانشجو توسط هم خوابگاهي هايش

حريم حرمت دارد لطفا سرک نکشيد

دختر دانشجو بر صفحه رايانه عكس‌هاي شخصي خودش را مي‌ديد. عكس‌هايي كه فقط خودش شاهدشان نبود و حالا بسياري مي‌توانستند با وصل‌شدن به اينترنت، در كسري از ثانيه به آنها دسترسي پيدا كنند...

كمي زمان لازم بود تا بفهمد عمق اين اتفاق زشت بيشتر از آن است كه فكر مي‌كند، برخي از عكس‌هايش مستقيما با ايميل براي همكلاسي‌ها و حتي استادانش هم ارسال شده بود. چه كسي و با چه انديشه‌اي مي‌توانست چنين كاري با او بكند؟ دختر دانشجو پليس فتاي قزوين را در جريان قرارداد و پس از چندي دو متهم دستگير شدند. متهماني كه غريبه نبودند و هم‌خوابگاهي‌هايش بودند.

با توجه به اينكه در اين سال‌ها، بارها و بارها اين حوادث تلخ رقم‌خورده و زندگي بسياري را درگير طوفان‌هاي وحشتناك ترس، كينه و احساس عدم امنيت كرده است، در «موضوع ويژه» اين هفته نگاهي داشته‌ايم به اين حادثه، هم از جنبه‌هاي انتظامي و حقوقي و جامعه‌شناسي و هم از اين منظر كه چه كساني و با چه وضعيت رواني و خانوادگي‌اي دست به اين كار وحشتناك مي‌زنند و تبعات اين قبيل حوادث در جامعه و بر روان فرد قرباني چيست.

اگر مورد سوءاستفاده قـرار گرفتـه‌ايد، حتما شکايـت کنيد

سروان مهندس علي نيك‌نفس

سرپرست معاونت تشخيص و پيشگيري پليس فتا

عمده جرايم سوءاستفاده از اطلاعات شخصي افراد به هتک حرمت، حيثيت و اخاذي مربوط مي‌شود. عضويت در شبكه‌هاي اجتماعي فعلي كار پسنديده‌اي نيست. البته شبكه‌هاي دانشجويي خوبي در كشور داريم كه متاسفانه رشد زيادي نداشته‌اند. در ايران افراد به‌خصوص بانوان پس از عضويت در اين شبكه، عكس‌هايي از خود را در آن قرار مي‌دهند كه حاضر نيستند آن عكس‌ها را در فضاي واقعي به كسي نشان دهند. اين عكس‌ها و اطلاعاتي كه بي‌ضابطه روي شبكه‌هاي اجتماعي قرار مي‌گيرد، زمينه هر سوءاستفاده‌اي را فراهم مي‌كند. اغلب شكايت‌هاي انجام شده از شبكه‌هاي اجتماعي هم مربوط به سوءاستفاده از اطلاعات و عكس‌هاي شخصي افراد است. معمولا افراد سودجو از شبکه‌هاي اجتماعي به‌خصوص فيس‌بوک به علت به‌روزبودن و بازتاب رسانه‌اي، براي سرقت اطلاعات شخصي، فيلم و عکس کاربران استفاده مي‌کنند. البته اين اقدام در وبلاگ‌ها و سايت‌هاي ارائه‌دهنده خدمات آپلود عکس نيز انجام مي‌شود. افرادي که اقدام به استفاده از اين سايت‌ها مي‌کنند، معمولا نمي‌دانند که اطلاعات آنها ممکن است در دسترس همگان قرار گيرد. بسياري از افراد نيز از تلفن همراه در مهماني‌ها براي ثبت عکس و فيلم استفاده مي‌کنند غافل از اينکه احتمال سرقت اين تلفن‌ها وجود دارد. مجرمان اينترنتي در اولين گام اطلاعات تلفن همراه را تخليه و آنها را در سايت‌ها و شبکه‌هاي اجتماعي به‌خصوص فيس‌بوک منتشر مي‌کنند.

متاسفانه جرايم مرتبط با هتک حيثيت و انتشار اطلاعات شخصي افراد در فضاي مجازي روندي شتابان دارد و هر روز ميزان پرونده‌هاي تشکيل شده مرتبط با اين موضوع در حال افزايش است. به هموطنان و استفاده‌کنندگان از اينترنت و تلفن همراه توصيه مي‌شود در نگهداري رايانه و گوشي خود نهايت دقت را داشته باشند و روي تمام فايل‌هاي خود رمزي ترکيبي قرار دهند. زيرا بسياري از وسايل ارتباطي سرقت شده يا مفقودي فاقد رمز است و افراد به‌راحتي به اطلاعات آن دسترسي پيدا مي‌کنند. يکي ديگر از مشکلات اين حوزه، امنيت و ايمني بسيار پايين کارت‌هاي حافظه است که به‌راحتي مي‌توان اطلاعات آنها را سرقت کرد. اخيرا بسياري از شهروندان براي سهولت در جابجايي اطلاعات از حافظه‌هاي قابل‌حمل استفاده مي‌کنند که با رمزگذاري مناسب مي‌توان آنها را به گاوصندوق الکترونيکي امن تبديل کرد تا در صورت سرقت، اطلاعات در اختيار افراد ديگر قرار نگيرد. امروزه در پرونده‌هاي بسياري شاهد سرقت فيلم‌ها و عکس‌هاي شخصي به‌وسيله تعميرکاران غيرمجاز رايانه و تلفن همراه هستيم. مثلا در پرونده‌اي در استان البرز شاهد بوديم تعميركاري با نصب يك دوربين به اندازه عدس روي رايانه دختر مورد علاقه‌اش به‌راحتي از خانه آنها فيلمبرداري كرده بود. اين دستگاه كوچك مي‌تواند تا 60 ساعت تصاوير و صداها را در خود ذخيره كند و به محض اتصال رايانه به اينترنت، اطلاعات را براي نصب‌كننده دستگاه مي‌فرستد. گروهي نيز به صورت مجازي اطلاعات را سرقت مي‌كنند. اين گروه «كراكرها» هستند. كاربران بايد بدانند زماني كه بدون توجه به توصيه‌هاي ايمني رايانه خود را به اينترنت متصل مي‌كنند ديگر رايانه آنها شخصي نيست زيرا تبهكاران با ويروس «تروژان» اطلاعات مورد نيازشان را از رايانه آنها مي‌گيرند.

در اين حوزه بيشتر با سرقت فيزيكي اطلاعات روبرو هستيم. مجرم به‌راحتي به اطلاعات داخل رايانه دسترسي مي‌يابد و امكان هر نوع سوءاستفاده نيز وجود دارد. كاربران بايد توجه داشته باشند هر اطلاعاتي كه از رايانه پاك مي‌كنند به‌وسيله تبهكاران قابل بازيابي است. گاهي نيز سوءاستفاده‌هاي ديگري انجام مي‌شود، بنابراين شهروندان بايد به محلي كه رايانه را براي تعمير مي‌برند آشنايي و دقت داشته باشند و قبل از آن اطلاعات خود را به سي‌دي يا فلش منتقل كنند. کار تعمير و نصب نرم‌افزار بايد در حضور فرد انجام شود به همين دليل به افراد توصيه مي‌کنيم روي تعمير و نصب سيستم‌هاي خود نظارت مستقيم داشته باشند. استفاده‌کنندگان از فيلترشکن هم توجه داشته باشند که اطلاعات آنها روي سرورها ثبت‌ مي‌شود و افراد ارائه‌دهنده اين فيلترشکن‌ها به اطلاعات آنها دسترسي مي‌يابند. در حال حاضر بسياري از قربانيان جرايم رايانه‌اي به ويژه هتک حيثيت به دليل ترس از افشاي اطلاعات خود حاضر به شکايت نمي‌شوند. متاسفانه اين حيا نتيجه معکوس دارد و باعث مي‌شود افراد از حق خود صرف‌نظر کنند. اين هموطنان بايد بدانند اطلاعات آنها تا رسيدگي کامل به پرونده، محرمانه باقي مي‌ماند و فقط در اختيار مسوول رسيدگي‌کننده به پرونده در دستگاه قضايي و پي‌جوي پرونده در پليس فتا قرار مي‌گيرد و هيچ‌کس امکان دسترسي به آنها را ندارد. افرادي که در حوزه سايبر مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند يا اطلاعات شخصي‌شان سرقت شده است، مي‌توانند با مراجعه به دادسراي رسيدگي به جرايم رايانه در خيابان مطهري شکايت کنند و مطمئن باشند پس از شکايت در کمترين زمان تبهکاران اينترنتي شناسايي و دستگير مي‌شوند.

مخفـي نگـه‌داشتـن جـرم، مجـرم را گـستـاخ مـي‌کنـد

موضوع انتشار فيلم و عکس‌هاي خصوصي از سال 82 همزمان با انتشار فيلم پارتي چند فوتباليست که منجربه خودکشي دو خواهري هم که در آن فيلم بودند شد، همواره در رسانه‌ها در جريان بوده است. در اين ماجرا وقتي دو خواهر شرکت‌کننده در ميهماني شبانه متوجه شدند فيلم آنها در کنار چند فوتباليست معروف در شهر پخش ‌شده، دست به خودکشي زدند.

پس از اين ماجرا، انتشار فيلم و عکس‌هاي خصوصي در گوشي‌هاي تلفن همراه به يک اپيدمي تبديل شد. بازيگران نيز از اين موضوع در امان نماندند و فيلم عروسي و مهماني‌هاي آنها سوژه بلوتوث بازي بين شهروندان شد.

کم‌کم با رشد تکنولوژي در کشور، مجرمان نيز وارد اين حوزه شدند و با به دست‌آوردن عکس و فيلم‌هاي خصوصي زنان و دختران، دست به اخاذي زدند. طعمه‌هاي آنها نيز به دليل ترس از آبروريزي، به جاي طرح شکايت سعي ‌کردند به خواسته‌هاي تبهکاران نوظهور تن دهند غافل از اينکه اخاذي آنها همچنان ادامه پيدا مي‌کند و پاياني نخواهد داشت. همزمان با اين اتفاق‌ها، تغيير جرايم هم رخ داد و از حالت سنتي به مدرن تغيير وضعيت داد و پليس هم براي مقابله با اين جرايم و مجرمان به فکر چاره افتاد و نتيجه آن راه‌اندازي پليس «فتا» بود.

سرهنگ محمد مهدي کاکوان، رييس پليس فتا استان البرز، درباره ضرورت تشکيل پليس مقابله با جرايم نوظهور مي‌گويد: «پليس «فتا» كه مخفف پليس «فضاي توليد و تبادل اطلاعات» است، براي فعاليت در 4 حوزه مهم و برخورد با تبهكاران اين حوزه‌ها تشكيل شد؛ نخستين حوزه فضاي اينترنت است. تمام جرايم صورت گرفته در اينترنت از سوي پليس فتا پيگيري و با مجرمان نيز برخورد مي‌شود. دومين بخش، جرايم مربوط به گوشي تلفن همراه مانند مسايل مربوط به بلوتوث است. افرادي كه از طريق بلوتوث يا اينفرارد دست به اعمال تبهكارانه از جمله انتشار عكس يا فيلم خصوصي افراد بزنند نيز تحت تعقيب پليس فتا قرار مي‌گيرند. ماموران همچنين با كلاهبرداري‌هاي ماهواره‌اي برخورد مي‌كنند. در حال حاضر مهم‌ترين كلاهبرداري‌اي كه در ماهواره‌ها با آن روبرو هستيم، تبليغ و فروش داروهاي تقلبي است. آخرين حوزه برخورد هم بازي‌هاي رايانه‌اي «آنلاين» است. گاهي شاهد هستيم در جريان اين بازي‌ها نيز جرايمي رخ مي‌دهد كه اغلب قربانيان آن كودكان و نوجوانان هستند. پليس فتا همان پليس سايبري كشورهاي ديگر است كه از چالش، آسيب، جرايم گوناگون و حمله‌هاي خرابكارانه و نقض حريم خصوصي جلوگيري مي‌كند. پليس در اين زمينه توانسته با انتشار دهنده‌هاي فيلم و عکس‌هاي خصوصي افراد مقابله کند اما همچنان شاهد تشکيل پرونده‌هاي مشابه در دادسرا‌ها هستيم. در يکي از اين پرونده‌ها که در اصفهان تشکيل شد، مرد تبهکاري با هک‌کردن رايانه زن جواني توانسته بود به فيلم و عکس‌هاي شخصي او دسترسي پيدا کند. او در تماس با طعمه خود براي انتشارندادن اين عكس‌ها درخواست 10 ميليون تومان کرد. نوعروس جوان نيز براي خراب‌نشدن زندگي‌اش اين پول را با فروش طلاها و قرض‌گرفتن از دوستانش تهيه کرده بود ولي در آخرين لحظه‌ها شوهرش متوجه شد و موضوع را به پليس اطلاع داد. ماموران نيز با رديابي‌هاي تخصصي، هکر 23 ساله را دستگير کردند. در بازرسي لپ‌‌تاپ او تعداد زيادي عکس و فيلم از زنان و دختران جوان کشف شد. در پرونده‌اي ديگر در قزوين، 2 دختر دانشجو عکس‌هاي شخصي هم‌اتاقي خود در خوابگاه را به دست آورده و آنها را از طريق ايميل براي ديگر دانشجويان و استادان دانشگاه فرستاده بودند. دختر جوان در شکايت خود به ماموران گفت: «انتشار عکس‌هايم باعث شده آبرويم در دانشگاه برود. شده‌ام سوژه دانشجويان پسر و مي‌خواهم ترک‌تحصيل کنم.» پليس پس از دريافت اين شکايت با رديابي ايميل‌هاي ارسال شده، 2 دختر تبهکار را شناسايي و دستگير کرد. متاسفانه مخفي نگه‌داشتن اين جرم باعث گستاخ شدن مجرمان مي‌شود و آنها پس از رسيدن به خواسته خود، همچنان به اخاذي ادامه مي‌دهند. بررسي اين پرونده‌ها نشان مي‌دهد اغلب قربانيان زنان و دختران جوان هستند. مجرمان حرفه‌اي رايانه‌اي گاهي نيز اقدام به مونتاژ عکس و فيلم‌هاي طعمه‌هاي خود مي‌کنند تا به اين طريق آنها خود را مجبور به اجراي درخواستشان کنند.» ليلاي 29 ساله، يکي از قربانيان مجرمان اينترنتي است. او ناخواسته در دام تبهکار خواستگارنما گرفتار و براي حفظ آبرويش مجبور شد 8 ميليون تومان بپردازد. او زماني که با خواسته شوم مرد روبرو شد، با مراجعه به پليس شکايت کرد. ليلا در تشريح ماجرا مي‌گويد: «حدود 6 ماه قبل در چت با پسر جواني به نام امير آشنا شدم. او خودش را مديرعامل يک شرکت بين‌المللي حمل و نقل معرفي کرد و پس از چند روز حرف‌زدن، ادعا کرد به من علاقه‌مند شده و همسري هستم که او در روياهايش به آن فکر مي‌کرده است. امير با حرف‌هايش توانست مرا خام خود کند. او يک روز يک دسته گل و حلقه طلا به محل کارم فرستاد و خواست تا زماني که به خواستگاري‌ام مي‌آيد، حلقه را دستم كنم. من هم او را همسر خود مي‌ديدم. هربار که از امير مي‌خواستم به خواستگاري بيايد، ادعا مي‌کرد خانواده‌اش براي درمان به سفر خارج از کشور رفته‌اند و بايد تا بازگشت آنها صبر کنيم. يک روز امير تماس گرفت و خواست چند عکس و فيلم از خودم بگيرم و براي او ايميل کنم تا براي خانواده‌اش بفرستد و عروسشان را ببينند. من هم به خاطر اعتمادي که به او داشتم، قبول کردم. بعد از فرستادن عکس و فيلم‌ها، پسر جوان ناگهان ناپديد شد تا اينکه يک هفته بعد تماس گرفت و تهديد کرد اگر مي‌خواهم فيلم و عکس‌هايم در اينترنت پخش نشود، بايد 5 ميليون تومان به او بدهم. من كه آبروي خانواده‌ام را در خطر مي‌ديدم، پس‌اندازم را به او دادم ولي يک ماه بعد تماس گرفت و تقاضاي 3 ميليون ديگر کرد، اين بار طلاهايم را فروختم و با قرض از همکارانم اين پول را تهيه كردم و به او دادم. فکر مي‌کردم تهديدهايش تمام مي‌شود اما او اين بار خواسته‌اي شوم را مطرح کرد که باعث شد به پليس مراجعه کنم.» گرچه متهم اين ماجرا نيز دستگير شد اما همچنان شاهد پرونده‌هاي مشابه هستيم که به اعتقاد کارشناسان، بي‌توجهي قربانيان به توصيه‌هاي پليسي و اعتماد بي‌جا به افراد ناشناس نقش اصلي در بروز اين اتفاق‌هاي تلخ دارد.

از 3 مـاه تـا 2 سـال حـبـس، از 5 تـا 40 مـيـلـيـون ريـال جـزاي نـقـدي

دکتر محمدعلي نجفي توانا

جرم‌شناس و حقوقدان

بزهکاري از پديده‌هاي انساني است که متناسب با تغييرات اجتماعي – صنعتي از لحاظ کميت و کيفيت دچار تغيير و تحول مي‌شود. برخي از رفتارهاي جنايي تکرار نمي‌شود اما برخي رفتارهاي جديد به‌وجود مي‌آيد که به علت خطرهايي که براي حقوق اشخاص يا ارزش‌هاي اجتماعي ايجاد مي‌کند، مورد جرم‌انگاري قرار مي‌گيرد و به‌عنوان يک رفتار جنايي با رويکرد‌هاي مختلف با آنها برخورد مي‌شود.

رايانه از زمان اختراع تاکنون، به صورت‌هاي مختلف در بروز رفتارهاي اجتماعي و جنايي آثار باورنکردني داشته است. از زماني که امکان برقراري ارتباط بين انسان‌ها با پديده‌هاي اجتماعي از طريق اينترنت به‌وجود آمد، بخش زيادي از مسايل فردي و اجتماعي دچار تغييرات شگرف منفي و مثبت شد. در اين فضا جرايمي به وقوع پيوست که قوانين گذشته و سنتي پاسخگوي برخورد با آن نبود. به همين دليل قانون با ابداع عناوين جديد در قالب عناوين گذشته، مشکل برخورد با اين جرايم را برطرف کرد.

يکي از معضلات موجود در کشور در اين زمينه، انتشار اسناد و اسرار شخصي افراد در فضاي مجازي است. جرمي که تبعات خطرناکي در جامعه دارد و باعث به‌هم خوردن آرامش بسياري از خانواده‌ها شده است. قانونگذار نيز براي ارتکاب اين جرم مجازاتي در نظر گرفته است. ‎‎‎براساس ماده 16 قانون جرايم رايانه‌اي، هركس به‌وسيله سيستم‎هاي رايانه‎اي يا مخابراتي،‌ فيلم يا صوت يا تصوير ديگري را تغيير دهد يا تحريف كند و آن را منتشر يا با علم به تغيير يا تحريف منتشر كند، به‌نحوي كه عرفا موجب هتك حيثيت او شود، به حبس از 91 روز تا 2 سال يا جزاي نقدي از 5 تا 40 ميليون ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.

در تبصره اين ماده آمده است چنانچه تغيير يا تحريف به صورت مستهجن باشد، مرتكب به حداكثر هر دو مجازات مقرر محكوم خواهد شد.

همچنين در ماده 17 اعلام شده هركس به وسيله سيستم‎هاي رايانه‎اي يا مخابراتي، صوت يا تصوير يا فيلم خصوصي يا خانوادگي يا اسرار ديگري را بدون رضايت او منتشر كند يا در دسترس ديگران قرار دهد به نحوي كه منجر به ضرر يا عرفا موجب هتك حيثيت او شود به حبس از 91 روز تا 2 سال يا جزاي نقدي از 40-5 ميليون ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.

اين مجازات در حالي در نظر گرفته شده است که شاهد افزايش اين جرايم به خصوص انتشار فيلم و عکس‌هاي خصوصي افراد در فضاي سايبري هستيم. متاسفانه مجرمان رايانه‌اي با توجه به قابليت فني اين ابزار امکان مخفي شدن، فرار و از بين بردن آثار جرم را دارند و آمار سيار ارتکاب اين جرايم بالاست. البته بايد خطرهاي موجود در فضاي سايبري آسيب‌شناسي شود تا بتوان با آن مقابله کرد. يارانه و فضاي مجازي، عامل محرک قوي براي گردش در دنيايي است که خستگي نمي‌شناسد. جستجو در دنياي بدون مرز و کنجکاوي برخي کاربران امکان تعرض آنها به حقوق ديگران را فراهم مي‌کند. بررسي پرونده‌ها نشان مي‌دهد عمده مرتکبان جرايم رايانه‌اي، به خصوص انتشاردهندگان اسرار خصوصي شهروندان، جوان هستند و بين 16 تا 34 سال سن دارند. متاسفانه نداشتن قباحت اخلاقي و اجتماعي در فضاي سايبري باعث شده برخي افراد اقدام به تعرض به حريم خصوصي کاربران به‌خصوص زنان و دختران کنند. در اين زمينه با چند گروه مجرمان روبرو هستيم؛ گروه اول تازه‌کاراني هستند که براي کنجکاوي وارد حريم خصوص افراد مي‌شوند و دسترسي به اطلاعات عکس و فيلم‌هاي شخصي طعمه‌ها حس كنجكاوي آنها را ارضا مي‌کند.

گروه دوم مجرماني هستند که با هدف سوءاستفاده اقدام به تهديد افشاي اسرار شخصي افراد مي‌کنند و از اين طريق پول‌هاي کلان هم به دست مي‌آورند. شناسايي و دستگيري اين افراد سخت است و خيلي سريع صحنه جرم را از بين مي‌برند. در پايان توجه به اين نکته مهم است که ارتکاب به اين جرايم برعکس جرايم سنتي رابطه‌اي با فقر و بيکاري ندارد.

سـرک کشيـدن بـه زنـدگـي مـردم از منظـر دينـي مذمـوم اسـت

دکتر سيدحسن علم‌الهدايي

جامعه‌شناس

سلامت: آقاي دکتر! از اهميت حريم خصوصي برايمان مي‌گوييد؟ اصلا مهم است که ما حريم خصوصي داشته باشيم يا نه؟

حفظ حريم خصوصي انسان‌ها يک حق است، يعني حريم خصوصي از جمله حقوق متقابل افراد است که مي‌توان از دو منظر در مورد آن صحبت کرد؛ منظر درون‌ديني و منظر برون‌ديني. نياز به داشتن حريم خصوصي مطمئن، يک نياز، تمايل و خواستي طبيعي براي تمام انسان‌هاست. به عبارت ساده‌تر، هرکدام از ما تمايل داريم بخشي از زندگي‌مان خصوصي‌تر باشد و فقط افراد خاصي و تحت شرايط به‌خصوصي حق ورود به اين بخش و اطلاع پيدا‌کردن از اتفاق‌هايي که در آن مي‌افتد، داشته باشند. به نظر مي‌رسد اگر با رويکرد روان-اجتماعي به اين موضوع نگاه کنيم، شايد بتوان گفت داشتن حريم خصوصي لازمه رسيدن به رشد و کمال در انسان‌هاست.

سلامت: آيا همه افراد به يک ميزان نسبت به وجود حريم خصوصي در زندگي شخصي‌شان تعصب دارند؟

نه، حساسيت در مورد حريم خصوصي در سنين نوجواني و جواني بيشتر است؛ مثلا نوجواناني که تازه وارد دوران بلوغ شده‌اند يا به تازگي اين دوران را پشت‌سر گذاشته‌اند، نسبت به حريم خصوصي خود حساسيت و تعصب بالاتري دارند. يعني اگر حريم خصوصي در سنين بالا، 30 تا 40 درصد زندگي را تشکيل دهد، ممکن است در سنين نوجواني و جواني حدود 80 تا 90 درصد زندگي افراد باشد و آنها تمايلي به ورود ديگران به اين حريم نداشته باشند. مي‌توان گفت که نوجوانان، زياد دوست ندارند والدين يا مربيان وارد حريم خصوصي‌شان شوند و البته اطرافيان هم بايد به اين‌ تمايلات احترام بگذارند.

سلامت: اولين نتيجه ناخوشايند از بين بردن حريم خصوصي افراد در سطح جامعه چيست؟

باتوجه به توضيحاتي که داده شد، به نظر مي‌رسد که افشا و شکستن اين حريم به هر بهانه‌اي و با روش‌هاي غير قانوني و غير شرعي، در درجه اول شکستن حريم انسانيت، پايمال‌کردن حقوق شهروندي و حقوق انساني است.

سلامت: اصلا چرا برخي از افراد اجازه شکستن حريم شخصي ديگران را به خودشان مي‌دهند؟

گاهي شکستن حريم خصوصي ديگران به بهانه انتقا‌م‌گيري و خصمانه و از روي نفرت و معمولا با هدف مچ‌گيري از طرف مقابل انجام مي‌شود. اين نوع حريم‌شکني مي‌تواند مصداق بارزي از فساد و فحشا در جامعه هم باشد. در اين صورت، سلامت اجتماعي و خانوادگي فرد با خطر مواجه مي‌شود. اگر شکستن حريم خصوصي ديگران به صورت يک اپيدمي در جامعه دربيايد، به‌طور حتم سلامت اجتماعي آن جامعه خدشه‌دار مي‌شود.

سلامت: چرا؟

چون وجود انسانيت و آرامش ذهني در خانواده و جامعه و داشتن يک حريم امن براي هر انساني، لازمه کرامت انساني است. اين امر به رشد، تعالي و سلامت جسم و روان افراد کمک مي‌کند، بنابراين افشاي حريم خصوصي و مسايلي که فرد تمايلي به آگاهي پيدا‌کردن ديگران نسبت به آن ندارد، حس امنيت او را از بين مي‌برد و شايد به نوعي هم آبرو و اعتبارش را مخدوش کند و زير سوال ببرد. به هر حال، آشکار‌کردن عيب‌هاي پنهاني و افشاي حريم خصوصي، باعث جريحه‌دار شدن حرمت فرد، خانواده و جامعه مي‌شود و سلب امنيت اجتماعي و فردي را هم در پي دارد و به علاوه، حق طبيعي، انساني و شهروندي را هم پايمال مي‌کند. به‌طور کلي آشكاركردن عيب‌هاي پنهاني افراد يا آنچه در حريم خصوصي آنها اتفاق افتاده است با هر قصد و نيتي، از نظر عقلاني و شرعي، کاري ناپسند، ممنوع و حرام است و عقل سليم هم به هيچ‌وجه آن را نمي‌پسندد.

سلامت: آيا در سيره پيامبران ما هم به حفظ حريم خصوصي افراد اشاره‌اي شده است؟

البته! پيامبر اکرم(ص) خطاب به ياران و اصحابشان در اين باره مي‌فرمايند: «احدي از شما درباره هيچ‌يک از ياران من، سخني که مرا نسبت به او بدبين سازد، نقل نکند. چراکه من دوست دارم با قلبي پاک با شما روبرو شوم». اين سخن پيامبر(ص) نشان مي‌دهد که چطور ايشان اصحاب و يارانشان را از افشا‌کردن اسرار مردم و حرف‌هاي بدبينانه، منع مي‌کنند. امام علي(ع) هم درباره اهميت حقوق انسان‌ها و رعايت پاسداري از آنها مي‌فرمايند: «خداوند سبحان، حقوق بندگانش را حتي بر حقوق خود مقدم داشته است. پس هرکه حقوق بندگان را ادا کند، اين امر منجر به اداي حقوق خداوند خواهد شد». يعني حقوق يک انسان از حق خدايي، حقي که خدا بر گردن ما دارد، مقدم‌تر است. پس حفظ جان، مال و آبروي مردم و حفظ حريم خصوصي مردم از جمله حقوق اساسي آنهاست که خداوند رعايت آنها را بر حقوق خود مقدم مي‌داند. با اين حساب، سرک کشيدن به زندگي مردم، تلاش براي ورود به حريم خصوصي آنها، استراق سمع و بصر و آنچه که عده‌اي آن را کنجکاوي مي‌نامند، هم از منظر ديني و هم از منظر انساني، عملي ناپسند و مذموم است.

سلامت: چرا؟

چون حفظ حريم انسان‌ها حرمت بسيار بالايي است و بايد رعايت شود، مخصوصا از ديدگاه آموزه‌هاي ديني و اخلاقي ما.

سلامت: مثالي در اين زمينه برايمان مي‌‌زنيد؟

بله، در قرآن کريم آمده که خداوند انسان‌ها را با کرامت آفريده است. ما داستان‌هايي هم در اين ارتباط در قرآن داريم که در آنها با تجاوز به حريم خصوصي افراد خيلي قاطعانه برخورد شده است. مثل داستان مردي که به بهانه سرکشي به درخت خرماي خود، وقت و بي‌وقت وارد حريم خصوصي همسايه خود مي‌شد. به همين دليل از طرف خداوند به پيامبر(ص) خطابي مبني بر دستور قطع آن درخت آمد (اين داستان در سوره نور آمده است). بازهم در سوره نور، آيه 58 به اينکه پدر و مادر و فرزندان، نزديک‌ترين افراد نسبت به هم هستند، اشاره شده و آمده است که حتي اين نزديکي هم نبايد باعث شکستن حريم خصوصي شود و فرزندان بايد در برخي مواقع استراحت، وارد حريم خصوصي پدر و مادر خود نشوند. البته همان‌طور که فرزندان حريم خصوصي والدين خود را رعايت مي‌کنند، پدر و مادران هم بايد به حريم خصوصي فرزند خود احترام بگذارند.

سلامت: نقش نظارت والدين بر رفتار و تربيت فرزندان چه مي‌شود؟

البته والدين مي‌توانند در کنار اين احترام، با روش‌هاي عاقلانه کنترل مرئي و نامرئي هم روي اعمال فرزندان خود داشته باشند و با ايجاد اعتماد متقابل، حريم خصوصي فرزندان خود را بهتر بشناسند. والدين بايد بدانند که با به کارگيري زور، تنبيه، شکستن حريم خصوصي و عدم پذيرش، حتي آنها هم در مورد راه يافتن به حريم خصوصي نوجوانان و فرزندان خود دچار مشکل خواهند شد. اصلا يکي از ويژگي‌هاي نوجواني اين است که بچه‌ها اصلا علاقه ندارند کسي وارد حريم خصوصي آنها شود و والدين با آگاهي از اين موضوع و جلب اعتماد بچه‌ها مي‌توانند کنترل بهتري بر تربيت و عملکرد آنها داشته باشند.

سلامت: به نظر شما، ورود به حريم خصوصي افراد از طرف دولت‌ها نمي‌تواند باعث ايجاد عدم اطمينان در سطح جامعه شود؟

گاهي مصلحت‌هاي اجتماعي و سلامت فردي و اجتماعي ايجاب مي‌کند که با رعايت ضوابط عقلي، قانوني و شرعي، آنهايي که مجوز قانوني دارند، بتوانند وارد برخي از حريم‌هاي خصوصي شوند.

سلامت: چرا اين «برخي» از افراد براي ورود به حريم خصوصي ديگران محق هستند؟

زيرا ممکن است که اين حريم‌ها گاهي حريم‌هاي فساد و بخشي از شبکه‌هاي اجتماعي ترويج‌دهنده فساد و آسيب در جامعه باشند.

سلامت: آقاي دکتر! تحليل شما در مورد افرادي که به حريم خصوصي ديگران احترام نمي‌گذارند چيست؟

افرادي که از سر خشم، نفرت، عشق، انتقام، حسادت، منفعت‌طلبي و رفتارهاي ضداجتماعي درصدد شکستن حريم خصوصي و محرمانه ديگران هستند، به نوعي درگير برخي مشکلات روان-اجتماعي و بي‌اعتقادي به مباني ديني و اخلاق اسلامي مي‌شوند. با اين افراد هم بايد برخورد جدي، قانوني و تربيتي شود. در مورد احترام به حقوق ديگران و حفظ حريم خصوصي و محرمانه بايد براي بزرگ‌ترها و کوچک‌ترها فرهنگ‌سازي شود. متاسفانه گاهي برخي افراد براي حذف رقيب در شرايط خاصي مانند انتخابات، دست به کارهايي مانند شکستن حريم‌هاي خصوصي ديگران مي‌زنند.

سلامت: شما فکر مي‌کنيد که عوارض ناشي از شکستن حريم افراد روي فردي که حريم خصوصي‌اش مورد تجاوز قرار گرفته‌ است، چيست؟

برخي از عوارض شکستن حريم خصوصي عبارتند از: تقويت افکار و رفتارهاي منفي در جامعه، سست شدن روابط عاطفي، دوستانه و خانوادگي، افزايش سوءظن و دشمني‌ها، تهديد سلامت فردي، خانوادگي و اجتماعي (گاهي از طريق اشاعه گناه و فحشا)، رونق بازار شايعه‌ها، تهمت، غيبت، دروغ، حسادت و نفرت، سلب اطمينان و اعتماد متقابل بين افراد در جامعه، قضاوت‌هاي غيرمنصفانه و عجولانه، گرفتن تصميم‌هاي عجولانه و خطرناک (مانند خودکشي يا فرار از منزل، به خصوص در مورد نوجوانان که قدرت تفکر و حل مساله درستي ندارند).

نـصـب دوربـيـن در مـحـل کــار

فاطمه نوبخت اميركندي

حقوقدان

در جامعه امروزي تعريف کلي و مشخصي از حريم خصوصي نداريم. طبق قوانين موضوعه، احترام به حريم خصوصي افراد مورد حمايت است و از تعرض مصون مانده، مگر در مواقعي که مخالف مصالح خصوصي و عمومي يک فرد يا يک مملکت باشد. در اصل 22، 23 و 25 قانون اساسي حيثيت، جان، حقوق، مسکن، شغل و عقايد مردم از تعرض مصون مانده و تجسس در امور مردم جز در مواقعي که قانون تجويز كرده، ممنوع است. مواد 96 و 100 قانون آيين دادرسي کيفري هم اشاره‌اي به حفظ حريم خصوصي افراد دارد. در اين بين استفاده از ابزارهايي نظير اينترنت، بلوتوث، انتقال تصوير از طريق تلفن همراه و نصب دوربين‌هاي مداربسته در اماکن عمومي و خصوصي، امکان ورود به حريم خصوصي افراد را به حداکثر رسانده اما فقط چگونگي استفاده از اين ابزارها در جايگاه خود، مي‌تواند فايده‌اي را که در نتيجه استفاده از آنها مورد نظر است، آشکار كند. يک مثال ملموس، ابزارهايي نظير دوربين‌هاي مداربسته است كه با توجه به زندگي مدرن و فناوري پيشرفته امکان استفاده آن در مکان‌هاي عمومي و خصوصي افزايش يافته است. نصب اين وسيله داخل و خارج يک بانک براي شناسايي افرادي که قصد سرقت داشته باشند، استفاده مناسب از يک ابزار و فناوري مدرن را توضيح مي‌دهد اما نصب همين دوربين در اتاق کارمندان يک شرکت خصوصي، به‌خصوص اتاق کارمندان خانم يا اتاق پرو يک فروشگاه مسلما مشکلاتي را به‌وجود مي‌آورد و در بيشتر موارد تجاوز به حريم خصوصي افراد و توهين به شئونات اخلاقي تلقي مي‌شود. گاهي نيز صاحب يک فروشگاه يا مجتمع مسکوني اقدام به نصب دوربين مي‌كند اما بايد توجه داشته باشيم استفاده از فيلم و عکس اين دوربين‌ها جز در مواردي که براي آن منظور نصب شده، ممنوع و استفاده از آنها به هر منظوري جرم محسوب مي‌شود و تبعات کيفري در بردارد، بنابراين بايد توجه داشته باشيم استفاده از ابزارهاي ارتباطي و مدرن بايد با حفظ حقوق شهروندي و رعايت حريم خصوصي افراد و گاهي در مکان‌هاي عمومي با کسب اجازه از مراجع ذي‌صلاح باشد زيرا در همه جوامع احترام به حقوق افراد و به تبع آن احترام به حريم خصوصي افراد به رسميت شناخته شده است به خصوص در دين مبين اسلام که منزلت انسان و حمايت از احترام به وي در جايگاه اشرف مخلوقات ارزش بسيار زيادي دارد.

حـريـم خـصوصـي، زن و مـرد نـمـي‌شـنـاسـد

دکتر نرگس طالقاني

مشاور خانواده

حريم خصوصي يعني فضا، محيط يا حتي هر نوع کالايي که فرد به آن تعلق خاطر دارد و آن را مکان و کالاي امن خود مي‌داند و دوست ندارد که هيچ‌کس از آن فضا يا شيء اطلاعي پيدا کند. مثلا ممکن است شما پول يا انگشتري داشته باشيد ولي تمايل نداشته باشيد ديگران در مورد مقدار و محل نگهداري آنها چيزي بدانند. يا ممکن است اتاق يا کمدي در يک اتاق، فضاي امن شما باشد و دوست نداشته باشيد که ديگران بدون اطلاعتان به آن دسترسي پيدا کنند. حالا اگر فردي بدون اجازه و اطلاع شما به حريم‌هاي خصوصي‌تان دست يابد و اطلاعاتي در مورد کارهاي شما به دست آورد، تجاوز به حريم خصوصي و حتي جرم رخ داده است. حتي کنجکاوي و کسب اطلاع در مورد حريم شخصي افراد، جرم و کار ناپسندي محسوب مي‌شود، چه برسد به اينکه اين اطلاعات در اختيار ديگران هم قرار داده شود.

گاهي، حريم خصوصي براي افراد خطرناک مي‌شود. مثلا ممکن است ما قصد داشته باشيم بدون اطلاع ديگران به مكاني برويم ولي اين کار برايمان خطرهايي در پي داشته باشد ولي حتي در اين صورت هم اطرافيان، دوستان و خانواده بايد با اجازه و رضايت خود ما براي رفع خطر احتمالي تلاش کنند، در غير اين صورت مرتکب کار خلافي شده‌اند. معمولا تجاوز به حريم خصوصي ديگران با قصد و نيت قبلي، از روي حسادت، اختلاف سليقه يا اختلاف‌نظر و براي آزار و اذيت يا ريختن آبروي فرد انجام مي‌شود و زخم عميقي که بر روان فردي که حريمش مورد تجاوز قرار گرفته است بر جاي مي‌ماند، به سادگي بهبود نمي‌يابد. مثلا در مورد دختري که دوستان او از روي شوخي يا عمدا عکس و فيلم‌هايش را پخش کرده‌اند، شايد عذرخواهي‌ افرادي که مرتکب اين عمل خلاف عرف شده‌اند آن هم در برابر تمام کساني که فيلم يا عکس‌ها را به آنها نشان داده‌اند، اندکي از درد او کم کند. البته به شرطي که تمام افراد به صورت کتبي تعهد بدهند که عکس و فيلم‌هاي او را از گوشي يا رايانه‌هايشان پاک خواهند کرد. افرادي كه به حريم خصوصي‌شان تجاوز مي‌شود، بايد حتما به مشاور يا روان‌شناس مراجعه کنند تا به دليل حساسيت و مشکلي که برايشان پيش آمده است، تحت روان‌درماني قرار بگيرند. اين افراد علاوه بر احساس عدم امنيت، مدام احساس خطر هم مي‌کنند و بايد با راه‌هاي مختلف درماني، آنها را هرچه سريع‌تر به جامعه برگرداند تا اعتماد از دست رفته‌شان را باز يابند. نکته ديگر در مورد حساسيت تجاوز به حريم خصوصي خانم‌ها يا آقايان است. حريم خصوصي يک مکان امن است که ديگران حق ورود به آن را ندارند. اين حريم براي تمام افراد اهميت و ارزش بالايي دارد و همه موظف به رعايت آن هستند. تجاوز به حريم شخصي، هم مردها و هم زن‌ها را آزار مي‌دهد و اين حساسيت در مورد هر دو گروه زن و مرد وجود دارد. البته چون معمولا در جوامعي مانند جامعه ما آزادي مرد‌ها بيشتر است و آنها احساس مصونيت بيشتري مي‌کنند، شايد بتوان گفت حساسيت در مورد تجاوز به حريم خصوصي‌شان کمتر از خانم‌هاست. گاهي تجاوز به حريم شخصي با ريختن آبروي افراد همراه است که در اين مورد هم زنان نسبت به مردان آسيب‌پذيرتر هستند.

قـربـانـي حـمـايـت مـي خـواهـد

دکتر مجيد ابهري

رفتارشناس

با توجه به فراگيرشدن اينترنت بين نوجوانان و جوانان و نبود آموزش اصولي و منطقي به آنها درباره روش‌هاي صحيح استفاده از اينترنت و دستاوردهاي قرن، مشاهده مي‌شود گاهي عکس يا فيلم خصوصي افراد روي سايت‌هاي اينترنتي قرار مي‌گيرد که به قيمت آبرو و شخصيت فرد و گاهي نيز به قيمت يک زندگي تمام مي‌شود. از نگاه رفتارشناسي، افرادي که به خود اجازه مي‌دهند وارد حريم خصوصي ديگران شوند و حرمت‌شکني کنند، در خانواده‌هاي نيمه‌مرفه و مرفه زندگي مي‌کنند زيرا دسترسي به دنياي اينترنت براي اقشار کم‌درآمد به‌راحتي امکان‌پذير نيست. همچنين اين اشخاص تربيت خانوادگي ندارند و تربيت آنها كاستي‌هاي زيادي دارد. والدين اين افراد هيچ‌گونه نظارت مثبتي از تربيت فرزندان خود ندارند و اصول تربيتي موفق در اين خانواده‌ها هيچ‌گونه نقشي ندارد. دور بودن از ارزش‌هاي اخلاقي، کمرنگ‌بودن صداقت و آموزش ندادن رازداري باعث بروز چنين رفتارهايي مي‌شود. حسادت به شخص قرباني نيز منجر به وقوع چنين حوادثي مي‌شود. حال اين حسادت مي‌تواند به دليل داشتن شرايط اقتصادي يا داشتن رابطه با جنس مخالف باشد. همچنين داشتن حس برتري و مورد تمسخر قراردادن ديگران به قيمت ريختن آبروي آنها نيز مي‌تواند از ديگر انگيزه‌هاي وقوع اين حادثه تلخ باشد. ارضاي حس شخصي براي افرادي که از اعتمادبه‌نفس پايين رنج مي‌برند، از ديگر دلايل ورود به حريم خصوصي و انتشار فيلم‌هاي خصوصي افراد است. فردي که قرباني اين‌گونه رفتارهاي دردناک مي‌شود، ممکن است با وقوع چنين اتفاق تلخي از خانه متواري شود يا دست به خودکشي بزند پس بهترين راه برخورد با قرباني اين است که خاطرش بيش از اين آزرده نشود. خانواده بايد او را زير چتر حمايتي خود قرار دهد و از او حمايت كند و حتي اگر مرتکب خطا شده باشد، نبايد با تنبيه و آزارهاي رفتاري مورد سرزنش قرار گيرد بلکه بايد مرهمي بر زخم‌هاي روحي او باشند و با رفتارهاي منطقي مشکل را برطرف کنند. جامعه نيز به‌عنوان نهاد بزرگ‌تر بايد بداند اين حادثه تلخ ممکن است در کمين آنها نيز باشد در نتيجه از سرزنش، تمسخر، تهمت يا هرگونه مجازات کلامي خودداري كنند و به فکر دلجويي از اين اشخاص باشند.

به حريم خصوصي بچه هـا احتـرام بگذاريـد

دکتر کتايون خوشابي

فوق تخصص روان‌پزشکي کودک و نوجوان

دکتر کتايون خوشابي

فوق تخصص روان‌پزشکي کودک و نوجوان

آموزش حريم خصوصي از دوران کودکي، يعني از حدود 4 سالگي به بعد، امکان‌پذير است. اگر پدر و مادر بتوانند در سال‌هاي ابتداي کودکي، يعني حدود 1 تا 2 سالگي، محل خواب فرزندان را جدا کنند، به‌طور حتم مشکل آن چناني هم با آموزش حريم خصوصي به بچه‌ها پيدا نخواهند کرد. ناگفته نماند که آموزش در اين مورد به بچه‌هايي که از کودکي به خوابيدن کنار والدين خود عادت کرده‌اند، بسيار مشکل است. آموزش در زدن قبل از ورود به هر جايي از 4 تا 5 سالگي امکان‌پذير است. از 5-4 سالگي بايد به بچه‌ها آموخت که وقتي با در بسته‌اي روبرو مي‌شوند، بايد حتما براي داخل شدن به آن مكان، در بزنند و اجازه ورود بگيرند. مي‌توان اين کار را با چند بار تمرين، به فرزند خود آموخت، مثلا چند بار در طول روز در اتاق خواب خود را ببنديد و از فرزندتان بخواهيد که پيش از ورود، حتما در بزند. والدين بايد هنگام ورود به محيط‌هاي جديد هم آموزش اجازه خواستن براي داخل شدن را به بچه خود ياد دهند و يادآوري کنند. همان‌طور که ما توصيه مي‌کنيم کودکان بايد حريم‌هاي خصوصي را ياد بگيرند و به حريم شخصي والدين خود احترام بگذارند،‌ به پدر و مادرها هم مي‌گوييم که بايد حريم خصوصي کودکان خود را رعايت کنند و به آن احترام بگذارند؛ مثلا وقتي کودک در اتاق خود مشغول بازي است، والدين بايد ابتدا در بزنند و سپس وارد اتاق شوند. به اين ترتيب، به بهترين الگوها براي رعايت حريم خصوصي به فرزندان خود تبديل مي‌شوند. معمولا کودکان مستقل که در اتاق و فضاي خصوصي خودشان مي‌خوابند، بهتر مي‌توانند حريم خصوصي را ياد بگيرند و آن را درک کنند.

هفته نامه سلامت