سارا دماوندان/بررسي علل افزايش قتل و نزاع در پايتخت در گفت وگو با کارشناسان و مسوولان
اينجا تهرانه يعني شهري که...

معاينه‌هاي نزاع در مراكز پزشكي قانوني در مقايسه با ديگر معاينه‌ها رتبه اول را دارد؛ اين گفته اداره كل روابط عمومي و امور بين‌الملل سازمان پزشكي قانوني كشور است...

براساس آمار ارائه‌شده 32.2 درصد از كل معاينه‌هاي صورت‌گرفته در پزشكي قانوني سال گذشته مربوط به معاينه‌هاي نزاع بوده است. همچنين براساس آمارهاي داده شده از اين مركز، يكي از عمده ارجاع‌هاي مراكز پزشكي قانوني سراسر كشور مربوط به مراجعان نزاع است كه در فصل تابستان تعدادشان افزايش پيدا مي‌كند. در سال گذشته 611 هزار و 809 نفر به دنبال خسارت‌هاي ناشي از نزاع، به مراكز پزشكي قانوني مراجعه كردند كه 186 هزار و 617 مورد آن مربوط به تابستان است. با وجود اين براساس برآوردهاي صورت‌گرفته، بيشترين دلايل ايجاد نزاع و به دنبال آن مراجعه به پزشكي قانوني، وقوع تصادف‌هاي رانندگي، اختلاف‌هاي خانوادگي و مسايل قومي و قبيله‌اي و... است.


سرهنگ‌ هادي مصطفايي روي پرونده‌هاي قتل بسياري كار كرده‌است. قتل‌هاي عمد و غيرعمد، خانوادگي و ناموسي يا قتل‌هايي كه ناخواسته و از سر يك بگومگوي ساده اتفاق افتاده است. معاون مبارزه با جرايم جنايي پليس آگاهي ناجا مي‌گويد: «سلب حيات يك انسان، نخستين آسيب جبران‌ناپذيري است كه در حادثه قتل اتفاق مي‌افتد. شايد در جرايم ديگر، برخي خسارات را بتوان جبران كرد و دوباره به حالت اوليه بازگرداند اما وقتي جان يك انسان گرفته مي‌شود، نمي‌توان اين حادثه دلخراش را به گونه‌اي ديگر رقم زد. پس از آن بستگان و خانواده قرباني درگير اين حادثه تلخ مي‌شوند.» مصطفايي با اشاره به بار مشكلات عاطفي در ادامه گفت: «بار مشكلات عاطفي در برخي موارد و مشكلات معيشتي به دليل از دست دادن پدر يا نان‌آور خانواده از ديگر تبعات تلخ وقوع قتل است. از سوي ديگر، آثار رواني ناشي از ارتكاب قتل گريبانگير متهم مي‌شود؛ مجازات سنگيني كه براي جرم در نظر گرفته مي‌شود. حتي گذشت شاكي نيز نمي‌تواند سوءسابقه قاتل را پاك كند و از بين ببرد. او و خانواده‌اش براي هميشه بايد زير نگاه تحقير‌آميز جامعه زندگي كنند. گاهي هم وقوع قتل در يك خانواده باعث ادامه اختلافات و نزاع و گريبانگير ديگران مي‌شود. علاوه بر اين، تشديد احساس ناامني از وقوع يك قتل براي خانواده‌ها، به‌خصوص كودكان و نوجوانان از تبعات سنگين قتل خواهدبود.» معاون مبارزه با جرايم جنايي پليس آگاهي ناجا همچنين در پاسخ به اين سوال كه قربانيان قتل چه كساني هستند، خاطر نشان كرد: «براساس آمار به دست آمده در سال 90، مردان بيشتر قرباني قتل هستند. 25 درصد زنان و 75 درصد قربانيان قتل مردان هستند، اما متاسفانه زنان بيشتر درگير قتل‌هاي خانوادگي مي‌شوند و به دست وابستگان خود به قتل مي‌رسند. در سنين10 تا 30 سالگي انسان بيشتر از بقيه عمرش در معرض وقوع جرايم سنگيني چون قتل قرارمي‌گيرد. از آنجا كه در اين سن كنترل روي احساسات و هيجان‌ها نيز از قاعده قانون و منطق خارج است در اين دوره بيشترين خطر احساس مي‌شود. حدود يك‌سوم قتل‌ها به دليل مشكل‌هاي خانوادگي انجام مي‌شود و بين قاتل و مقتول نسبت فاميلي وجود دارد.»


نرخ قتل 2.7 مورد در صدهزار تن است

بنا به اظهارات اين مقام مسوول درحال حاضر نرخ واقعي قتل 2.7 مورد در يكصدهزار تن است. در جرم قتل حدود 5 درصد كاهش و در وقوع 5/5 درصد افزايش كشف وجود داشته است. نرخ وقوع قتل در سال 1390، 2.9 درصد در هر يكصدهزار تن است و اين رقم در سال 1389، 3.1 بوده است. تعدادي از قتل‌ها مربوط به مهاجران و اتباع بيگانه است كه اگر آنها را از مجموع كسر كنيم، نرخ واقعي قتل در كشور به 2.7 درصد در هر يكصد هزار تن مي‌رسد. اين نرخ در مقايسه با برخي كشورها نشان مي‌دهد از نظر امنيتي شرايط خوبي بر كشور حاكم است.

معاون مبارزه با جرايم جنايي پليس آگاهي ناجا درباره چگونگي پيشگيري از يك قتل يا نزاع خياباني گفت: «سوابق به‌دست آمده نشان مي‌دهد در 64 درصد حادثه‌هاي منجر به قتل، متهم پرونده به دفعات مي‌گويد «من نمي‌خواستم او را بكشم» و در بيشتر مواقع اين جمله صادقانه است. يعني بيشتر قتل‌ها بدون برنامه‌ريزي و ناخواسته اتفاق مي‌افتند. پس اين يك زنگ خطر است؛ همه ما در يك لحظه مي‌توانيم قاتل باشيم و انساني را بكشيم. در نتيجه بايد روي رفتار، مسايل خانوادگي و هر عاملي كه باعث مي‌شود شرايط روحي ما را تحت‌الشعاع قرار دهد، كنترل داشته باشيم. هر كدام از ناهنجاري‌هاي رفتاري يك آسيب جدي محسوب مي‌شود.» سرهنگ هادي مصطفايي معتقد است، جدا از كنترل رفتار، جامعه بايد ياد بگيرد دعاوي خود را از راه‌هاي قانوني و عقلاني حل كند و به خشونت متوسل نشود. بسياري از افراد ناآگاهانه مرتكب رفتاري مي‌شوند كه عواقب ناخوشايندي دارد در نتيجه تمام افرادي كه در تربيت جامعه نقش دارند، از خانواده گرفته تا دانشگاهيان، بايد جامعه را به سوي مشورت و حل مشكلات و مسايل به روش گفتمان هدايت كنند.

نوجوانان و جوانان بيش از هر گروه ديگري درگير جنايت و خشونت هستند. بنا به گفته‌هاي دكتر صابري، الگوبرداري نادرستي كه توسط نوجوانان و جوانان صورت مي‌گيرد، منشأ وقوع بسياري از جرايم خشن به خصوص قتل است. هنگامي كه يكي از چهره‌هاي مطرح سينمايي به عنوان يك قاتل به ايفاي نقش مي‌پردازد در بيشتر مواقع زمينه‌ساز قتل مي‌شود و ناخواسته به عنوان يك الگوي ناصحيح براي نوجوانان و جوانان قرار مي‌گيرد. جاي خالي فيلم‌هاي عاطفي در‌ رسانه، نبود برنامه‌هاي مفرح و شادي‌آور، روي‌آوردن به فيلم‌هايي با صحنه‌هاي خشونت‌آميز همه و همه دست به دست هم مي‌دهند كه متاسفانه قتل در كشور اتفاق بيفتد. تحقيق درباره كشورهايي كه جرايم خشني مانند قتل در آنها اتفاق نمي‌افتد يا کمتر اتفاق مي‌افتد، بهترين راهكار براي مبارزه با اين ناهنجاري خشن اجتماعي است. دكتر صابري با بيان اين مطلب معتقد است علاوه بر اين مساله ممنوعيت حمل سلاح و برخورد قاطع و جدي با كساني كه سلاح گرم و سرد حمل مي‌كنند، مي‌تواند يكي ديگر از راهكارهاي موثر باشد. اشتغال‌زايي، ساخت فيلم‌هاي شاد، برخورد شديد با عاملان موادمخدر اعم از فروشنده و مصرف‌كننده، برخورد جدي و قاطع با فروشندگان و حاملان سلاح سرد همه و همه مي‌تواند به نوعي در كاهش جرايم خشن نقش داشته باشد.


خطر انعكاس اخبار قتل

«هميشه اطلاع‌رساني حقايق راه نجات جامعه نيست.» دكتر صابري با بيان اين مطلب ادامه داد: «در بسياري مواقع ديده شده كه نوجوانان و جواناني كه هيجان در آنها به نسبت ديگران بيشتر ديده مي‌شود، شنيدن يك خبر جنجالي انگيزه قتل را در آنها بيشتر مي‌كند، بنابراين بهتر است در برخي موارد اخباري كه پيرامون قتل و جزييات آن است، منتشر نشود نه اينكه جامعه را در بي?اطلاعي و جهل نگه داريم و اطلاع‌رساني نكنيم بلكه خبر به صورت كارشناسي و دقيق به مردم‌ انتقال داده شود تا تبعات بعدي آن دامنگير جامعه نشود.» بنا به گفته‌هاي رييس هيات معاينات روان‌پزشکي پزشکي قانوني، مهاجرت از كشورهاي همسايه به ايران، نقل‌مكان كردن از روستا به شهر و از شهرهاي كوچك به شهرهاي بزرگ و نبود امكانات رفاهي مناسب مي‌تواند زمينه‌ساز وقوع قتل باشد. استرس، فشارهاي رواني و نبود كنترل كافي روي اين رفتار، بالارفتن هزينه‌هاي زندگي و نبود منبع درآمدي مناسب همه و همه دست به دست هم مي‌دهند كه در حاشيه شهرهاي بزرگ، قتل نسبت به ساير مناطق بيشتر اتفاق بيفتد بنابراين بهتر است هنگام مهاجرت جنبه‌هاي بسياري مورد ارزيابي قرار بگيرد.

هفته نامه سلامت