خانه‌تكاني از جمله معدود آيين‌هاي به جا مانده از آداب نوروزي است

كه اين روزها و هفته‌ها بحث آن تقريبا در همه خانه‌ها سر زبان‌هاست؛يك رسم قديمي كه شايد در گذشته متناسب با فضاهاي كوچك‌تر و اسباب و اثاثيه كمتر، محدودتر يا حداقل ساده‌تر انجام مي‌شد ولي به مرور و همراه با پيچيدگي‌هاي اين روزگار، اين سنت هم ابعادي پيچيده و وسواس‌مانند به‌خود گرفته است.

به گفته كارشناسان، هر سال، خانه تكاني نوروزي منجر به مسموميت تعدادي كودك با مواد شوينده مي‌شود. همچنان‌كه خوردن ماده سفيدكننده وايتكس و ماده لوله بازكن از جمله دلايل اصلي ايجاد مسموميت (گاه مهلك) در ميان كودكان خردسال است،

استفاده ناآگاهانه از اين مواد باعث انواع عوارض جسماني در بزرگسالان به‌ويژه زنان خانه‌دار نيز مي‌شود به‌طوري كه سال گذشته در اسفند ماه حدود 91نفر در روزهاي پاياني سال و در ايام خانه‌تكاني بر اثر مسموميت با موادشوينده، سفيد‌كننده و پاك‌كننده در بيمارستان لقمان‌حكيم بستري شدند كه 88 مورد آن مسموميت با مواد سفيد‌كننده و 3 مورد مسموميت با موادشوينده و پاك‌كننده بوده است.

«انواع و اقسام شوينده‌ها و سفيد‌كننده‌ها كه گاز كلر آزاد مي‌كنند اگر بي‌درمحابا در فضاي سربسته استفاده شوندمنجر به مسموميت‌هاي شديد مي‌شوند.»دكتر حميد سهراب‌‌پور، متخصص ريه و رئيس‌بيمارستان لبافي‌نژاد با اشاره به اينكه آلودگي مواد شوينده به 2صورت مستقيم و غيرمستقيم است،

به همشهري مي‌گويد: متأسفانه خيلي از افراد انواع مختلف اين مواد، مثل مواد اسيدي را با هم مخلوط مي‌كنندبه تصوراينكه در اين صورت شست‌وشو با كيفيت بيشتري انجام مي‌شود درحالي‌كه همين شوينده‌هاي تركيبي در بسياري از موارد منجر به خفگي‌هاي آني مي‌شوند.

اين متخصص ريه معتقد است: مواد شوينده مقدار زيادي موادبازي دارند و انواع و اقسام سفيد‌كننده‌ها و پودرهاي شوينده حاوي موادي براي دفع چربي‌ها هستند كه فرمول شيميايي آنها بسيار پيچيده است.

اثرات درازمدت اين مواد هم به‌خصوص در پوست به‌صورت انواع واكنش‌هاي آلرژيك و درماتيت‌ها خودشان را نشان مي‌دهند. تأكيد دكتر سهراب‌پور اين است: به همين خاطر توصيه مي‌كنيم كه اگر اين مواد داخل محيط سربسته استفاده ‌شوند، حتما از دستكش و ماسك استفاده شود و تهويه مناسب برقرار باشد؛

به‌خصوص در حمام، چون بيشتر به‌علت عدم‌تهويه مناسب و با بخار آب‌اين اثرات وعوارض بروزپيدامي‌كند.همچنين بيماران داراي مشكلات تنفسي مانند آسم يا افرادي كه حساسيت ريوي دارند، به هيچ عنوان نبايد با اين مواد شيميايي در تماس باشند و حتي افراد سالم نيز به اميد زدن ماسك‌هاي كاغذ در محيط بسته و بدون تهويه نمي‌توانند از اين مواد استفاده كنند.

حساسيت‌هاي پوستي

متخصصان پوست مي‌گويند استفاده زياد از مواد شوينده باعث ايجاد عوارض روي پوست به‌خصوص ناخن‌ها نيز مي‌شود. «يكي از شايع‌ترين بيماري‌هاي ناخن، خشكي يا ريش‌ريش شدن كناره ناخن است كه به‌دليل استفاده زياد از مواد شوينده به‌خصوص در بين زنان خانه‌دار رخ مي‌دهد.»

دكتر حسين طباطبايي، متخصص پوست و مو و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران در توضيح عوارض پوستي ناشي از اين مواد مي‌گويد: در زنان خانه‌دار و در بعضي مشاغل كه افراد با مواد شوينده سروكار دارند به‌دليل استفاده زياد از اين مواد، چربي ناخن كاهش ‌يافته و كناره‌هاي پوست آن ريش‌ريش مي‌شود كه كندن پوست كناره‌هاي ناخن با دست سبب ايجاد عفونت و راه‌يابي ميكروب به آن نقطه مي‌شود.

وي ادامه مي‌دهد: استفاده از حلال‌ها مانند «تينر» هم براي پاك كردن، موجب از بين رفتن چربي پوست در محل تماس شده و به‌دنبال آن خارش، سوزش، زخم، ترشحات آبكي و چركي ايجاد مي‌شود كه البته تماس مكرر با سفيد‌كننده‌ها نيز اين عوارض را به‌دنبال دارد.

بنابراين استفاده از دستكش مناسب كه مانع تماس پوستي شود، مهم‌ترين و بهترين روش پيشگيري از ايجاد اين عوارض است. توصيه مهم اين متخصص پوست در اين زمينه،شست‌و‌شوي دست در پايان كار و استفاده از نرم‌كننده يا مرطوب‌كننده‌هاست.

وي با بيان اينكه بيماري «درماتيت» زنان خانه‌دار يا همان اگزماي دست شايع‌ترين بيماري در اين ايام است كه خارش، قرمزي و خشكي پوست و تاول‌هاي ريز را به‌دنبال خواهد داشت، ‌افزود: معمولاً بيماري در كف دست و روي نوك انگشتان بروز مي‌كند و گاهي فاصله ميان انگشت حلقه و كناري را درگير مي‌كند و ضايعه‌اي به شكل پيش‌بند تشكيل مي‌شود كه به اگزماي پيش‌بندي معروف است.

صدمات فيزيكي

به گفته كارشناسان عوارض جسماني، خانه‌تكاني فقط به مسموميت‌هاي ناشي از متصاعدشدن بخارهاي شيميايي (كه معمولا منجر به مشكلات تنفسي، حساسيت‌هاي پوستي مي‌شود) ختم نشده و شامل صدمات فيزيكي هم مي‌شود.

متخصصان مي‌گويند انجام كارهاي سنگين خانه‌تكاني مانند جابجا كردن مبلمان، فرش، پرده‌شويي و پاك كردن شيشه و پنجره باعث بروز دردهاي استخواني و عضلاني مختلف مي‌شود.

اين وضعيت تا جايي پيش مي‌رود كه شمار مراجعان زنان به درمانگاه‌ها براي دردهاي پراكنده دست و گردن در روزهاي قبل از فرارسيدن سال نو به‌طور چشمگيري افزايش مي‌يابد.

دكتر مصطفي نجاتيان، فيزيكال‌تراپيست و رئيس بخش فيزيوتراپي مركز قلب تهران با بيان اينكه اغلب مردم ما به خاطر زندگي شهر‌نشيني آمادگي لازم را براي انجام فعاليت‌هاي اسكلتي- عضلاني ندارند، معتقد است: مي‌توانيم با وجود اين عدم‌آمادگي فعاليت‌هايمان را طوري انجام دهيم كه آسيب‌ جدي هم نبينيم.

وي ادامه مي‌دهد: از فعاليت‌هاي فيزيكي سنگين جابه‌جايي در افراد بايد به‌گونه‌اي باشد كه فشار زيادي به ستون فقرات و مفاصل واردنشود؛ به اين صورت كه بايد به وضعيت قرارگيري جسم سنگين نسبت به‌خودمان دقت كنيم چون گاهي اوقات درست جابه‌جا كردن يك جسم 10كيلويي به فرد آسيبي نمي‌زند اما جابه‌جا كردن يك جسم يك كيلويي به‌علت وضعيت نادرست فرد، آسيب‌ها و فشارهاي زيادي را به‌وي‌وارد مي‌كند.

به گفته دكتر نجاتيان براي شروع فعاليت‌هاي سنگين بايد به اين نكته توجه داشت كه اگر مشكلات ستون فقرات از قبل در فرد وجود داشته از عضو آسيب‌ديده نبايد به هيچ وجه استفاده شود،

همچنين قبل از انجام فعاليت‌ سنگين بهتر است عضلات بدن شامل عضلات پشت ران، ناحيه ستون فقرات، ناحيه شكم، شانه و دست‌ها را در حالت كششي قرار دهيم چون اين حركات عضلات را براي جابجايي و فشار بيشتر آماده مي‌كنند.

اين فيزيكال‌تراپيست ادامه مي‌دهد: در نحوه بلند كردن اجسام هم بايد كاري كنيم كه حداقل فاصله را نسبت به آن جسم داشته باشيم و زانوهايمان خم باشد تا به ستون فقرات فشار نيايد؛ همچنين بايد از چند مفصل براي جابجايي استفاده كنيم.

دكتر نجاتيان با اشاره به اينكه موقعيت‌مان نسبت به كاري كه انجام مي‌دهيم مثل تميز كردن شيشه‌ها نبايد طوري باشد كه كار مستمري از يك مفصل خاص بكشيم، توضيح مي‌دهد: در ضمن وقتي عضله خسته مي‌شود، بايد به آن استراحت داد چون با خستگي و فشار مستمر و در مدت بسيار طولاني آسيب‌هاي جدي به نخاع يا ستون فقرات و زانوها وارد مي‌شود.

به عقيده دكتر نجاتيان بيشترين موارد مراجعه‌كننده با علائم اسپاسم عضلات ناحيه كمر و گردن و مچ دست در شب‌هاي قبل از عيددر كساني است كه سابقه قبلي ضعف عضلات ستون فقرات را داشته‌اند.