سميه مقصودعلي/گفت و گو با دکتر خسرو صادق‌نيت درباره تاثير خواب بر پوست
خواب در زيبايي ما نقش دارد

خواب يكي از عوامل مهم زندگي ماست. ثابت شده اختلال‌هاي خواب مي‌تواند ارگان‌هاي حياتي بدن را به مخاطره بيندازد. مطالعه‌هاي مختلف نشان داده خواب ناكافي و اختلالات خواب حتي مي‌تواند سلامت پوست و مو را تهديد كند...

در گفت‌وگويي با دکتر خسرو صادق‌نيت، متخصص طب كار و فلوشيپ خواب به بررسي تاثير خواب بر زيبايي پرداختيم و از ايشان خواستيم براي كساني كه به اجبار كم‌خوابند توصيه‌هايي داشته باشند.


سلامت: آيا واقعا كم‌خوابي مي‌تواند بر سلامت پوست و موي ما تاثير منفي بگذارد؟

بله، اختلالات خواب و كم‌خوابي روي ارگان‌هاي مختلف از جمله پوست با ايجاد فاكتورهاي التهابي اثر منفي مي‌گذارد و در ضمن باعث مي‌شود در طول روز آثار خستگي در ظاهر فرد باقي مانده و حتي باعث برخي اختلال‌هاي روحي – رواني از جمله احساس افسردگي، كسالت، غمگيني و تحريك‌پذيري بيش‌ازحد شود. مطالعات نشان داده هورمون خواب يا ملاتونين در جوان ماندن و طراوت پوست موثر است.

سلامت: منظورتان از كم‌خوابي چيست؟ مگر ما در طول شب به چند ساعت خواب نياز داريم؟

به طور ميانگين به 5/7 تا 5/8 ساعت خواب نياز داريم و كمتر از 6 ساعت خوابيدن در شبانه‌روز به معني كم‌خوابي است. البته نياز به خواب به عوامل مختلفي بستگي دارد كه مهم‌ترين آن سن فرد است. بيشترين نياز خواب مربوط به دوران نوزادي است. نوزاد ممكن است تا 20 ساعت در روز خواب باشد. با افزايش سن نياز به خواب كم مي‌شود و بعد از سن بلوغ به 5/7 تا 5/8 ساعت مي‌رسد. البته يك استثناء وجود دارد و آن هم در دوران بلوغ است که نياز به خواب افزايش مي?يابد و اين موضوع طبيعي است. در سالمندان ميزان ساعت خواب نه‌تنها كمتر مي‌شود بلكه كيفيت آن هم پايين مي‌آيد. غير از سن ميزان فعاليت بدني و فكري نيز بر ميزان خواب تاثير مي‌گذارد. افرادي كه كار بدني سنگيني دارند مثلا مسابقه‌هاي ورزشي سنگين را دنبال مي‌كنند يا كارهاي فكري زيادي دارند، مثلا دانش‌آموزاني كه زمان امتحانات ساعت بيشتري درس مي‌خوانند يا براي كنكور خود را آماده مي‌كنند، نياز به خواب بيشتري دارند. بيماري‌ها به خصوص بيماري‌هاي عفوني نيز بر ميزان خواب ما تاثير مي‌گذارد و باعث افزايش آن مي‌شود.

سلامت: آيا زمان خواب ما هم مهم است؟

بله، ثابت شده خواب در شب كيفيت و كميت بهتري در مقايسه با خواب در روز دارد. افرادي كه به هر دليل نمي‌توانند شب‌ها بخوابند و خواب روز را جايگزين آن مي‌كنند، کيفيت و كميت خواب آنها پايين‌تر است.

سلامت: در مورد ساعت خواب چطور؟ برخي از ما عادت داريم شب‌ها زود مي‌خوابيم و صبح سحر برمي‌خيزيم و برخي ديگر تا پاسي از صبح بيدارند و ظهر از خواب بلند مي‌شوند!

در افراد مختلف از لحاظ سرشتي 2 نوع وضعيت خواب و بيداري داريم كه دو سر يك طيف هستند و اغلب افراد حد وسط اين طيف قرار دارند. برخي افراد حدود ساعت 22 مي‌خوابند و صبح زود بلند مي‌شوند و سرحال هستند. اين افراد اشتهاي خوبي براي خوردن صبحانه دارند. برخي افراد دير مي‌خوابند (ساعت 2-1 صبح) و صبح زود نمي‌توانند از خواب بيدار شوند. بعد از برخاستن هم احساس كسالت مي‌كنند و اشتهاي چنداني به خوردن صبحانه ندارند. بسياري از مردم جامعه حد وسط اين دو هستند. نوجوان‌ها و جوان‌ها بيشتر از دسته دوم هستند اما با افزايش سن، افراد به سمت سحرخيزي تمايل پيدا مي‌كنند. اين موضوع زمينه?هاي سرشتي و ارثي دارد و تغيير اين روال با تلاش و تمرين چندان موثر نيست و با رعايت برخي نکات از جمله بهداشت خواب مي?توان مشکلات ناشي از آن را تعديل کرد و بايد فرد تا حدي اين موضوع را تعديل كند و با آن كنار بيايد.

سلامت: پس کساني که دير از خواب بلند مي?شوند نبايد خود را مرتب سرزنش كنند كه تنبل هستند؟

نه، همان‌طور كه گفتم اين موضوع سرشتي است نبايد با تصور تنبل بودن خود را سرزنش كنند و با مقايسه خود با سحرخيزان دچار افسردگي شوند. آنها مي‌توانند به نحوي زندگي خود را برنامه‌ريزي كنند كه مشكلاتشان كمتر شود. البته شغلشان نيز بايد با اين موضوع هماهنگ باشد.

سلامت: آيا كم‌خوابي يا پرخوابي مي‌تواند علامت بيماري باشد؟

كساني كه كمتر از 6 ساعت يا بيشتر از 9 ساعت مي‌خوابند، ممکن است بيمار باشند و بايد تحت بررسي قرار بگيرند و لازم است براي رفع مشكلشان به كلينيك‌هاي خواب مراجعه كنند. اما بسياري افراد به کم‌خوابي عادت دارند و مي‌گويند وقتي کمتر مي‌خوابند سرحال‌ترند! درست است. بدن يكي، دو ساعت كم‌خوابي را تحمل مي‌كند. اين افراد اگر براي چند روز متوالي به برنامه خوابشان دقت كنند، مي‌بينند بعد از 4-3 روز كم‌خوابي به صورت جدي نياز به خواب اضافه پيدا مي‌كنند. معمولا يا يك چرت ميانه‌روز مي‌زنند يا آخر هفته‌ها بيشتر مي‌خوابند تا كمبود خواب طي هفته جبران شود. نكته جالب اينكه افرادي كه كمتر مي‌خوابند آن روز احساس شادابي كاذبي دارند. همين شادابي گاهي فرد را به اشتباه مي‌اندازد كه مي‌تواند كم‌خوابي را تبديل به عادت كند اما اين کار به ضرر او تمام خواهد شد.

سلامت: توصيه شما به افرادي كه به دلايل مختلف مجبورند شب‌ها بيدار بمانند و روزها هم خواب خوبي را تجربه نمي‌كنند، چيست؟

برخي افراد شيفت‌كارند و تا80 درصد آنها ممکن است مشکلات خواب را تجربه کنند. مشكلاتي كه در شيفت‌كاران علامت جدي محسوب مي‌شود، بروز اختلال خواب در شب‌هايي است كه شب‌كار نيستند. اين افراد براي خواب به مصرف قرص خواب نياز پيدا مي‌كنند و رفتار و برخوردشان با اطرافيان دچار مشكل مي‌شود، تحريك‌پذيرترند و تغيير خلق پيدا مي‌كنند. اين افراد در صورتي كه به اين مشكلات برخوردند براي رفع مشکل بايد برنامه كاري يا حتي شغل خود را تغيير دهند.