دکتر بهروز جنت/مديرکل نظارت بر موادغذايي، آشاميدني و بهداشتي سازمان
غذا و داروي وزارت بهداشت
انـدک‌انـدک ارگـانـيـک‌هـا مـي‌رسـنـد

تعريف محصولات ارگانيک در کشورهاي مختلف کمي با يکديگر متفاوت است. اما به طور کلي، محصول ارگانيک به محصولي گفته مي‌شود که در فرآيند رشد، پرورش، کاشت، داشت و برداشت آن هيچ نوع ماده يا کود شيميايي‌اي استفاده نشود...

در برخي کشورها، همين‌که به محصولي سموم دفع آفات‌نباتي يا کودهاي شيميايي نزنند، براي ارگانيک‌ دانستن محصول كافي است. متخصصان برخي از کشورها هم معتقدند اگر در صورت آناليز‌کردن محصول، هيچ نوع ماده شيميايي اضافي‌اي در آن مشاهده نشود، مي‌توان گفت آن محصول ارگانيک است.

از آنجا که اساس توليد محصولات ارگانيک، معمولا بر پايه آزمايش نيست، بنابراين مسوول اصلي نظارت بر توليد و تامين فرآورده‌هاي ارگانيک در ايران، وزارت جهاد کشاورزي است. اساس اين محصولات، فرآيند توليد است. يعني بايد نظام توليد محصول ارگانيک در يک مزرعه يا دامداري اجرا شود.

نظام توليد هم به اين ترتيب است که دامدار يا کشاورز به جاي مبارزه شيميايي با آفت‌هاي مختلف از روش‌هاي بيولوژيک براي از بين بردن آنها استفاده مي‌کند. مثلا يک کشاورز براي از بين بردن حشره‌هاي خاصي که به محصول آسيب مي‌رساند به جاي حشره‌کش‌هاي شيميايي از زنبور يا روش‌هاي بيولوژيک ديگر کمک مي‌گيرد.

از طرف ديگر کشاورزاني که قصد توليد محصولات ارگانيک را دارند، براي بارور‌کردن خاک به جاي استفاده از کودهاي شيميايي از کودهاي آلي و مواد طبيعي استفاده مي‌کنند.

اولين کاري که بايد در مورد توليد و براي استقبال از محصولات ارگانيک انجام شود، آموزش و ترويج است. يعني وزارت جهاد کشاورزي بايد تمام تلاش خود را براي آموزش به کشاورزان و مروجين کشاورزي که در مناطق و روستاهاي مختلف حضور دارند، براي توليد محصولات ارگانيک انجام بدهد.

اين کشاورزان بايد براي استفاده‌نكردن از سموم و کودهاي شيميايي در توليد محصولاتشان آموزش‌هاي لازم ببينند که رسيدن به اين هدف هم يک شبه ميسر نمي‌شود چون نظام توليد بايد آمادگي لازم را براي اين کار پيدا کند. حتما مي‌دانيد که تامين مواد‌غذايي در بخشي از سياست‌هاي نظام توليد، مهم‌تر از شيوه توليد مواد‌غذايي مي‌شود. مثلا ممکن است کشوري در مرحله خاصي بخواهد توليد يک نوع محصول را تا سقف معيني افزايش دهد و به همين دليل، ميزان توليد آن محصول در اولويت بالاتري نسبت به ارگانيک بودن آن قرار مي‌گيرد، بنابراين منطبق‌کردن حجم توليد و نوع توليد در دوره‌هايي از زمان کمي مشکل مي‌شود. با اين حساب، شايد بتوان ادعا کرد شکل‌گيري تدريجي سيستم‌هاي تشويقي مي‌تواند راهي براي توليد محصولات سالم‌تر و ارگانيک در کنار توليد مواد‌غذايي کافي در کشور باشد. با تمام اين تفاسير توليد محصولات ارگانيک در کشور، به سياست‌گذاري طولاني‌مدت نياز دارد که مسوولان در پي تحقق آن هستند. يکي از گام‌هايي که در زمينه افزايش توليد محصولات ارگانيک در وزارت کشاورزي برداشته شده، حذف يارانه مستقيم سموم آفات‌نباتي است. با اين کار قيمت سموم شيميايي بالا مي‌رود و کشاورزان هم ديگر تمايلي به استفاده بي‌رويه از چنين موادي پيدا نمي‌کنند. از طرف ديگر، آموزش روش‌هاي بيولوژيک و جايگزين استفاده از موادشيميايي در روند توليد محصولات کشاورزي و دامي هم در حال ترويج است. اين آموزش‌ها و اقدام‌ها باعث مي‌شوند حجم توليد محصولات ارگانيک در کشور به تدريج افزايش پيدا کند. نکته ديگر در مورد نظام قيمت‌گذاري محصولات معمولي و ارگانيک است. امکان پايين آمدن حجم توليد با کنار گذاشتن سموم و آفت‌کش‌هاي مختلف شيميايي وجود دارد. در نتيجه نظام قيمت‌گذاري هم کمي متفاوت مي‌شود. در حال حاضر نظام قيمت‌گذاري در کشور ما معمولا به حجم محصول بستگي دارد. به اين ترتيب ممکن است توليد محصولات ارگانيک مثلا براي کشاورزان چندان مقرون به صرفه نباشد و مجبور شوند محصول خود را با قيمت بالايي به فروش برسانند. اگر فرهنگ‌سازي مناسب در مورد توليد و مصرف محصولات ارگانيک در ايران انجام شود و سياست‌هاي تشويقي باعث افزايش حجم توليد چنين محصولاتي شوند، شاهد پايين آمدن قيمت اين مواد‌غذايي سالم و طبيعي در بازار خواهيم بود.

معمولا مزاياي مصرف محصولات مختلفي مانند محصولات ارگانيک در طولاني‌مدت خودشان را نشان مي‌دهند. البته سموم مختلف بايد در حد تعريف‌شده استفاده شوند و باقيمانده آنها در محصول بررسي و آزمايش مي‌‌شود، اما برخي از اين سموم آفات‌نباتي مي‌توانند در طولاني‌مدت اثر بيماري‌زايي در جامعه داشته باشند که ما در حال حاضر متوجه آنها نباشيم. به همين دليل تمام دنيا در حال حذف تدريجي اين موادشيميايي از چرخه توليد محصولات غذايي است. به عبارت ساده‌تر، جامعه بايد توليد و مصرف محصولات ارگانيک را به چشم يک سرمايه‌گذاري براي سلامت عمومي مردم ببيند نه هزينه‌اي اضافي. تا زماني که فرهنگ مصرف چنين محصولاتي در بين مردم جا نيفتد، نمي‌توان به موفقيت توليد آن چندان اميدوار بود. جا افتادن فرهنگ هم زماني انجام مي‌شود که مثلا شما يک سيب کوچک ولي سالم را به يک سيب درشت قرمز که با کود شيميايي پرورش يافته است، ترجيح دهيد. يعني به هيچ‌وجه نبايد کيفيت محصول را فداي ظاهر خوب و فريبنده آن کنيم. بد نيست بدانيد که در حال آماده‌کردن نشان ايمني و سلامت براي محصولات سالم در وزارت بهداشت هستيم و قصد داريم در روز جهاني غذا اين نشان را به يک مرغ بدون آنتي‌بيوتيک بدهيم. اين کار مي‌تواند تشويقي براي کشانده شدن توليدات به سمت حذف تدريجي دارو، کودهاي شيميايي و سموم دفع آفات‌نباتي شود.


هفته نامه سلامت