نسيم تقوي/پرسشي از دکتر محمدعلي نيلفروش زاده متخصص پوست و مو و رييس مرکز تحقيقات پوست و سلول هاي بنيادي
چرا پوستمان لک مي شود؟

پوست بدن، يك عضو زنده است و از چند لايه تشكيل‌شده است. رنگ پوست‌ هم به دليل رنگدانه‌‌اي به نام «ملانين» است که در اثر تماس با نورآفتاب مي‌تواند تغيير كند...

نقش مهم «ملانين» حفاظت از لايه‌هاي زيرين پوست در برابر نور خورشيد و جذب سلول‌هاي تخريب‌شده است و به همين دليل تعداد اين رنگدانه‌ها در نقاطي كه در معرض نور خورشيد هستند، 2 برابر نقاط ديگر است. علت تغييراتي كه در رنگ پوست‌ به‌وجود مي‌آيد و ايجاد لك‌ها، تغييراتي است كه در سلول‌هاي رنگدانه‌اي ايجاد مي‌شود. با دكتر محمدعلي نيلفروش‌زاده، متخصص پوست و مو و رييس مرکز تحقيقات پوست و سلول‌هاي بنيادي در اين‌باره گفت‌وگو كرده‌ايم.


سلامت: آقاي دكتر! چرا لكه‌هاي پوستي تا اين حد مهم تلقي مي‌شوند؟

چون اين تغييرات مشكلات روحي- رواني و اجتماعي براي افراد ايجاد مي‌كنند به‌خصوص در كساني كه به دليل نوع شغل خود، تماس چهره‌به چهره و مستمر دارند، اين لك‌ها باعث افسردگي يا تاثيرگذاري بر فعاليت?هايشان مي‌شود بنابراين تشخيص درست و درمان صحيح مهم است. گاه درمان‌هاي غلط مي‌تواند مشكل بيمار را افزايش دهد. پزشك بايد اطلاعات صحيحي در مورد بيماري، روش درماني، طول مدت درمان و مراقبت‌هاي پس از درمان در اختيار بيماران قرار بدهد تا آگاهي لازم را براي همکاري با او پيدا كنند.

سلامت: چرا رنگ پوست تغيير مي‌کند و لکه ايجاد مي‌شود؟

اين تغييرات معمولا به 2 صورت است؛ پررنگي يا لك تيره و كمرنگي يا سفيدشدن. علت ايجاد لكه‌هاي تيره پوست، افزايش ملانين يا افزايش فعاليت اين سلول‌هاي رنگ‌ساز است.

سلامت: چرا ملانين زياد مي‌شود؟

عوامل متعددي مي‌تواند روي ميزان و كيفيت رنگدانه‌ها تاثير بگذارد و در پوست تغيير رنگ و لك پديد آورد؛ بيمار‌ي‌هاي ارثي و ژنتيكي، بيماري‌هاي هورموني، بيماري‌هاي التهابي، بيماري‌هاي سوخت و ساز سلولي، برخي داروها و عوامل شيميايي، بدخيمي‌هاي پوستي و علل تغذيه‌اي مانند كمبود ويتامين و سوءتغذيه. گاهي هم در اثر تداخل و تركيب عوامل هورمونال و نورآفتاب، ملانين افزايش مي‌يابد مانند به‌وجود آمدن لک در دوران بارداري که خيلي شايع‌ است، اين لكه‌ها قهوه‌اي رنگ و قرينه‌اند و معمولا در دوران بارداري در چهره خانم‌ها ايجاد و پس از زايمان ناپديد مي‌شوند، اما ممكن است براي ماه‌ها يا سال‌ها باقي بمانند.

سلامت: مي‌توان از ايجاد اين لك‌ها پيشگيري كرد؟

علت اصلي ايجاد لك بارداري يا «ملاسما» مشخص نيست که بتوان از آن جلوگيري کرد، ولي در بيشتر موارد با فعاليت‌هاي هورموني مرتبط است، چون با مصرف قرص‌هاي جلوگيري از بارداري هم ايجاد مي‌شود. لك بارداري در موارد نادري ميان خانم‌هاي مجرد و حتي مردان نيز ديده مي‌شود. استفاده از داروهاي حساس‌كننده به نورآفتاب و اختلال فعاليت تيروييد يا تخمدان نيز مي‌تواند دليل ديگر پديد آمدن آنها باشد.

سلامت: اين لك‌ها درماني هم لازم دارند؟

معمولا نه، چون پس از زايمان معمولا بعد از مدتي خود به خود از بين مي‌روند. اين لكه‌ها بيشتر در گونه، پيشاني و چانه ديده مي‌شوند و در مواردي كه با مصرف قرص‌هاي جلوگيري از بارداري ايجاد‌شده باشند، بايد مصرف قرص قطع شود و البته مدت زيادي طول مي‌كشد تا پس از قطع قرص، از بين بروند و حتي ممكن است هرگز به‌طور كامل برطرف نشوند. براي سرعت‌بخشيدن به روند بهبود، اقدام‌هايي انجام مي‌‌شود مانند لايه‌برداري خفيف با كمك مواد شيميايي سطحي كه بسيار موثر و مطمئن است چون در واقع با كمك تركيب‌هاي بي‌رنگ‌كننده، جلوي فعاليت رنگدانه‌هايي كه لكه‌ها را ايجاد مي‌كنند، گرفته مي‌شود.

سلامت: با ليزر‌كردن هم مي‌توان لكه‌ها را از بين برد؟

نقش ليزر در درمان ملاسما يا لك بارداري تاكنون به اثبات نرسيده است. البته در بعضي از انواع ملاسما مي‌توان از درمان ليزر استفاده كرد ولي معمولا بلافاصله پس از قطع درمان، عود مي‌كند. در واقع بهترين درمان براي اين لك‌ها، تماس نداشتن با نورآفتاب است كه براي اين كار بايد از كرم‌هاي ضدآفتاب استفاده كرد.

سلامت: يكي ديگر از مشكلات زيبايي، لكه‌هاي ناخوشايند كك‌ومك است. لطفا در اين مورد توضيح بدهيد.

كك‌ومك يا فركل‌ها، لكه‌هاي كوچك قهوه‌اي?رنگي هستند كه به دليل توليد بيش از حد ملانين ايجاد و در افراد با پوست روشن، موهاي بلوند و چشمان آبي بيشتر ديده مي‌شوند. در مناطقي از پوست كه در تماس با نور خورشيد است، مانند صورت، شانه‌ها و پشت، اين لكه‌هاي كوچك فراوان‌تر و در تابستان‌ها تعداد، اندازه و عمق كك‌ومك‌ها بيشتر از زمستان است. كك‌ومك معمولا از سن 5 سالگي شروع مي‌شود و بي‌خطر است.

سلامت: يعني مراجعه به پزشك متخصص براي درمان كك‌ومك لازم نيست؟

بستگي دارد؛ كك‌‌ومك‌هايي كه در سنين پايين ايجاد مي‌شوند و حتي در زمستان‌ها هم باقي مي‌مانند يا كك‌‌ومك‌هايي كه به دليل تماس با اشعه آفتاب به وجود مي‌آيند، بايد حتما به‌وسيله پزشك بررسي شوند، چون بيماري‌هاي خاصي وجود دارند كه مي‌توانند باعث ايجاد كك‌ومك شوند، اما به‌طور کلي اين نوع لكه‌ها به درمان نياز ندارند و معمولا تركيب‌هاي موضعي‌اي تجويز مي‌شود كه در درازمدت كك‌ومك‌ها را از بين مي‌برند. اگر هم درمان موضعي موثر نبود، از ليزر براي از بين بردن آنها كمك مي‌گيريم.

سلامت: گاهي در صورت و دست افراد مسن لكه‌هايي پررنگ و كوچك مي‌بينيم. آنها از چه نوعي هستند؟

اين لكه‌ها را «لك پيري» مي‌ناميم كه با افزايش سن و به دليل تماس طولاني‌مدت با نورآفتاب به‌وجود مي‌آيند. هرچه سن بالاتر رود، اين لك‌ها پررنگ‌تر، زيادتر و گسترده‌تر مي‌شوند و شروع آنها از سن 30 تا 40 سالگي است.

سلامت: احتمال بدخيمي اين لك‌ها وجود دارد؟

در نمونه‌برداري‌هاي انجام‌شده، معمولا تغييرات بدخيمي ديده نمي‌شود اما طي سال‌هاي بعد، مي‌توانند به ضايعات بدخيم تبديل شوند. پس بهتر است هرچه سريع‌تر براي درمان آنها اقدام شود.

سلامت: درمان لك پيري چگونه است؟

اگر لك‌ها منفرد باشند، با جراحي از بين مي‌روند، ولي عموما آنها را با ليزر درمان مي‌كنيم زيرا نتايج آن بسيار رضايت‌بخش است. درمان‌هاي موضعي مانند كرم‌هاي مخصوص كه لكه‌ها را كمرنگ‌ مي‌كنند، نيز كاربرد دارند، اما بايد چند ماه از آنها استفاده كرد و اثرگذاري‌شان قطعي نيست.

سلامت: مي‌توان ازلك‌هاي پيري پيشگيري کرد؟

بله، با روش بسيار آسان و مطمئن استفاده از كرم‌هاي ضدآفتاب و جلوگيري از برنزه‌شدن چه با استفاده از منابع مصنوعي اشعه ماوراي بنفش و چه در آفتاب.

سلامت: چه علت‌هاي ديگري براي ايجاد لك‌هاي تيره وجود دارد؟

دلايل بروز لك فراوان هستند؛ بعضي بيماري‌ها مانند نارسايي كبدي و كليوي، آسم و التهاب‌هاي پوستي مانند ليكن پلان و...، آسيب يا ضربه به پوست (مانند افراد چاقي كه مالش پوست در ناحيه ران‌ها در آنها باعث ايجاد لك در آن محل مي‌شود يا جوش‌هاي غرور جواني دستكاري‌شده، كشيدن شديد كيسه زبر)، مصرف بعضي داروها (مانند داروي ضدمالاريا كه لك‌هاي قهوه‌اي يا آبي تيره در صورت يا سقف كام ايجاد مي‌كند)، سوءتغذيه و كمبود بعضي ويتامين‌ها و لك‌هاي تيره‌ شغلي به‌دليل در تماس بودن با نورآفتاب، روغن‌هاي معدني، آسفالت و... علت‌هاي ديگري هم براي ايجاد لك صورت و بدن وجود دارد كه به‌دليل نادر بودن، به آنها اشاره نكردم و هنگام مراجعه به پزشك و انجام آزمايش‌ها بررسي مي‌شود.

سلامت: به نظر درمان لك‌ها با داروهاي گياهي امكان دارد؟

نه، حتي گاهي اين كار درمان را مشكل يا حتي غيرممكن مي‌‌كند. پزشك با توجه به وضعيت بيمار، نوع لك و علت آن و درمان را توصيه مي‌كند. البته به تازگي از عصاره گياه شيرين‌بيان براي درمان لك‌هاي پوستي استفاده‌ مي‌شود و در بررسي‌ها نتايج خوبي به‌دست آمده است. مطالعه‌ها روي گياه شيرين‌بيان همچنان ادامه دارد و اميدواركننده است اما تاكيد مي‌كنم كه درمان لك‌هاي تيره پوست را به افراد غيرپزشك و تجويزهاي آنها نسپاريد.

هفته نامه سلامت