چسبنـدگی رحـم(مصاحبه با متخصص زنان)

[دکتر نادر]

عفونـت می توانـد باعـث چسبنـدگی رحـم شـود
یکی از بیماری های نسبتا شایع در میان زنان، چسبندگی رحم است که در اثر عوامل متعددی اتفاق می افتد و در صورت عدم تشخیص به موقع ممکن است منجر به نازایی یا سقط های مکرر در خانم ها شود...



عفونـت می توانـد باعـث چسبنـدگی رحـم شـود







یکی از بیماری های نسبتا شایع در میان زنان، چسبندگی رحم است که در اثر عوامل متعددی اتفاق می افتد و در صورت عدم تشخیص به موقع ممکن است منجر به نازایی یا سقط های مکرر در خانم ها شود...

درباره این بیماری با دکتر مریم کاشانیان، رییس بیمارستان شهید اکبرآبادی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت وگویی کردیم که در ادامه می خوانید:

▪ لطفا در ابتدا بیماری چسبندگی رحم را تعریف کنید.

در ابتدا باید گفت که چسبندگی های شایع در زنان چند دسته اند؛ یکی چسبندگی داخل رحم است و دیگری چسبندگی در داخل لگن که هر یک از این دو حالت موضوعی جداگانه است. چسبندگی داخل رحمی در شرایط معمولی برای هیچ زنی اتفاق نمی افتد چرا که پوشش درونی یا مخاط آندومتر در رحم به طور طبیعی و مرتب ایجاد می شود و ریزش می کند که باعث به وجود آمدن قاعدگی می شود. اما گاهی اوقات تحت شرایطی این مخاط از بین می رود و کم کم به دلیل فقدان آندومتر قسمت های مختلف داخلی رحم به هم می چسبند که اصطلاحا به آن «نشانگان آشرمن» گفته می شود.

▪ چه شرایطی باعث این عارضه می شوند؟

یکی از مهم ترین عوامل عفونت هاست ولی منظور، آن دسته از عفونت های رایج بین خانم ها نیست. به صورت معمول وقتی به عفونت اشاره می شود خانم ها فکر می کنند هر نوع ترشحی از واژن عفونت است و باعث چسبندگی می شود. در حالی که در اینجا منظور برخی عفونت های شدید و مزمن به عنوان نمونه ناشی از بیماری های سل و جذام است که می توانند پوشش درونی آندومتر را از بین ببرند چرا که این بافت در شرایط عادی از بین نمی رود. یکی دیگر از شرایطی که ممکن است باعث از بین بردن این مخاط شود کورتاژهای خشن است.

البته بازهم منظورکورتاژهای معمولی نیست بلکه کورتاژهایی که به بافت داخل رحم صدمه بزند و در مواردی اتفاق می افتد که جنین در داخل رحم مرده و دفع نشده باشد که اصطلاحا به آن «سقط فراموش شده» گفته می شود. در این حالت جنین به داخل رحم چسبیده و به زحمت کنده می شود و باید به ناچار این کورتاژ خشن صورت بگیرد. بنابراین به خانم ها هشدار می دهیم که اگر احیانا جنینی در داخل رحمشان از بین رفت زودتر اقدام به دفع آن کنند تا بافت داخل رحم بیرون بیاید چرا که درغیر این صورت منجر به انجام کورتاژ خشن شده و به دنبالش چسبندگی رحم اتفاق می افتد.

▪ چسبندگی داخل رحمی چه علائم و عوارضی دارد؟

اگر چنین چسبندگی ای در رحم اتفاق بیفتد زنان ممکن است نازایی پیدا کنند چرا که بافت داخل رحم محل لانه گزینی است و با آسیب دیدن آن خطر نازایی به وجود می آید. همچنین ممکن است موجب سقط های مکرر یا دردهای زیر شکم یا قطع قاعدگی شود. این اتفاق ها از عوارضی است که در این نوع چسبندگی یا به اصطلاح پزشکی نشانگان آشرمن وجود دارد.

▪ و نوع دوم؟

آن چسبندگی که بین مردم مصطلح است در واقع چسبندگی لگن است که اطراف رحم یا بیرون از رحم اتفاق می افتد که بین رحم، تخمدان ها، جداره روده و جداره شکم یا جداره لگن چسبندگی ایجاد می کند. باز هم عفونت ها در صدر علل به وجود آمدن این عارضه هستند. عفونت های ناشی از میکروب «کلامیدیا» یکی از علت های این چسبندگی است. بیماری التهابی لگن (pid)، عفونت های ناشی از اعمال جراحی به خصوص اگر عفونتی رخ داده باشد یا انجام اعمال جراحی کثیف باعث ایجاد این چسبندگی ها می شود. این چسبندگی ها از دسته دوم چسبندگی های رحم هستند که ممکن است هیچ علامت خاصی نداشته باشند و در جراحی بعدی که شکم بیمار باز می شود این چسبندگی مشاهده شود و طبیعتا اعمال جراحی بعدی را برای جراح سخت و دشوار می کند و خطر عوارض نیز برای بیمار زیاد می شود.

▪ بیماری هایی که می تواند ابتلا به چسبندگی رحم را زیاد کنند، کدامند؟

یکی از بیماری هایی که می تواند احتمال ابتلا به چسبندگی رحم را زیاد کند آندومتریوز است که در این بیماری بافت داخل رحم بیرون از رحم کاشته می شود و می تواند چسبندگی های زیادی را داخل لگن ایجاد کند یا عفونت های ناشی از بیماری سل و نیز در کسانی که آپاندیسیت کهنه دارند و دیر به آن رسیدگی شده یا سوراخ شده، همچنین در زنانی که اعمال جراحی شکمی داشته اند یا به عنوان نمونه روده شان مورد جراحی قرار گرفته ممکن است چسبندگی در لگن و شکم ایجاد شود. ایجاد بیماری های شکمی مانند آپاندیسیت در افراد اجتناب ناپذیر است و هیچ کس نمی تواند جلوی آن را بگیرد ولی توصیه می کنیم که برای هر نوع بیماری هر چقدر زودتر اقدام شود و از پیشرفت آن جلو گیری شود.

▪ علائم چسبندگی رحم چیست؟

برای چسبندگی داخل رحم هیچ علامت خاصی وجود ندارد. ممکن است در بیماران خون ریزی قاعدگی کم یا قطع شود یا قاعدگی دردناک، نازایی و سقط مکرر داشته باشند و وقتی بیمار با این علائم به دکتر مراجعه می کند احتمال ابتلا به چسبندگی رحم قوت می گیرد.

▪ برای درمان چه اقداماتی انجام می شود؟

وسیله ای داخل رحم قرار داده می شود تا این چسبندگی ها آزاد شود و سپس هورمون جایگذاری می شود تا مجددا چسبندگی ایجاد نشود. درمان این عارضه صددرصد نیست ولی روش های درمانی از جمله روشی که ذکر شد روش های خوبی هستند. که با روش های کمکی دیگر به کار گرفته می شود یک تا ۲ ماه برای ترمیم زمان لازم است تا بیمار قاعدگی اش از سر گرفته شود و بافت داخل رحم خود را ترمیم کند. اگر با این شیوه درمان صورت بگیرد معمولا بازگشت اتفاق نمی افتد و مشکلی پیش نخواهد آمد. ولی بهتر است که اصلا نگذاریم این چسبندگی به وجود بیاید و درواقع پیشگیری از آن بهترین اقدام است.

هفته نامه سلامت

[دکتر نادر]

گفت‌وگو با دکتر شيرين نيرومنش متخصص زنان و زايمان
از چسبندگي رحم تا ناباروري

لوله‌هاي رحمي يکي از مهم‌ترين اعضاي داخل لگن هستند و وظيفه گرفتن تخمك و انتقال آن به داخل لوله رحم را دارند. عمل لقاح هم داخل اين لوله‌ها انجام مي‌گيرد بنابراين سلامت لوله‌هاي رحم تاثير زيادي در باروري زنان دارد و هرگونه اختلال در لوله‌هاي رحمي به هر دليلي مي‌تواند منجر به نازايي شود...

براي آشنايي بيشتر با عملکرد لوله‌هاي رحمي و چسبندگي و پيامد‌هاي بعدي آن با خانم دکتر شيرين نيرومنش متخصص زنان و زايمان و استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران به گفت?وگو نشسته‌ايم.


سلامت: خانم دکتر! لطفا ابتدا کمي در مورد ساختار و وظيفه لوله‌هاي رحمي برايمان توضيح دهيد.

قبل از شروع بحث در مورد چسبندگي‌ يا انسداد در لوله‌هاي رحمي بهتر است بدانيد که لوله‌هاي رحمي 2عدد است که به نام لوله‌هاي فالوپ هم خوانده مي‌شوند. اين لوله‌ها از زواياي طرفي قسمت فوقاني تنه رحم به طول 10 سانتي‌متر خارج مي‌شوند و در انتها به شكل شيپوري در مي‌آيند و روي تخمدان‌ها قرار مي‌گيرند. لوله رحمي 4 قسمت دارد: 1. قسمت داخل جداري به طول يك سانتي‌متر که در ضخامت ديواره رحم است 2. تنگه يا ايسموس که محل اتصال لوله به رحم است 3. آمپول که گشادترين قسمت است و بيش از نصف لوله را تشکيل داده و لقاح در آن صورت مي‌گيرد 4. اينفانديبولوم يا ناحيه شيپوري که وظيفه گرفتن تخمک از تخمدان را دارد.

سلامت: چه عواملي مي‌توانند زمينه را براي چسبندگي فراهم کنند؟

عوامل زيادي مي‌توانند باعث اين چسبندگي‌ها شوند. يکي از عواملي که باعث چسبندگي و انسداد لوله‌هاي رحمي مي‌شود، عفونت‌ است. عفونت‌ به واسطه ميکروب‌هاي مختلف مي‌تواند باعث التهاب لوله‌ها شود و افرادي که مبتلا به عفونت‌هاي مکرر و شديد لوله‌هاي رحمي مي‌شوند و به موقع مراجعه به پزشک ندارند و تحت درمان قرار نمي‌گيرند، ممکن است دچار چسبندگي و به دنبال آن نازايي شوند.

يکي از ديگر از عواملي که مي‌تواند سبب چسبندگي لوله‌ها شود، جراحي‌ها هستند. از شايع‌ترين جراحي‌ها مي‌توان از آپانديسيت نام برد. عمل جراحي آپانديسيت به خصوص در کساني که آپانديسيت پاره مي‌شود و تورم و عفونت شديد در لگن ايجاد مي‌شود، ممکن است باعث ايجاد چسبندگي‌ شود. اين چسبندگي ممکن است دو طرفه باشد يا يکطرفه، يعني در همان سمتي که آپانديسيت قرار گرفته است. در اين صورت چسبندگي لوله‌ها مي‌تواند به نازايي ختم شود.

يکي ديگر از جراحي‌هايي که ممکن است باعث چسبندگي شود جراحي کيست تخمدان، فيبروم رحمي و جراحي‌هايي است که داخل لگن انجام مي‌شود. در اين موارد بايد با انتخاب صحيح بيمار و اجراي تکنيک‌هاي مناسب جراحي و تجويز آنتي‌بيوتيک به ميزان کافي از بروز عفونت و چسبندگي جلوگيري کرد.

از علل ديگر بروز چسبندگي که امروزه يکي از بيماري‌هاي شايع در سراسر دنيا ميان زنان است و در ايران هم ميزان شيوع آن افزايش يافته، بيماري آندومتريوز است.

با بالا رفتن سن ازدواج و عدم تمايل به بارداري احتمال اين بيماري افزايش مي‌يابد. ابتلا به چنين بيماري‌اي مي‌تواند از عوامل مهم چسبندگي و نازايي باشد. در آندومتريوز، بافت‌ مشابه‌ پوشش‌ داخلي‌ رحم‌ در نقاطي‌ غيرمعمول‌ در قسمت‌ پاييني‌ شکم‌ ظاهر مي‌شود. اين‌ بافت‌ ممکن‌ است‌ روي‌ سطح‌ تخمدان‌، پشت‌ رحم‌ و در حفره‌ لگني‌، روي‌ ديواره‌ روده و ندرتا در نقاطي‌ دورتر به‌ وجود آيد.

سلامت: چسبندگي لوله?هاي رحمي چه علايمي دارد؟

علايم ممکن‌ است‌ به‌ طور ناگهاني‌ ظاهر شوند يا طي‌ چند‌ سال‌ به‌ وجود آيند؛ درد لگني‌ فزاينده‌ هنگام‌ عادت‌ ماهانه‌، خصوصا روزهاي‌ آخر، گاهي‌ درد لگني‌ ممکن‌ است‌ در هر زماني‌ رخ‌ دهد، درد هنگام‌ مقاربت‌ جنسي‌، لکه‌بيني‌ قبل‌ از عادت‌ ماهانه‌، گاهي‌ وجود خون‌ در ادرار يا مدفوع‌، کمردرد و درد همراه‌ با انقباضات‌ روده‌اي‌ و نازايي‌.

سلامت: آيا انجام سزارين هم مي‌تواند سبب چسبندگي لوله‌هاي رحمي شود؟

سزارين هم به دليل اينكه نوعي عمل جراحي است، مي‌تواند چنين عارضه‌اي را داشته باشد. در برخي از خانم‌ها بعد از يک بار سزارين چسبندگي‌هاي شکمي ديده مي‌شود اما چسبندگي‌هاي شکمي کمتر در محل لوله‌هاي رحمي است و بيشتر در قسمت مثانه ديده مي‌شود. اما اگر روش سزارين به صورت اصولي و صحيح انجام شود حتي در خانم‌هايي که چند بار هم سزارين شده?اند اين مشکل به وجود نمي‌آيد.

سلامت: آيا مي‌توان مانع ايجاد چسبندگي شد و از بروز آن پيشگيري کرد؟

براي پيشگيري از ابتلا به اين مشکل و مشکلات پس از آن از جمله نازايي و عواقب آن که هزينه‌هاي گزافي هم دارد، توصيه مي‌شود که خانم‌ها بلافاصله پس از مشاهده هرگونه علامت عفونت و ترشح به پزشک مراجعه کنند. بهتر است به طور مرتب حداقل يکي، دو بار در سال به پزشک زنان مراجعه کنند و چکاپ شوند و در صورتي که عفونت لگني وجود دارد تحت درمان قرار گيرند. به محض اينکه دچار ترشحات بدبو شدند و احساس سوزش و خارش داشتند بايد سريع به پزشک مراجعه کنند و به طور کامل تحت درمان قرار گيرند. همچنين به طور ساليانه براي پاپ اسمير مراجعه کنند. در صورت ازدواج هم پيشگيري از بارداري به مدت طولاني توصيه نمي‌شود. برخي خانم‌ها هم دير ازدواج مي‌کنند و هم 7 يا 10 سال بعد از ازدواج تمايل به بارداري ندارند. اين امر، خطر ايجاد آندومتريوز و عوارض آن که چسبندگي باشد را افزايش مي‌دهد. نکته ديگر اينکه بعد از ازدواج خانم‌ها بيشتر مستعد عفونت هستند. عفونت تناسلي و التهاب لوله بيشتر ديده مي‌شود بنابراين اگر شرايط اجازه ‌مي‌دهد بهتر است يکي، دو سال بعد از ازدواج بارداري اول را داشته باشند تا دچار عوارض نازايي نشوند.

سلامت: اين مشکل را چگونه مي‌توان درمان کرد؟

با روش هيستروسكوپي که يك روش آندوسكوپي تشخيصي داخل رحمي است تحت شرايط بيهوشي عمومي و با وسيله تلسكوپ مانندي كه از طريق دهانه رحم وارد حفره مي‌شود، رحم از نظر وجود انواع چسبندگي‌هاي داخل رحمي بررسي مي‌شود. اين روش همچنين كاربرد درماني دارد. با هيستروسكوپي از بين بردن چسبندگي‌ها، برداشتن پوليپ و انجام بيوپسي‌هاي متعدد ميسر مي‌شود. همچنين با روش هيستروسونوگرافي، بازبودن يا انسداد لوله‌هاي رحمي مورد بررسي قرار مي‌گيرد. در اين روش هم با قراردادن لوله باريكي در دهانه لوله رحم و تزريق سرم نرمال سالين و همزمان انجام سونوگرافي مي‌توان از عبور مايع از لوله‌هاي رحمي و رها شدن آنها در حفره لگن كه دليل بازبودن لوله‌هاست اطلاع حاصل كرد.

اگر چسبندگي در اطراف لوله باشد با عمل جراحي يا لاپاراسکوپي مي‌توان آن را باز کرد. برخي خانم‌ها بعد از باز کردن چسبندگي‌ها باردار مي‌شوند. کساني که چسبندگي اطراف و داخل لوله دارند و دچار آندومتريوز مي‌شوند، در معرض بارداري خارج رحمي به خصوص بارداري داخل لوله‌هاي رحمي هستند که يکي از اورژانس‌هاي مامايي است و خطراتي ايجاد مي‌کند.