در مورد عوارض فشار خون در هر ارگان بايد به دو نکته توجه داشت:
۱- عوارض Hypertensive
۲-عوارض هيپرتانسيون Arteriosclerosis ( سفت و سخت شدن سرخرگ ها)
عوارض هيپرتانسيو در قلب شامل نارسائي قلبي , ضخيم شدن جدار قلب و تنگي دريچه ي آئورت است. عوارض آرتريواسکلروزيس شامل حمله ي قلبي يا آنفاکتوس مي باشد.
منظور از نارسايي قلب بيماري است که برون ده قلب پاسخگوي نياز سلول هاي بدن نيست.
شايع ترين علت نارسايي قلب در دنيا فشار خون مي باشد.
همچنين فشار خون باعث بسته شدن عروق کرونري قلب و ايجاد حمله قلبي مي شود . بايد توجه داشت که افراد مبتلا به فشارخون سه برابر ديگران درمعرض حمله قلبي هستند.
عوارض هيپرتنسيو فشار خون در مغز , خون ريزي مغزي, کما و مرگ است و عوارض آرتريو اسکلروزيس در مغز , سکته مغزي است.
عوارض هيپرتنسيو فشارخون در کليه , بصورت نارسائي کليه است و عوارض آرتريو اسکلروزيس در کليه , تنگي شريان کليه مي باشد.
عوارض هيپرتنسيون فشار خون در عروق شبکيه , خون ريزي ته چشم و کوري ناگهاني است. ممکن است کوري نصف بينايي باشد که يک چشم فردکاملا مي بيند ولي يک چشم فرد در قسمت داخلي ديد ندارد و فقط ديد خارجي دارد. عوارض, اتريواسکلروتيک در شبکيه ترومبوز ( ايجاد لخته خوني ) شريان شبکيه است.
همچنين عوارض آرتريواسکلروتيک در عروق پا باعث لنگيدن متناوب مي شود.

عوارض فشار خون بر چشم
كلا مي توانيم عوارض فشار خون بر چشم را به دو دشته كلي تقسيم كنيم :

۱- بالا رفتن حاد و ناگهاني فشار خون

۲- بالا بودن مزمن فشار خون

در مورد حالت اول ، يعني زماني كه به طور ناگهاني فشار خون خيلي افزايش يابد ، اولين پاسخ بدن به صورت نازك شدن و باريك شدن شريانچه هاكوچك شبكيه و نيز برجسته شدن و تورم سر عصب بينايي بروزمينمايد .در اطراف سر عصب خونريزيهاي كوچك رخ ميدهد كه در صورت عدم تشخيص و درمان به موقع فشارخون مي تواند اختلال در خون رساني شبكيه و سر عصب و نهايتا تحليل سر عصب بينايي و افت شديد ديد بيمار به طور دائمي گردد. از علائم خوب جنين حالاتي سردرد ناگهاني و گاهي عدم هوشياري و يا حتي تشنج بيمار است . كه بايد فورا به مراكز درماني مراجعه نمود و به فكر اين بيماري بود .

حالت دوم كه شايعتر است ، بالا بودن فشار خون به طور مزمن ا ست كه عمدتا در بالغين مشاهده ميشود . بسته به ميزان بالاي فشار خون و مدت زماني كه از آن ميگذرد علائم مختلفي در شبكيه بروز ميكند . اگر فشار خون در حد متوسط و كمي بالا باشد ، در شبكيه فقط باريك شدن عروق ( عمدتا شريانها ) مشاهده ميشود و حالت پيچ و خم دار به خود ميگيرند

در غير اين صورت عوارض تحليل سر عصب بينايي و نابينايي شديد حاصل ميگردد . در موارديكه فشار خون بالاتر باشد ( متوسط تا شديد ) علاوه بر موارد فوق از ديواره رگهاي چشم تراوشات پروتيني و چربي به خارج رخ داده كه در روي شبكيه رسوب ميكند . در حالات شديدتر ( فشار خون خيلي بالا ) تمام حالات بالا به همراه پارگي كوچك و ظريف شبكيه رخ داده كه منجر به خونريزيهاي نقطه اي و يا شعله شمعي در روي شبكيه ميگردد كه بسته به مكان بروز اين خونريزيها مي تواند اختلال در كار كرد شبكيه و نيز افت ديد بيمار گردد. در موارد فشار خونهاي خيلي بالا يا موارديكه علائم فشار خون خيلي پيشرفته باشد ، تورم و برجستگي سر عصب بينايي رخ ميدهد كه پيش آگهي بسيار بدي دارد و در اين موارد بايد به طور ا ورژانس فشار خون بيمار كنترل گردد و به حد مطلوب و مجاز رسانده شود .

در موارديكه فشار خون متوسط تا شديد سبب بروز علائم اوليه پرفشاري در ته چشم به صورت باريك شدن شريانها و بروز تراوشات و خونريزيهاي كوچك گردد ، اين خطر وجود دارد كه شريانچه هاي مزبور بر وزيدهاي مجاور فشار وارد كرده و منجر به ا نسداد آنها گردند كه در نتيجه آن تخليه خون وريدي بخشي از شبكيه مختل گشته و چنا نچه اين انسداد در ابتداي شريانجه مركزي يا وريد مركزي ته چشم صورت گيرد ، اختلال در تمامي سطح شبكيه بروز نموده و اختلال كاركرد شبكيه وسيعتر بوده و در آن ناحيه ايجاد خونريزي وسيع در سطح شبكيه مي نمايد .

اين ا ختلال در خون رساني و تخليه به موقع منجر به عدم كاركرد مناسب شبكيه گشته كه به مرور زمان در آن ناحيه ” ا سكيمي ” يا ” كاهش خون رساني و تغذيه خوني لازم ” ايجاد ميگردد. عارضه خطرناك در اين مرحله پيدايش عروق جديد در سطح شبكيه است كه در پاسخ به اين اسكيمي ايجاد ميشوند و با رشد اين كلاف عروقي به داخل زجاجيه و با توجه به شكننده بودن عروق مزبور ، خطر خونريزي ناگهاني به داخل كره چشم وجود دارد كه هم باعث افت ناگهاني و شديد بينايي گشته و هم به مرور زمان با ايجاد بافتهاي نابجا ، سبب كشيدگي شبكيه و نهابنا جدا شدگي شبكيه ميگردد كه در اين صورت عارضه بسيار وخيم تر و درمان آن مشكل تر و پرهزينه تر مي باشد . در عين حال افت ديد در اين مرحله بسيار شديد تر ميباشد و نياز به درمان جراحي داخل چشمي دارد .
چند توصيه :
از نظر درماني ، توصيه مي شود كه در هر فرد بالغ بطور طبيعي فشار خون هر چند ماه يكبار كنترل گردد و در صورت بالا بودن فشار خون ، علاوه بر درمان آن توسط پزشكي به همراه معاينه منظم ته چشم كفايت ميكند .

در صورت بروز علائم ا نسدادي در وريدها يا شريانچه هاي ته چشم با توجه به صلاحديد چشم پزشك اقدامات تشخيصي بيشتر از جمله عكس برداري ته چشم و در صورت لزوم اقدامات درماني با ليزر جهت از بين بردن عروق جديد و نواحي آسيب ديده توصيه ميگردد.

با توجه به اينكه فشارخون در اغلب موارد بدون علامت است وندرتا در افراد مسن يا افراديكه علائم نارسائي عروق كرونر قلب دارند به صورت درد قفسه صدري يا خستگي حين فعاليت بروز مينمايد اكثر بيماران از بالا بودن فشار خون خود خبر نداشته و عمدتا بطور تصادفي و اتفاقي در طي معاينات متوجه آن ميشوند . اين مسئله منجر به غفلت از بيماري فوق و درمان به موقع آن ميگردد .

همچنين عوارض چشمي فشار خون نيز تا مراحل انتهايي و غير قابل برگشت آن بدون علامت است و اين عامل در غفلت از عوارض چشمي و بروز اتفاقات ناگوار چشمي است بنابر اين توصيه ميشود كه فشار خون افراد بالغ به طور منظم كنترل گردد و تمام افراد در معرض خطر فشار خون از جمله خانمهاي باردار ، بيماران پيوند كليه ، بيماران با نارسائي مزمن كليه ، كليه افراد سيگاري ، كليه افرايكه با سردرد هاي مزمن و يا ناگهاني ، افراد بالغي كه در بستگان درجه يك آنها مبتلايان به فشار خون وجود دارند ، بعضي از بيماران عروقي و نيز به همراه كنترل فشار خون ، از نظر مسائل شبكيه نيز مورد معاينه چشم پزشكي قرار گيرند . در پايان ياد آور ميشويم كه پيشگيري مقدم بر درمان است .

آيا مبتلا به فشارخون هستيد؟ آيا مي دانيد كه بالا بودن فشارخون علاوه بر عوارضي كه در قلب، كليه، مغز و ساير اندام ها ايجاد مي كند مي تواند روي چشمان شما نيز تأثير بگذارد؟

بيماري فشارخون كه بصورت فشار دياستولي بالاي ۹۰ و يا فشار سيستولي بالاي ۱۴۰ ميلي متر جيوه تعريف مي شود باعث تغييرات گسترده و پيچيده اي در عروق بدن مي شود. از آنجا كه شبكيه تنها عضوي از بدن است كه عروق آن بصورت مستقيم قابل مشاهده مي باشد ممكن است قبل از آنكه عوارض فشارخون در ساير اعضاي بدن پديدار شود بتوان عوارض فشارخون را در رگ هاي شبكيه تشخيص داد. بنابراين اگر چشم پزشك فقط با معاينه چشم به شما گفت كه احتمالاً مبتلا به فشارخون هستيد تعجب نكنيد.

فشارخون، بالا بخصوص بصورت مزمن باعث تنگ شدن تدريجي سرخرگ هاي شبكيه مي شود كه در مراحل اوليه ممكن است چندان قابل تشخيص نباشد، اما به تدريج با پيشرفت بيماري، تنگي سرخرگ ها شديدتر مي شود. (اين تنگي شريان ها، در معاينه، با باريك شدن شديد شريان ها در مقايسه با وريدهاي شبكيه مشخص مي شود). در موارد پيشرفته تر علاوه بر تنگ شدن منتشر شريان ها ممكن است ديواره شريان در برخي نقاط بصورت موضعي دچار اسپاسيم شود و ظاهر نامنظمي پيدا كند.

در مراحل بعدي خونريزي هاي كوچك در شبكيه اتفاق مي افتد به علاوه ممكن است موادي از داخل عروق به داخل شبكيه نشست كند و بصورت لكه هاي سفيد روي شبكيه ديده شود. در مواردي كه فشارخون شديداً بالا باشد ممكن است علاوه بر عوارض فوق ورم سر عصب بينايي اتفاق بيافتد. (فشارخون در اين حد بسيار خطرناك است و ممكن است منجر به سكته قلبي يا مغزي شود بنابراين فرد مبتلا بايد به سرعت در بيمارستان بستري گردد.) البته لازم به ذكر است كه اين عوارض فشارخون هيچكدام تغيير محسوسي در بينايي فرد ايجاد نمي كنند به علاوه در صورت درمان مناسب فشارخون، اين تغييرات به تدريج به حالت معمول بر مي گردند و شبكيه ظاهر عادي پيدا مي كند.

علاوه بر تغييرات فوق الذكر كه معمولاً باعث كاهش ديد نمي شوند، فشارخون مي تواند زمينه ساز بروز انسداد شريان يا وريد مركزي شبكيه (يا شاخه هاي آن ها) شود كه در اين حالت باعث افت ديد دائمي مي شود.

گرچه مهمترين تغييرات ناشي از فشارخون در شبكيه اتفاق مي افتد، اما ساير قسمت هاي چشم نيز از اين عوارض در امان نيستند مثلاً افزايش ناگهاني فشارخون بويژه در افراد جوان مي تواند باعث تغييراتي در عروق و رنگدانه هاي مشيميه شود كه البته تأثير خاصي روي بينايي فرد ندارد به علاوه افزايش حاد فشارخون گاهي باعث پاره شده رگ هاي ظريف ملتحمه و ايجاد خونريزي زير ملتحمه مي شود اين خونريزي معمولاً ظرف ۳-۲ هفته خودبخود جذب مي شود و نياز به درمان خاصي ندارد.

يك نكته بسيار مهم آن است كه در افراد مبتلا به ديابت وجود فشارخون بالا مي تواند باعث تشديد عوارض ديابت در شبكيه (رتينوپاتي ديابتي) شود. بنابراين كنترل فشارخون در افراد ديابتي اهميتي دو چندان مي يابد.