با وجود برخورداري از 1800 گونه گياه دارويي ; تنها 15 درصد داروهاي مصرفي ايران، منشاء گياهي دارد

مصاحبه از زهرا حاجيان

با ظهور داروهاي شيميايي و بيولوژيك، نقش و اهميت گياهان دارويي در تامين سلامت بشر در معرض فراموشي قرار گرفت. اما در حال حاضر و با گذشت زمان، استقبال از گياهان دارويي در سطح جهان با رشد قابل توجهي روبرو شده است.




هم اكنون 50 درصد از داروهاي توليد شده در جهان، منشاء طبيعي دارند و با تغييراتي به عنوان دارو مورد استفاده قرار مي گيرند. گياهان دارويي به دليل ماهيت طبيعي خود، اغلب سازگاري بهتري با بدن پيدا مي كنند و معمولا" فاقد عوارضي ناخواسته اند.
ضمن آن كه در موارد مصرف طولاني و در بيماري هاي مزمن بسيار مناسبند.
ايران از تنوع اقليمي و زيستي وسيع و منحصر به فردي برخوردار است و به همين سبب مي تواند سهم بسيار مناسبي را در بازار جهاني داروهاي گياهي به خود اختصاص دهد. در حالي كه متاسفانه تاكنون نتوانسته ايم از اين ظرفيت به طور بهينه استفاده كنيم.

دكتر اميرحسين جمشيدي، رئيس اداره داروهاي گياهي وزارت بهداشت در گفتگو با گزارشگر ما، در خصوص وضعيت گياهان دارويي در ايران مي گويد: در كشور ما حدود 8 هزار گونه گياهي وجود دارد.
كه از اين تعداد 1400 تا 1800 گونه در طب سنتي، كاربردهاي وسيعي دارند.
وي مي افزايد: فرآورده هايي كه از اين گياهان ساخته مي شود، اغلب به چند دسته تقسيم بندي مي شوند كه شامل داروهاي گياهي فرآوري شده عصاره و اسانس، داروهاي گياهي فرآوري نشده و گياهان دارويي مي باشند كه به صورت خام بسته بندي مي شوند.
وي با اشاره به اين كه هم اكنون 175 قلم داروي گياهي با مجوز در داخل كشور توليد مي شود، مي گويد: چنانچه كل بيماري هاي موجود را بر اساس دسته بندي هاي بين المللي تقسيم كنيم، حدود 96 مورد بيماري وجود دارد كه در كشور ما تنها براي 27 مورد آن، داروي گياهي توليد مي شود. اين وضعيت، معلول نو پا بودن كارخانجات توليد داروهاي گياهي، مشكلات موجود در اخذ مجوز، حمايت نكردن بيمه ها از داروهاي گياهي و... است.

وي در خصوص مزاياي استفاده از داروهاي گياهي مي گويد: زماني كه يك داروي جديد وارد بازار مي شود، حدود 20 سال طول مي كشد تا اثرات درماني، غير سمي بودن و عوارض آن، مشخص شود.
اين درحالي است كه داروهاي گياهي، هزاران سال است كه به مصرف مي رسند و تاكنون بسياري از بيماري ها، توسط اين نوع داروها درمان شده اند. بنابراين داروهاي گياهي، اثرات درماني ثابت شده اي دارند.
وي اضافه مي كند: مواد اوليه بسياري از داروهاي گياهي، در داخل كشورها وجود دارد. در واقع هم دانش علمي و هم مواد اوليه آنها، داخلي است و اين دو عامل مي تواند انگيزه اي باشد براي آن كه ما به سوي رونق بخشيدن به اين گونه داروها حركت كنيم.
وي با بيان اين كه ترويج مصرف داروهاي گياهي، در دستور كار وزارت بهداشت قرار دارد مي گويد: داروهاي گياهي در بسياري از موارد، عوارض جانبي كمتري دارند، ضمن آن كه ميزان تداخل آنها با غذا يا ساير داروها، بسيار كمتر است.

وي با بيان اين كه در بسياري از كشورهاي جهان 80 درصد داروي مصرفي را داروهاي گياهي تشكيل مي دهند، خاطرنشان مي كند: اين ميزان به طور متوسط در سطح جهان به 35 درصد مي رسد.
در حالي كه متاسفانه مصرف سرانه داروهاي گياهي در ايران، بسيار پايين تر از ميانگين جهاني است.
وي در پاسخ به سوالي مبني بر چگونگي رويكرد پزشكان براي تجويز گياهان دارويي در كشور اظهار مي دارد: اين سوال بسيار خوبي است كه كمتر از ما پرسيده مي شود. طبيعتا" ما نيازمند طي كردن روندي طولاني مدت يم تا بتوانيم فرهنگ استفاده را از داروهاي گياهي در جامعه را رواج دهيم. براي آن كه اين داروها وارد نسخ پزشكي نيز بشوند، نياز به گذر زمان است.
وي ادامه مي دهد: زماني كه پزشكان ما در طول دوران تحصيل خود، حتي يك واحد درسي در مورد گياهان دارويي ندارند، چه انتظاري داريم كه اين پزشك در آينده، داروي گياهي را براي بيمار خود تجويز كند.
وي مي افزايد: بنابراين لازم است تا برنامه ريزي درازمدت به سوي ايجاد دوره هاي آموزشي براي داروسازان، پزشكان و دندان پزشكان حركت كنيم.

وي با بيان اين كه » يكي از مشكلات عمده ما، وجود عطاري ها است،« مي گويد: در حال حاضر اين فروشگاه ها، بدون برخورداري از هيچ گونه زمينه علمي و پزشكي و بدون آن كه سابقه درماني در خصوص طب سنتي داشته باشند، بي مقدمه ظاهر مي شوند تا زماني كه اين مراكز، نظام مند نشوند، رواج داروهاي گياهي در كشور ما، غير ممكن خواهد بود.
وي با اشاره به تشكيل كميته ساماندهي گياهان دارويي در تابستان سال جاري در كشورها، اظهار مي دارد: تشكيل اين كميته با هدف ساماندهي داروهاي گياهي در كشورها و گياهان دارويي در عطاري ها، صورت گرفته است.

وي همچنين با بيان اين كه تسهيل و تسريع روند اخذ پروانه هاي ساخت دارو و فرآورده هاي گياهي، در دستور كار وزارت بهداشت قرار دارد، گفت: براي استفاده از ذخاير طب سنتي ايران و كتب طب قديم و ساماندهي فرآورده هاي عرضه شده توسط عطاري ها بايد فرآورده هاي طب سنتي ايران به صورت انبوه تهيه وعرضه شود.
رئيس انجمن داروسازان ايران نيز، در گفتگو با گزارشگر ما با بيان اين كه بيشترين گونه هاي دارويي در كشور ايران رشد مي كنند، مي افزايد: داروهاي گياهي، جزو سرمايه ملي كشور ما محسوب مي شوند و مي توان با برنامه ريزي و سياستگذاري مشخص، استفاده از اين گياهان را بسط و توسعه داد.
وي با ابراز تاسف در خصوص فقدان سرمايه گذاري در كشور براي عصاره گيري گياهان دارويي و استحصال آنها مي گويد: متاسفانه بسياري از گياهان دارويي ما، به صورت خام و با نازل ترين قيمت، به خارج از كشور صادر مي شود و بسياري از كشورهاي پيشرفته، اين گياهان را به دارو تبديل و مجددا" با چند برابر افزايش قيمت، آنها را به كشور ما صادر مي كنند. به طور مثال، داروهاي تهيه شده از شيرين بيان و يا قرص ديگوكسين كه ماده موثره گل انگشتانه است ماده اوليه آنها نيز به وفور در كشور موجود است، همراه با بسياري از داروهاي ديگر در حال حاضر از خارج از كشور وارد مي شود.

وي همچنين خاطر نشان مي كند: در حال حاضر تعداد بسيار كمي كارخانه توليد داروهاي گياهي، در كشور ما، در استان هاي اصفهان، شيراز، قزوين، تهران و... فعاليت مي كنند. در حالي كه اين ميزان جوابگوي جمعيت 70 ميليوني ما نيست. اين ظرفيت در كشور ما وجود دارد تا در كنار 65 قلم داروي شيميايي كه در كشور توليد مي شود، بيش از 30 قلم داروي گياهي توليد كنيم.
وي همچنين تاكيد كرد: در بحث توليد داروهاي گياهي نيز ضرورت دارد تا داروهاي گياهي ما كاملا" استاندارد باشند و استخراج ماده موثره و استحصال و تبديل آنها به دارو به شكل قرص، كپسول، كرم، پماد، آمپول، شربت و... كاملا" مطابق با موازين استاندارد بين المللي دارويي در سطح جهان باشد.
وي ادامه مي دهد: متاسفانه در حال حاضر، نظر مساعدي درمورد توزيع دارو از طريق عطاري ها وجود ندارد، چرا كه اين مراكز، انواع گياهان دارويي را به همراه آلودگي، گرد و غبار داخل شيشه ها و به صورت فله اي نگهداري مي كنند و آنها را در شرايط نامناسبي مي فروشند. با توجه به اين كه بخش عمده گياهان موجود در عطاري ها، خاصيت دارويي دارند، بهتر است به صورت رسمي و ساماندهي شده عرضه شوند. ضمن آنكه مصرف خودسرانه اين داروها نيز بسيار خطرناك است. اما چنانچه گياهان دارويي، ساماندهي و با دوز معين و به صورت بسته بندي شده در داروخانه ها و همراه با توضيحات علمي لازم به بيماران تجويز شوند، اين اقدام قطعا" گام موثري در ارائه خدمات بهداشتي به جامعه خواهد بود.

وي با بيان اين كه هم اكنون حدود 50 درصد داروهاي موجود در آلمان، گياهي است، خاطرنشان كرد: كشورهاي ديگر از جمله فرانسه، انگليس و اتريش جزو كشورهاي پيشرو در اين زمينه اند و در كشورهاي هندوستان، پاكستان، عراق، افغانستان و تركيه نيز 15 تا 20 درصد داروها، گياهي است.
در حالي كه به جرات مي توان گفت ايران به لحاظ وجود منابع طبيعي گياهان دارويي، از آلمان، تركيه، فرانسه و... غني تر است، در حالي كه تنها 15 تا 20 درصد داروها در كشور ما گياهي اند.
متاسفانه مواد اوليه بسياري از گياهان دارويي به صورت خام و با نازل ترين قيمت به خارج از كشور صادر مي شود سپس كشورهاي پيشرفته، اين گياهان را به دارو تبديل و مجددا" با چند برابر افزايش قيمت، آنها را به كشورها صادر مي كنند.