بازگشت به سوی داروهای گیاهی


در زمان های گذشته پزشکان برای درمان بیماری مریضان شان از طبیعت و گیاهان بهره می بردند. با گذشت زمان و صنعتی شدن دنیا ترکیبات بسیاری از داروها به سوی مواد شیمیایی پیش رفت و حالا بسیاری از مردم برای بهبود بیماریشان از داروهای شیمیایی استفاده می کنند؛ اما فراموش نکنید که جادوی طبیعت هنوز پابرجاست و مردم بسیاری هستند که کاملا به داروهای گیاهی اعتقاد دارند و از مواد اولیه طبیعت برای درمان بیماری و دردهایشان استفاده می کنند. آقای دکتر محمدباقر رضایی، متخصص شیمی گیاهی اطلاعات جامعی درباره اثرات داروهای گیاهی و رویکرد آن در جهان به ما می دهند.

● روند استفاده از داروهای گیاهی و طبیعی در ایران و جهان چگونه است؟

خوشبختانه مدتی است که موضوع گیاهان دارویی و استفاده از آنها در زمینه های درمانی جهانی شده و مورد توجه بسیاری از مردم قرار گرفته است. به هر حال مواد طبیعی ارزش بسیار بالاتری نسبت به مواد صنعتی و شیمیایی دارند و این برتری سبب شده که مواد طبیعی جواب بهتری نسبت به مواد ترکیبی شیمیایی بدهند و از لحاظ کاربردی در موقعیت بهتری قرار گیرند. پایه داروهای گیاهی و موادی که برای ترکیبات آنها استفاده می شود، همگی از گیاهان و طبیعت سرچشمه می گیرد. در ابتدا با توجه به میزان درخواست و تعداد جمعیت مردم داروهای گیاهی به همین روش تهیه می شدند و در اختیار مردم قرار می گرفتند. ولی به مرور زمان و با افزایش نیاز جامعه و مردم دیگر این مقدار از مواد طبیعی پاسخگوی تعداد آنها نبود، بنابراین سازندگان دارو کم کم به سنتز کردن ترکیبات دارویی روی آوردند و از آنجایی که نمی توانستند از لحاظ طبیعی این مقدار را برای کل جامعه تهیه کنند، از ترکیبات سنتزی مواد مختلف استفاده کردند. البته بعد از مدتی دانشمندان متوجه شدند که خیلی از بیماری های شناخته شده که توسط داروهای شیمیایی به درمان جواب مثبت ندادند به وسیله داروهای گیاهی رو به بهبودی قرار می گیرند، بنابراین دوباره به استفاده از مواد طبیعی روی آوردند. درحقیقت این اتفاق یک بازگشت جهانی است چراکه ما دوباره به گذشته برمی گردیم و از مواد گیاهی و طبیعی در طب استفاده می کنیم. این مساله با تولید کشت ارگانیک و ایجاد دهکده های سلامتی گسترش پیدا کرد. موضوع دیگری که باید به آن توجه داشت این است که در کشت گیاهان دارویی از تاثیرات ژنتیکی نیز استفاده می شود یعنی گیاهان تقریبا از حالت اولیه خود خارج می شوند و امکان دارد که اثرات خاصی که قبلا داشتند از بین برود و به کارگیری هورمون ها یا مواد شیمیایی می تواند باعث تغییر ترکیب در آنها شود.

● وضعیت ایران در تولید داروهای گیاهی چگونه است؟

قدمت ایران در مورد داروهای گیاهی به سالیان بسیار دور بازمی گردد. مواد بسیاری از مصرف گیاهان دارویی در کشورمان از زمان های گذشته وجود دارد ولی مدتی به دلیل خاصی این سابقه و تجربیات در سطح جهانی از یادها رفت. ولی بعد از تبلیغاتی که درباره این مساله توسط رسانه صورت گرفته است مجددا در حال بازگشتن به جایگاه اولیه و گذشته خود هستیم. البته به دلیل تخریب بخشی از طبیعت دیگر نمی توان مثل گذشته امکانات آزاد و کم قیمت را در اختیار مردم قرار داد. کشور ما دارای پوشش گیاهی است که نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر غنی و متنوع است. باید به این موضوع اشاره کنم که به دلایل متفاوت مخصوصا ارزان بودن برداشت از طبیعت و خریدارانی که به دنبال موادی با قیمت پایین هستند دیگر متاسفانه طبیعت کشور ما منبع مواد اولیه مناسبی برای جامعه ما و خارج نیست. در گذشته بسیاری از کشورها مایل بودند تا مواد اولیه را از ایران وارد کنند چون از هر پوششی به میزان بالا بدون هیچ نوع کود یا سمی وجود داشت و می توانستند به راحتی مواد گیاهی مورد نیاز را از طبیعت برداشت کنند و گیاهان نیز خواص اولیه خودشان را حفظ کرده بودند. ولی وقتی این عرصه به سوی زراعی شدن و مسایل ژنتیکی می رود، همه چیز تغییر پیدا می کند و بعد بحث رویکرد و بازار جهانی به میان می آید. در حال حاضر مواد گیاهی به دلیل نیاز شرکت ها و مردم علاوه بر مصرف دارویی در تولید اقلام دیگری مثل لوازم آرایشی و بهداشتی نیز مورد استفاده قرار می گیرد و باید بگوییم که صنعت همیشه به این مواد اولیه نیاز خواهد داشت. در ایران بعضی از مواد اولیه به صورت زراعی یا کشت طبیعی تهیه می شود و البته برخی از گونه ها نیز به دلیل اینکه زمان زیادی طول می کشد تا به ثمر برسند، نمی توان آنها را به صورت زراعی کشت کرد. بنابراین در این مورد طبیعت منبع بهتری برای بهره برداری از چنین مواد طبیعی است.

● برای توسعه عرصه محصولات گیاهی چه راهکاری را به تولیدکنندگان پیشنهاد می کنید؟

اگر بخواهیم تجارت تولیدکنندگان و سرمایه گذاران و به طور کلی بازار گیاهان دارویی را بررسی کنیم این پیش بینی را می کنیم که قطعا در آینده واردکننده بسیاری از محصولات حتی محصولات پیش پاافتاده گیاهان دارویی یا به صورت دارو یا مکمل خواهیم بود، همان طور که درحال حاضر هم بعضی از گونه ها به طرق مختلف وارد کشور می شوند. دلیل این مساله استاندارد نبودن معیارهای مناسب بازار جهانی است و متاسفانه به دلیل بازار خوبی که بعضی از محصولات دارند این امکان وجود دارد که برخی از تولیدکنندگان برای کسب سود بهتر به تقلب در بازار روی بیاورند و در نهایت به جای افزایش کیفیت محصولات گیاهی با کاهش آن روبه رو می شویم. باید توجه داشته باشیم که در این شرایط رویکرد بازار و جامعه ما از محصولات گیاهی به سمت کشورهای خارجی سوق پیدا می کند چون همه فکر می کنند محصولات کشورهای دیگر از استاندارد بالا و کیفیت بهتری برخوردار است. اگر تولیدکنندگان داخلی روش خود را برای تهیه محصولات گیاهی تغییر دهند به طور قطع پیشرفت چشمگیری در زمینه بازار تولیدات گیاهی خواهیم داشت. پیشنهاد ما در مورد این موضوع توجه و سرمایه گذاری بیشتری دولتمردان و احیای منابع طبیعی است. طبیعت منبع اصلی تولید مواد اولیه در محصولات گیاهی است بنابراین گسترش آن باید در اولویت قرار گیرد. با حفظ طبیعت گونه های ژنتیکی خاص نیز رشد پیدا می کنند و با کشت گونه های مختلف گاهی دیگر مشکل تولید محصولات یا مواد اولیه آنها را نخواهیم داشت ازاین رو حفظ منابع طبیعی در درجه اول باید یکی از اولویت های کشور برای پیشرفت در عرصه محصولات گیاهی باشد. درحال حاضر بعضی از گونه های نادر گیاهی دیگر یافت نمی شوند و ما از لحاظ برداشت بی رویه و تغییر اقلیم با مشکل مواجه هستیم. ایجاد بانک و حفاظت از این بودجه از دیگر اولویت های مهم هستند. علاوه بر اینها توسعه کشت ارگانیک و ایجاد باغ های سلامتی برای مردم و رویکرد پارک ها و فرهنگ سازی استفاده صحیح از آنها نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به طور کلی هر بازاری که در رابطه با محصولی از سوی مردم و بازار مورد استقبال قرار گیرد احتمال تقلب در تولید آن محصول افزایش می یابد به خصوص شرایط خاصی که برای تولیدکنندگان درآمدزا باشد.

● کدام منابع برای تهیه داروهای گیاهی معتبر هستند؟

خوشبختانه جامعه ایران به استفاده از گیاهان دارویی علاقه مند است ولی نمی داند که به کدام منبع رجوع کند. منابع مختلفی مثل شرکت های تولیدکننده مواد اولیه گیاهان دارویی وجود دارند که باید چنین مراکزی به مردم معرفی شوند تا از وجود آنها به عنوان منبعی برای تهیه مصارف داروهای گیاهی آگاهی یابند. ایجاد فروشگاه های گیاهان دارویی توسط متخصصان این عرصه که تحت وزارتخانه های مربوطه مشغول به فعالیت هستند نیز از دیگر منابع تهیه مواد اولیه و داروهای گیاهی است. لازم به ذکر است کسانی که در این مراکز مشغول به کار هستند آموزش های لازم و دوره های تخصصی را گذرانده اند و مردم با گروهی از متخصصان در زمینه مواد گیاهی مواجه هستند تا خدمات لازم را به آنها ارایه کنند. در مجموع هدف ما توسعه صنعت گیاهان دارویی و حفظ منابع طبیعی کشور است.

● چگونه می توان تولیدات گسترده تری در زمینه داروهای گیاهی داشته باشیم؟

باید به این نکته اشاره کنم که در حال حاضر تعامل با کشورهایی که به محصولات گیاهی و دارویی ما علاقمند هستند ازجمله اهداف مهم و اصلی در بازار کشورمان است. ما سعی می کنیم با وضعیت کنونی که کشورمان در عرصه تولید محصولات گیاهی دارد، تولیداتی در حد انبوه داشته باشیم و با اینکه در برخی موارد زمین های خیلی حاصلخیز به حد کافی نداریم اما می توانیم با یک مدیریت مناسب برای تولید دسته ای از گیاهان دارویی در کشتزارهای وسیع، محصولات گیاهی را به کارخانجات تولید کنیم و درحقیقت قدم محکم تری در این صنعت برداریم و به همه اثبات کنیم که توانایی تولید مواد اولیه حتی در گونه های خاص را هم داریم. به هرحال علاوه بر مدیریت در زمینه گیاهان دارویی باید آموزش لازم در جامعه و فرهنگ سازی برای استفاده و حتی تولید محصولات گیاهی صورت بگیرد تا مردم موارد مصرف این محصولات را بدانند. البته اخیرا برنامه های خاصی را در صداوسیما به این مورد اختصاص داده اند که هنوز در حد محدود است. امیدواریم پخش چنین برنامه هایی از تلویزیون افزایش یابد تا فرهنگ سازی خوبی از طریق رسانه صورت گیرد. در نتیجه مردم حتما به مصرف و حتی تولید محصولات گیاهی علاقمند می شوند. زمانی بسیاری از مردم به روستاها می رفتند تا مواد اولیه گیاهی را از طبیعت پیدا کنند ولی حالا این مساله برعکس شده و ما شاهد این هستیم که خیلی از روستاییان برای تهیه داروهای سنتزی و مواد اولیه به شهر می آیند. امیدواریم در آینده با تکیه بر طبیعت و تولید داروهای گیاهی دوباره به جایگاه اولیه خود بازگردیم و این مساله حتما از طریق آموزش توسط انجمن های مربوطه و فعالیت آنها عملی خواهد شد. مردم باید بدانند که محصولات گیاهی به راحتی جمع آوری و تولید نمی شوند و همین تولیدات و مواد اولیه گیاهی اگر به سمت روستاها و طبیعت اطراف شهرها منتقل شود به طور قطع منبع درآمد خوبی نیز برای روستاییان خواهد بود. بنابراین باید تلاش کنیم تا منابع طبیعی را حفظ کنیم و باعث تخریب آن نشویم و سرمایه ملی که در گذشته به طور گسترده ای وجود داشته است، دوباره به حالت اولیه خود بازگردد تا از آن طریق در عرصه های داروهای گیاهی توسعه بیشتری پیدا کنیم.

● چرا اصولا مردم بیشتر از داروهای شیمیایی استفاده می کنند؟

داروهای مختلفی تحت اجازه وزارت بهداشت به عنوان داروهای گیاهی وارد بازار می شوند که به دلایل خاصی این داروها گران تر از داروهای شیمیایی هستند. در حال حاضر داروهای گیاهی جز پوشش بیمه به حساب نمی آیند تا مردم بتوانند با هزینه کمتر آنها را تهیه کنند. از این رو معمولا استقبال بیشتری از داروهای شیمیایی می شود. البته اعتقادات دیگری نیز برای مصرف داروهای شیمیایی وجود دارد. بسیاری از مردم فکر می کنند داروهای شیمیایی تاثیر سریع تری بر درمان بیماری ها دارد.

● آیا می توانیم به علم سنتی هم مثل علم امروزی اطمینان کنیم؟

علم سنتی پایه بسیاری از مواد اولیه داروها در دنیاست البته باید این مساله را نیز در نظر گرفت که در کنار این نظریه مواد اولیه ای که توسط علم سنتی معرفی می شوند، باید به طور علمی ثابت شده باشند و به وسیله تجربیات و آزمایش های متخصصان این زمینه مورد تجزیه و تحلیل و درنهایت تایید قرار گیرد و بعد از آن در اختیار مردم گذاشته شود. بسیاری از دانشمندان معتقدند تجربه و علم باید در کنار هم قرار گیرند تا بتوانند محصولی ایده آل را بسازند. باید بدانید بسیاری از متخصصان برای درمان گونه ای از بیماری ها به جنگل های آمازون و جاهایی می روند که مردم هنوز به داروهای شیمیایی دسترسی ندارند و روی این مساله که چطور در چنین مکان هایی توسط گیاهان درمان انجام می گیرد، تحقیق و بررسی می کنند.

● داروهای گیاهی چه تاثیری بر درمان بیماری ها دارند؟

خوشبختانه وزارت بهداشت به طور مستقیم برای سازماندهی استفاده مردم از گیاهان دارویی دست به کار شده است تا بازاری ایجاد کند که در پی آن مردم برای مصارف دارویی و درمانی از گیاهان دارویی استفاده کنند. البته میزان و مرحله بیماری نیز در اینجا اهمیت دارد. گاهی اوقات بیماری افراد تا حدی پیشرفت می کند که دیگر به درمان توسط چنین داروهایی جواب نمی دهد. تفاوت عمده ای که داروهای گیاهی و شیمیایی دارند این است که داروهای گیاهی تدریجا بر خطری که بدن را تهدید می کند، اثر می کند و امکان دارد میزان دزی که بدن شما برای رفع بیماری احتیاج دارد، بلافاصله تاثیر نگذارد، ولی داروی شیمیایی به سرعت اثر خود را نشان می دهد. اما به طور کلی بسیاری از گیاهان دارویی در درمان سرطان ها و بیماری های روحی روانی مورد استفاده قرار می گیرند. خیلی از گیاهان می توانند اثرات مثبتی را برای بیماران داشته باشند؛ حتی سبزیجاتی که شما از سبد غذایی هر روزتان استفاده می کنید مثل دارو عمل می کند.

● داروهای گیاهی در چه مراکزی تولید می شوند؟

برای تهیه داروهای گیاهی مراحلی هستند که باید در طی آنها بررسی های لازم برای تاثیرات گیاهان صورت گیرد و نوع ترکیبات آنها مشخص شود. این آزمایش ها در مراکز تحقیقاتی و پژوهشکده های گیاهان دارویی دانشکده ها انجام می شوند که معمولا در چنین مراکزی ارزیابی اولیه مواد از گیاه مورد بررسی قرار می گیرد. در مرحله بعدی عصاره گیاه را روی حیوانی امتحان می کنند و اگر نتیجه آن ارزشمند بود و اثر خوبی داشت وارد پروسه بالینی می شود. البته اگر بخواهیم چنین پروسه ای را در داخل کشور انجام دهیم به زمانی طولانی حدود ۱۰ سال احتیاج خواهیم داشت. در حال حاضر وزارتخانه بهداشت، داروهایی را به راحتی ثبت می کند که در وزارت بهداشت تاییدشده باشد. درحقیقت وزارت بهداشت داروهایی را تصویب می کند که در دنیا روی آنها کار شده و اثرات آن کاملا مشخص شده باشد و بنا بر آن داروی استاندارد می توانیم معادلش را در ایران بسازیم.

● چرا آمارها از میزان مصرف داروهای گیاهی هنوز به حد مطلوب نرسیده است؟

در این مورد باید بگویم که اولا بحث بیمه مطرح می شود. همان طور که اشاره کردیم گیاهان دارویی جزو پوشش بیمه به عنوان دارو نمی شود. مساله دیگر این است که دسته ای از پزشکان یا بیماران هنوز اعتقاد ندارند یک گیاه می تواند بیماری ها را درمان کند. گیاه از زمانی که بذر است و در زمین کاشته می شود تا زمانی که دوباره خودش بذر تولید می کند، شرایط بسیاری را برای ایجاد ترکیبات مختلف می گذراند و اگر اجزای مختلف ساختار یک گیاه را مورد بررسی قرار دهیم، متوجه خواهیم شد که ترکیباتی در آن وجود دارد که می توانند درمانگر بعضی از بیماری ها باشند. نکته مهمی که در اینجا می خواهم مطرح کنم این است که برای استفاده از گیاهان دارویی باید به تاثیر آنها اعتقاد داشته باشیم. فکر می کنم در آینده نزدیک بسیاری از مردم از این موضوع استقبال خواهند کرد. در کنار همه این موارد باید بگویم ما تعداد زیادی داروی گیاهی در کشور نداریم درحقیقت تعداد چنین داروهایی بسیار محدود است و انواعی که در ایران وجود دارد، شامل گروهی مشابه از این داروهای گیاهی نیز می شود و تنوع زیادی از این محصولات در کشورمان تهیه نمی شود و دلیل آن طولانی بودن مدت تولید و کمبود مواد اولیه است ولی با تدابیری که در این عرصه در حال انجام است، به طور قطع صنعت گیاهان دارویی در کشور توسعه پیدا خواهد کرد.

● چه پیشنهادی برای کسانی که می خواهند از داروهای گیاهی استفاده کنند، دارید؟

به خانواده های محترم توصیه می کنم تا به این موضوع توجه داشته باشند که داروهای گیاهی نیز درصورت مصرف بیش از حد همانند داروهای شیمیایی عوارض جانبی را به دنبال دارند. به علاوه بسیاری افراد سودجو از عدم اطلاعات مردم در مورد گیاهان دارویی سوءاستفاده می کنند و گاهی شاهد این هستیم که گیاهان را به صورت خردشده در اختیار مردم می گذارند. پیشنهاد می کنم تا از این گیاهان که گاهی نیز به صورت بسته بندی هستند، استفاده نکنید مگر اینکه از سلامت یا مهر استاندارد وزارت بهداشت روی آن مطمئن باشید.

از آنجایی که مواد اولیه گیاهی گران قیمت هستند، برخی از فروشندگان سعی می کنند تا مواد شیمیایی را با آن مخلوط کنند، این مساله یکی از مواردی است که اخیرا بسیار با آن مواجه می شویم؛ پس سعی کنید داروها و مواد اولیه گیاهی را از مراکز و افراد معتبر خریداری کنید و هنگام استفاده این مواد حتما به مقدار دز مصرفی خود دقت کنید و بدانید حتی داروهای گیاهی نیز مثل داروهای شیمیایی می توانند موجب بروز مسمومیت و آسیب شوند. گروهی از مردم عادت دارند از عطاری ها گیاهان دارویی را تهیه کنند ولی متاسفانه بسیاری از افرادی که در چنین مکان هایی فعالیت می کنند، اطلاعات پزشکی ندارند و ممکن است داروهای اشتباهی را به شما تجویز کنند. بنابراین در تهیه داروهای گیاهی از چنین افراد احتیاط کنید، چراکه بسیاری از آنها تجربه کافی در این زمینه ندارند.



شیوا بامداد
روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )
گیاهان‌داروئی
دریافت مقاله ثبت مقاله آفتاب من چاپ بازگشت

درمان جادویی با گیاهان دارویی


در فصل زمستان، مقدار غذایی که ما مصرف می‌کنیم در مقایسه با سایر فصل‌ها کمی بیشتر است. این اتفاق به این دلیل می‌افتد که بدن ما در هوای سرد زمستانی، انرژی بیشتری برای تامین حرارت بدن و مقابله با سرما نیاز دارد.
۲۸ مرداد ۱۳۹۰

خواص دارویی گل مغربی


گل مغربی با نام عمومیEvening primrose که در عربی حشیشه الحمار نامیده می شود، گیاهی است دو ساله به ارتفاع حداکثر تا ۵/۱ متر که برگ هایی بزرگ، ساده، دندانه دار و با کناره موج دار دارد. اندام هوایی این گیاه پوشیده از تار است.
۱۸ بهمن ۱۳۸۹



مروری جامع بر خواص ضد میکروبی و سایر خواص پزشکی روغن درخت چای


این مقاله جامع ترین منبع موجود در باره روغن درخت چای از ابتدای استفاده آن در پزشکی تا کنون می باشد. با توجه به اینکه محبوبیت طب مکمل در دهه های اخیر درحال افزایش بوده است، تلاش برای تأیید استفاده ترکیبات گیاهی در موارد درمانی مفروض باعث افزایش تحقیقات در محیط …
۲۹ دی ۱۳۸۹

گسترش استفاده از گیاهان دارویی


هر ساله شرکت های دارویی، داروهای جدیدی را به پزشکان معرفی می کنند. این داروها می توانند باعث بهبود بیماری ها شوند یا دردهای مختلف را تسکین دهند.