نویسنده : دکتر " جمشيد شرفي " ، مدير کل مرکز پزشکي هوايي هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران



* توصيه هاي پزشکي هوايي به بيماران چشمي در حين پرواز
* شما هم ترس از پرواز را تجربه کرده ايد؟
* عمل جراحي و پرواز
* وقتي ساعت بدن شما در پرواز به هم مي خورد !
* نوزادان و پرواز
* پرواز و بيماران با اختلالات عصبي - رواني و صرع و سکته مغزی
* قبل از پرواز ، به اين مسايل توجه کنيد
* با بيماري " ترومبوز وريدهاي عمقي " در پرواز چه بايد كرد ؟
* منع پرواز افراد
* " پنوموتوراکس " منع مطلق پرواز دارد
* پرواز ، " هيپوکسي " يا کاهش اکسيژن








* توصيه هاي پزشکي هوايي به بيماران چشمي در حين پرواز



کساني که از لنزهاي چشمي ( contact lens ) استفاده مي کنند ، اغلب در طي پرواز دچار خشکي چشم مي شوند ، به همين علت به اين افراد استفاده از قطره هاي اشک چشم توصيه مي شود.



مرکز پزشکي هوايي هواپيمايي جمهوري اسلامي ايران ، ماليدن چشم در طي پرواز را در بيماراني که اخيرا جراحي آب مرواريد داشته اند ، منع مي کند زيرا به علت خشکي هوا در طي پرواز ممکن است دچار ترشح زخم شوند.
مسافرين بيماري كه جراحي شبکيه داشته اند به علت تزريق گاز در چشم، دچار افزايش فشار داخل چشم ناشي از اختلاف فشار هوا در ارتفاعات مي گردند . لذا تا هنگامي که حبابهاي گاز داخل چشمي به 30 درصد حجم شبکيه کاهش پيدا نکند نبايد سفر هوايي انجام دهند.
گفتني است سفر هوايي بلافاصله پس از عمل جراحي داخل چشم ، توصيه نمي شود زيرا حالت تهوع و استفراغ ناشي از افزايش فشار داخل چشم ممکن است به پارگي زخم بيانجامد.











* " خشم دراثر پرواز " و ترس از پرواز



دو پديده " ترس از پرواز " و " خشم در اثر پرواز " ، از جمله اختلالات شايع رواني هستند که در حين سفر هوايي ، تجربه مي شوند.



سفرهاي هوايي براي انسان يک پديده معمول و عادي نيست و به همين سبب موجب ايجاد اختلالات رواني و تاثير آن در بدن مي شود. بيشترين مشکلات مربوط به اضطراب و ترس از پرواز است که ممکن است به تنهايي يا تواما" قبل و در طول سفر ايجاد شود.



ترس از پرواز معمولا" همراه با ساير ترسها مانند ترس از فضاهاي بسته و يا ترس از مکانهاي شلوغ با نگراني و ساير عوامل استرس زا و يا در اثر اختلالات شخصيتي و رواني افزايش مي يابد.



- درمان قطعي پديده ترس از پرواز ، وابسته به علت آن است و استفاده از داروهاي ضد حساسيت در اين خصوص معمول است. آرامبخش هاي "‌بتا بلوکر " نيز موثر واقع مي شود فقط مصرف داروي آرام بخش نبايد به حدي باشد که از بيدار شدن مسافر در مواقع اورژانس جلوگيري کند.



- پديده " خشم دراثر پرواز " ، اخيرا" به عنوان يک اختلال رفتاري در اثر سفرهاي هوايي شناخته شده است که به نظر مي رسد عامل ايجاد آن حد بالايي از اضطراب باشد تا طولاني شدن مدت پرواز. در ضمن مصرف مشروبات الکلي نيز در تشديد ايجاد اين حالت موثر است .
گفتني است درمان وضعيت مزبور ، مانند " ترس از پرواز " است.








* عمل جراحي و پرواز



برخي عملهاي جراحي ،‌ به دليل داشتن عوارض احتمالي ، تا مدت زمان مشخصي منع پرواز را به دنبال دارند.



بيماراني که تحت عمل جراحي روده قرار گرفته اند به دليل خطر پارگي بخيه ها و سوراخ شدن و خونريزي از زخم بايد مسافرت هوايي را 2-1 هفته به تعويق بياندازند .
در صورت انجام " کولونوسکوپي " ( بررسي مجاري مدفوعي ) ، به خاطر وجود مقدار گاز موجود در کولون و وجود ريسک خونريزي تا 24 ساعت سفر هوايي نبايد انجام شود. در صورت انسداد روده نيزسفر هوايي توصيه نمي شود ، چون گازهاي داخل روده ، افزايش حجم پيدا كرده و آسيب روده اي گسترش مي يابد. و در صورت انجام لاپاراسکوپي ، 24 ساعت منع سفر هوايي توصيه مي شود ( چون گاز CO2 باقيمانده در داخل حفره شکمي ، سريعا" جذب بافتها مي شود )
در ضمن به خاطر کاهش پذيرش خون از سوي بيماران پس از عمل جراحي ( به علت بيماريهاي منتقله از راه خون ) اين افراد دچار کم خوني مي شوند که اگر هموگلوبين آنها کمتر از 7 باشد از پرواز آنها جلوگيري مي شود.







* وقتي ساعت بدن شما در پرواز به هم مي خورد !



" Jet lag" يا عدم تطابق ساعت داخلي بدن ، از جمله مشکلاتي است که حين مسافرت با هواپيما ايجاد مي شود و خواب و آرامش فرد را دچار اختلال مي کند.



در اثر نبودن تطابق بين ساعات کشورهاي مختلف و اختلاف زمان ، نوعي اختلال رواني موسوم به " Jet lag" ، در مسافران ايجاد مي شود که با خود علايمي از قبيل سوء هاضمه ، خواب آلودگي ، منگي و کاهش فعاليت هاي مغزي و فيزيکي بدن را به همراه دارد.
اين مرکز براي جلوگيري از ايجاد نشانه هاي اين بيماري پيشنهاد مي کند ، مسافران قبل از سفر ، خواب کافي داشته باشند و از خوردن و آشاميدن بيش از حد خودداري کنند. همچنين 24 ساعت قبل از سفر سعي کنند تا ساعت خواب احتمالي در مقصد را تمرين کنند که اين ، کمک شاياني به تنظيم ساعت فيزيولوژيک بدن آنها در سفر مي کند.


گفتني است استفاده محدود از داروهاي خواب آور کوتاه اثر و انجام تمرينات ورزشي و نرمشي به تطابق هرچه بيشتر با برنامه جديد خواب در سفر و تنظيم شرايط بدني افراد ، کمک مي کند.










* نوزادان و پرواز



نوزادان از جمله گروههاي خاصي هستند که ممکن است در سفر هوايي دچار مشکل شوند.



- هشدار در خصوص سفر هوايي نوزادان
نوزادان زير 7 روز اجازه پرواز ندارند . همچنين جهت نوزاداني که نارس به دنيا آمده اند توجهات و مراقبت هاي پزشکي خاص در طول پرواز نياز است.
تغييرات فشار کابين هواپيما سبب ايجاد اختلالات تنفسي و ناراحتي هاي گوش در نوزادان مي شود که مي تواند با مکيدن پستانک تخفيف يابد.


آگهي


همچنين نوزادان، بيشتر از افراد بالغ مستعد دهيدراتاسيون ( خشکي و از دست دادن آب بدن ) هستند پس بهتر است قبل و بعد سفر به آنها مايعات کافي داده شود . در عين حال مصرف بيش از حد آب ميوه ، بخصوص در پروازهاي طولاني توصيه نمي شود.
گفتني است زناني که کمتر از 7 روز از وضع حملشان گذشته نيز اجازه پرواز ندارند.







* پرواز و بيماران با اختلالات عصبي - رواني و صرع و سکته مغزی



بيماران با اختلالات عصبي - رواني ممکن است بطور ناگهاني بخصوص در هنگام ازدحام جمعيت و هيجانات در اثر حمل و نقل اثاثيه ، مسافت هاي طولاني ، بازرسي بدني و تغيير ساعت پرواز ، داراي رفتارهاي تهاجمي و خطرناک شوند ، پس بهتر است با يک همراه پرواز کنند.



به بيماران مبتلا به صرع توصيه مي کند ضمن رعايت رژيم غذايي ساده در طول سفر و داشتن يک همراه در پرواز ، حتما" در خصوص خستگي و تاخيرات غذايي و کاهش اکسيژن در طول سفر ، با پزشک خود مشورت کنند.
گفتني است افرادي که اخيرا دچار سکته مغزي يا عوارض عصبي حاد شده اند تا ثابت شدن شرايط جسماني خود نبايد پرواز کنند.











قبل از پرواز ، به اين مسايل توجه کنيد



سازمان بين المللي انتقال هوايي‌ ( ياتا) ، در جديدترين دستورالعمل خود به مسافران هوايي توصيه مي کند قبل از پرواز ، ‌اين موارد بهداشتي را رعايت کنند :



- جهت پرواز از پوشيدن لباس تنگ خودداري کنيد.
- مقداري دارو تحت نظر پزشک خود به همراه داشته باشيد ( مانند داروهاي سرماخوردگي ، آنتي بيوتيک ، داروي مخصوص معده ، داروي ضد اسهال و آرام بخش ).
- حداقل 13 ساعت قبل از پرواز از افراط در خوردن نوشابه و مواد غذايي نفاخ ( مولد گاز مانند : لوبيا ، خيار و ....) خودداري کنيد.
- از مصرف غذاهاي سنگين و دير هضم که مدتها در معده باقي مي ماند ، قبل از سفر صرف نظر کنيد.












با بيماري " ترومبوز وريدهاي عمقي " در پرواز چه بايد كرد ؟



بيماري DVT يا ترومبوز وريدهاي عمقي ؛ از عوارض مسافرت هاي طولاني هوايي است و توصيه هايي به اين شرح به بيماران ارائه مي شود :



DVT در شرايطي ايجاد مي شود که لخته در عروق عمقي بدن ، به خصوص اندام تحتاني توليد شود ؛ اين مسئله به تنهايي خطرناک نيست بلکه عوارض آن که شامل آمبولي ريوي ( وجود لخته در مسيرهاي تنفسي ) مي شود ، مي تواند جدا خطرساز باشد.



20 درصد کل جمعيت دنيا از ريسک ابتلا به ايجاد لخته برخوردارند و اين ميزان در مسافرت هاي هوايي بيشتر مي شود. فاکتورهايي که سبب توسعه DVT مي شود عبارتند از : کاهش جريان خون ، تغيير در غلظت خون ، صدمه و به وجود آمدن تغييرات در ديواره عروق .



عواملي همچون بيماري هاي قلبي - عروقي ، سرطان و تومورهاي بدخيم ، حاملگي ، درمان با استروژن شامل قرص هاي خوراکي ، سن بالاي 40 سال ، عدم تحرک به مدت طولاني ، خشکي بدن به سبب کاهش مايعات ، کيفيت هواي کابين و کاهش اکسيژن و فشار در طي سفر نيز ، زمينه ساز ايجاد DVT خواهند شد.




علايم بيماري DVT عبارتند از : قرمزي و حساسيت ناحيه مبتلا ، تب ، گرگرفتگي و انقباض عضلاني ،‌ افزايش ضربان قلب ، سرفه هاي ناگهاني و بي مورد ، ورم و درد مفاصل .



توصيه هاي پزشکي به هنگام سفر با هواپيما ، ‌جهت جلوگيري از ايجاد لخته خون در وريدها به اين شرح است :
- در مواقعي که کادر پرواز اجازه مي دهند ، در طول کابين قدم بزنيد.
- اثاثيه خود را در زير صندلي و جلوي پاي خود ، به علت کاهش تحرک پاها در هنگام پرواز قرار ندهيد.
- سعي کنيد در محل فشرده و تنگ نخوابيد و ازداروهاي خواب آور استفاده نكنيد.
- به ميزان کافي مايعات بنوشيد .




- از نوشيدن مايعات حاوي کافئين خودداري کنيد.
- از جورابهاي واريس يا قرص هاي ضد انعقاد يا رقيق کننده خون با مشورت پزشک معالج استفاده نماييد.







* چه افرادي منع پرواز دارند



مرکز پزشکي هوايي هواپيمايي جمهوري اسلامي ، در جديدترين دستورالعمل خود ، در خصوص منع پرواز مسافران بيمار مي گويد :



بيماراني که دچار شکستگي فک ، خونريزي معده و روده ، سکته مغزي ، و يا مبتلا به رفتارهاي تهاجمي هستند ، همچنين مبتلايان به کاهش کارکرد بطن چپ قلب و دردهاي قفسه سينه در حالت استراحت و نيز بيماران ريوي ، و افراديکه باردار هستند و سابقه بارداري هاي مشکل و پيچيده دارند و بيماراني که به علت عفونت ، گوش آنها گرفته است ؛ تا برطرف شدن کامل علايم مذکور ، منع پرواز دارند .
اين دستورالعمل شامل کسانيکه هموگلوبين کمتر از 5/7 دارند هم ميشود.







* " پنوموتوراکس " منع مطلق پرواز دارد



بيماران ريوي ، ابتلا به " پنوموتوراکس " را جزء موارد منع مطلق پرواز می باشند.



مسافرتهاي هوايي براي بيماران با عفونت هاي فعال يا غير فعال ريوي ، خصوصا ” سل “ توصيه نمي شود ، مگر اينکه علايم بيماري کاملا از بين برود ونتيجه آزمايش کشت ، منفي شود.
افرادي که دچار” آمبولي ريه“ يا افزايش فشار ريه هستند ، ممکن است در طول سفر دچار کمبود اکسيژن شوند ، به همين جهت مصرف داروهاي ضد انعقاد خون و اکسيژن درماني براي اينگونه بيماران در طول پرواز توصيه مي شود.
در ضمن ” کيست هاي بدخيم يا خوش خيم ريه “ معمولا در پرواز مشکل ساز نيستند ولي جهت اطمينان ، خارج کردن ترشحات موجود در اين کيست ها مي تواند موثر واقع شود.