تلاش براي حركت مصدومان قطع نخاع
جام جم آنلاين: از ديرباز يكي از روياهاي پزشكان، دست يافتن به روش‌هاي درمان بيماران قطع نخاعي يا ارائه روش‌هايي براي ايجاد توان حداقلي جهت گام برداشتن بوده است.


افرادي كه دچار ضايعه نخاعي هستند بر اثر عدم تحرك، دچار عوارضي از قبيل پوكي استخوان، آتروفي عضلاني، سفتي مفاصل، ناراحتي‌هاي كليوي و قلب و عروق مي‌شوند. همچنين اين افراد كنترل ادرار ندارند و عمل دفع آنها با مشكل مواجه است. همچنين عضلات فلج بر اثر عدم امكان انقباض، رفته‌رفته شل شده و توانايي خود را از دست مي‌دهند.

از همه مهم‌تر، اين افراد دچار افسردگي مي‌شوند و نگهداري آنها براي خانواده مشكل و هزينه بر است، به همين جهت رفع مشكلات حركتي در بيماران ضايعه نخاعي، صدمه مغزي، بيماران دچار

MULTIPLE SCLEROSIS و CP و STROKE هدف تحقيقات چند دهه اخير است.
در همين راستا تلاش يكي دو دهه اخير محققان مركز فناوري عصبي دانشگاه علم و صنعت به نتيجه رسيد و موفق به ابداع يك سيستم ميكروالكترونيكي شدند كه با شبيه‌سازي دستورات حركتي سيستم عصبي مركزي انسان و تحريك اعصاب حركتي در معلولان قطع نخاع به آنها امكان مي‌دهد بدون استفاده از بريس حركت كنند.

استفاده از تكنولوژي عصبي براي ايجاد حركت‌هاي ايستادن و گام برداشتن در افراد فلج در ايران از سال 69 توسط اين گروه آغاز شده و پس از 15 سال، موفقيت طراحي و ساخت پروتز عصبي به دست آمده است.

رضا رمضاني، يكي از جوان‌هاي ايراني است كه سال 76 بر اثر سانحه تصادف، دچار ضايعه نخاعي در سطح

T7 شد و هرگونه حس و حركتي را در اندام تحتاني خود از دست داد. در طول اين سال‌ها رضا با بيشترين مشكلات در زندگي روزمره خود مواجه بوده است.
در عين حال رضا يكي از افرادي است كه با استفاده از پروتز عصبي پاراواك ساخته محققان دانشگاه علم و صنعت، پس از 12 سال، بار ديگر قادر به ايستادن و گام برداشتن شده است. وي از واكر براي حفظ تعادل خود استفاده مي‌كند و اندام حركتي‌اش با كنترل انقباض عضلات توسط سيستم عصبي پاراواك فعاليت مي‌كند.

امروزه پروتزهاي عصبي به عنوان يك روش بالقوه موثر براي ايجاد حركت در اندام فلج افراد دچار ضايعه نخاعي يا ضايعه مغزي و رفع اختلالات حركتي ام.‌اس،

CP و STROKE مطرح است و در محيط‌هاي تحقيقاتي ـ كلينيكي براي ايجاد حركت در اندام فوقاني (بستن و باز كردن پنجه دست و كنترل دست آرنج و شانه) و اندام تحتاني (ايستادن، گام برداشتن، رفع افتادگي مچ پا) به كار مي‌رود.
به گفته دكتر عباس عرفانيان‌اميدوار، رئيس مركز فناوري عصبي ايران دانشگاه علم و صنعت ايران، اين طرح مبتني بر يك سيستم ميكروالكترونيكي با تراشه ريزپردازنده‌هايي است كه قابليت شبيه‌سازي دستورات حركتي سيستم عصبي مركزي انسان را دارد و با ارسال اين دستورات به اعصاب حركتي، باعث انقباض عضلات فلج شده و حركت را در عضو فلج ايجاد و كنترل مي‌كند.

اين روش كه به سيستم پاراواك

(Parawalk) معروف است، در نوع خود منحصر به فرد بوده و با به‌كارگيري مدل‌هاي رياضي از سيستم‌هاي اسكلتي عضلاني و استراتژي‌هاي كنترلي، ميزان انقباض عضلات فلج را در طول حركت كنترل مي‌‌كند. اين سيستم در سطح بين‌المللي مطرح شده و هم‌اكنون جنبه‌هايي از آن به صورت مقالات در مجلات خارج از كشور به چاپ رسيده است.
وي درخصوص ويژگي‌هاي دستگاه مي‌گويد: سيستم پاراواك براي ايجاد حركت‌هاي ايستادن، گام برداشتن و نشستن افراد دچار ضايعه نخاعي كامل در سطح كمر (سطح ضايعه بايد بين

T4-T12 باشد) به كار مي‌رود. اين سيستم براي بعضي از افراد ضايعه نخاعي كاربرد دارد و بايد افراد شرايط خاصي را داشته باشند تا سيستم بتواند موثر واقع شود. ميزان موثر بودن سيستم به عواملي بستگي دارد كه پس از تست‌هاي مختلف روي بيماران ضايعه نخاعي مي‌توان تا حدودي آن را مشخص كرد. سيستم ساخته شده به دست محققان مركز فناوري عصبي دانشگاه علم و صنعت تاكنون روي 5 نفر پاراپلژيك به كار گرفته شده است، به طوري كه اين افراد قادر به ايستادن و گام برداشتن بدون استفاده از بريس شده‌اند.
دكتر عرفانيان مي‌گويد: با توجه به نتايج موفق به‌كارگيري اين سيستم روي بيماران ضايعه نخاعي، به منظور خدمت رساني به معلولان ضايعه نخاعي با استفاده از سيستم ساخته شده در سطح گسترده، تاكنون تفاهم‌نامه‌‌هايي بين دانشگاه علم و صنعت ايران، بيمارستان خاتم‌الانبياء(ص) و دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي به امضا رسيده است.

عرفانيان مهم‌ترين ويژگي اين پروتز عصبي را اين مي‌داند كه حركت در عضو فلج را به نحو طبيعي ايجاد مي‌كند به همان صورت كه سيستم عصبي مركزي انسان، حركت را در يك عضو ايجاد مي‌كند.

نكته: امروزه پروتزهاي عصبي به‌عنوان يك روش بالقوه موثر براي ايجاد حركت در اندام فلج افراد دچار ضايعه نخاعي يا ضايعه مغزي و رفع اختلالات حركتي ام.‌اس و براي ايجاد حركت در اندام فوقاني به كار مي‌رود
وي مدعي است كه سيستم مذكور در كلينيك قابل استفاده بوده و با ايجاد مراكز كلينيكي خاص، كشور ما بعد از آمريكا، دومين كشوري است كه قادر به استفاده از اين تكنولوژي پيشرفته براي ايجاد حركت در بيماران ضايعه نخاعي خواهد بود.

دكتر عرفانيان از ادامه تحقيقاتي براي اين كه بتوانند الكترون‌ها را در داخل بدن قرار دهند، خبر داد و اظهار اميدواري كرد، در آينده بتوان كل سيستم را در داخل بدن قرار داد. براساس اطلاعات موجود، هم‌اكنون قيمت اين پروتز در آمريكا بين 30 هزار تا 50 هزار دلار اعلام شده است، اما قيمت پروتز عصبي ساخت محققان داخلي بسيار پايين‌تر از آن خواهد بود.

در حال حاضر اين تكنولوژي در انحصار آمريكاست و بسيار گران قيمت است و تنها پروتز عصبي گام برداشتن تاييد شده در دنیا پروتز عصبي

PARASTEP است كه در بيش از 40 مركز پزشكي آمريكا استفاده مي‌شود.
از نتايج ديگر فعاليت‌هاي تحقيقاتي در مركز فناوري عصبي ايران، طراحي و ساخت يك سيستم پروتز عصبي براي ايجاد حركت ركاب زدن در افراد دچار ضايعه نخاعي است. محققان مركز فناوري عصبي در اين روش با ارسال دستورات شبيه‌سازي شده قشر مغز به عضلات فلج، حركت ركاب زدن در فرد مبتلا به ضايعه نخاعي را ايجاد مي‌كنند.

دكتر عرفانيان با بيان اين كه آسيب‌ديدگي در نخاع مي‌تواند باعث از كارافتادگي و فلج شدن اندام فرد دچار ضايعه نخاعي شود، تاكيد مي‌كند: وجود محدوديت‌هاي حركتي و بروز عوارض بعد از آن، تاثير زيادي بر سلامت عمومي و كيفيت زندگي اين افراد دارد. آتروفي عضلاني، خشكي در مفاصل، اسپاسم شديد عضلاني، پوكي استخوان و زخم بستر از عوارض شايع در افراد دچار ضايعه نخاعي است. بعلاوه اين افراد دچار ناراحتي‌هاي كليوي و قلبي ـ عروقي هم مي‌شوند.

تاكنون مطالعات زيادي روي فوايد ركابزني با استفاده از فناوري عصبي در مراكز تحقيقاتي انجام شده و تاثيرات آن گزارش شده است. گزارش هاي بهبود در اندازه و قدرت عضله، افزايش گستره حركتي مفصل و افزايش چگالي استخوان را نشان مي‌دهد. بهبود سيستم قلبي ريوي به واسطه افزايش سينتيك تبادل گازهاي حياتي و افزايش جريان خون، از ديگر فوايد ركابزني با استفاده از فناوري عصبي است.

به گفته عرفانيان اين سيستم روي 2 فرد ضايعه نخاعي در كشور با موفقيت آزمايش شده است و ركاب زدن 2 فرد ضايعه نخاعي (سطح

T6-T7 )‌ كه از مدت ضايعه يكي از آنها، 3 سال و از فرد دوم 6 سال مي‌گذرد و هيچ‌گونه حس و حركتي در اندام تحتاني آنها وجود ندارد، با استفاده از پروتز عصبي ركابزني و ارسال دستورات شبيه‌سازي شده قشر حركتي مغز ميسر شده است.
دكتر عرفانيان تاكيد مي‌كند كه روش ابداعي روي بعضي از افراد ضايعه نخاعي كاربرد دارد و لازم است كه بيماران شرايط خاصي را داشته باشند. براي تعيين ميزان كارايي روش، لازم است تست‌هايي روي بيمار انجام گيرد تا حدود كارايي سيستم روي فرد خاص مشخص شود.

همچنين افرادي كه با ضايعات نخاعي مواجهند مي‌توانند براي كسب اطلاعات بيشتر و آگاهي از شرايط استفاده از اين سيستم به سايت

INTC.iust.ac.ir مراجعه كنند.
امیر بامه / جام‌جم