/دكتر دنيا صدري/دانشيار پاتولوژي دهان/عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي
عوارض دهاني شيمي‌درماني

يكي از درمان‌هاي اختصاصي سرطان، شيمي‌درماني است. داروهاي ضدسرطان با مداخله در تكثير و عملكرد سلول‌هاي سرطاني موجب نابودي آنها مي‌شوند اما مي‌توانند در تكامل سلول‌هاي طبيعي بدن نيز اختلال كنند...

يكي از اين اختلالات در سد مخاطي دهان و حلق است و آمارها نشان مي‌دهد كه 40 درصد ‌افراد بالغ و 90 درصد كودكان زير 12 سال كه تحت درمان‌هاي شيمي‌درماني قرار مي‌گيرند دچار عوارضي مي‌شوند كه مهم‌ترين آنها، موكوزيت (التهاب مخاط دهان)، عفونت‌هاي لثه، كانديدوزيس (قارچ دهان ) و زخم‌هاي دهاني است و مي‌تواند موجب سپتي سمي ‌با منشأ دهاني نيز بشود.

تغيير در درك مزه، حس بدمزگي در دهان و احساس درد دهاني باعث كاهش كيفيت زندگي بيمار مي‌شود.

در مطالعه‌اي كه توسط دكتر رضايي و همكاران در 2 بيمارستان شهر تهران انجام شد، مشخص شد در 51 درصد بيماران تحت شيمي‌درماني، عوارض دهاني ديده مي‌شود. جهت پيشگيري از اين عوارض انواع دارو‌هاي گياهي (مانند برگ گياه بارهنگ) در مطالعه پوراسماعيلي و همكاران تا داروهاي شيميايي (مانند كلرهگزيدين) در مطالعه صهبا و همكاران گزارش شده اما مهم‌ترين نكته اين است كه جهت كاهش عوارض دهاني شيمي‌درماني، بيمار قبل از انجام اين درمان‌ها موارد زير را رعايت كند:

1) تعويض پروتز‌هاي نامناسب دهاني،2) درمان عفونت‌هاي مزمن با منشأ دنداني و غيردنداني،3) درمان ترميم‌هاي غلط دهاني، 4) افزايش سطح بهداشت دهان (مسواك زدن صحيح، استفاده از دهانشويه و...).

دهانشويه‌هاي حاوي اسانس نعناع در پيشگيري و کاهش شدت بروز موکوزيت‌هاي دهاني ناشي از شيمي درماني نقش موثري دارند.

موكوزيت دهاني يكي از عوارض حاد و شايع در بيماران تحت شيمي درماني است که باعث عدم تحمل بيماران براي ادامه درمان مي‌شود. در همين راستا پژوهشي با هدف تعيين تاثير مصرف دهانشويه با اسانس نعناع در پيشگيري از موكوزيت دهاني ناشي از شيمي درماني در بيماران بستري بخش‌هاي انكولوژي بيمارستان شهداي تجريش و امام حسين(ع) شهر تهران توسط طاهره اشک‌تراب از دانشکده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي انجام شد. اين پژوهش كارآزمايي باليني روي 40 بيمار تحت شيمي‌درماني انجام شد. نمونه‌ها به شكل تصادفي در دو گروه، مداخله و كنترل قرار گرفتند. در گروه مداخله، دهانشويه با اسانس نعناع و در گروه كنترل دارونماي آن، به مقدار 10 قطره در 30 سي‌سي آب ولرم، 3بار در روز، از روز آغاز شيمي درماني تا چهاردهمين روز پس از شروع شيمي درماني تجويز شد و وضعيت مخاط دهان، در اين مدت مورد بررسي قرار گرفت. نتايج اين پژوهش نشان داد که دهانشويه با اسانس نعناع در پيشگيري از موكوزيت دهاني ناشي از شيمي‌درماني نقش موثري دارد و مي‌تواند گزينه مناسبي براي كاهش ميزان و شدت اين عارضه باشد.