بررسي بيماري هاي فصل تابستان در گفت وگو با دكتر قبولي، متخصص بيماري هاي عفوني

تهیه و تنظیم : پروين محمدي

هميشه دنبال راههايي هستيم كه بتوانيم از گزند بيماريها مصون بمانيم و سالم زندگي كنيم. فصل سرما با بيماريهاي مخصوص اين فصل و در فصل گرما با بيماريهاي ديگري بايد دست و پنجه نرم كنيم، اما آنچه به سلامت ما مي انجامد، آگاهي از روشهاي مقابله با بيماريها در تمام فصول است.




از آنجا كه در فصل تابستان و هواي گرم بيشترين بيماريهاي شايع مربوط به دستگاه گوارش است و انواع مسموميتهاي غذايي و يا عفونت هاي روده اي تهديدي براي سلامت ما مي باشند، با دكتر محمد جواد قبولي متخصص بيماريهاي عفوني و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي مشهد گفتگويي انجام داديم تا اطلاعات لازم را در خصوص بيماريهاي شايع فصل گرما، راههاي انتقال و پيشگيري، درمان و علايم آن در اختيار خوانندگان گرامي قرار دهند.

* جناب آقاي دكتر قبولي !با تشكر از اينكه دعوت ما را پذيرفتيد، بفرماييد بيشترين و مهمترين بيماريهاي فصل گرما و شايعترين آنها كدام بيماريها هستند؟
** بيماريهاي فصل گرما، بخصوص بيماريهاي دستگاه گوارش كه به علت گرمي هوا و احتمال آلودگي و فساد مواد غذايي پيش مي آيد، متنوعند و مهمترين آنها عبارتند از: مسموميتهاي غذايي، حصبه يا تيفوئيد، وباي التور، اسهالهاي مختلف كه ممكن است ميكروبي يا غير ميكروبي باشند و ... كه در برخي موارد چنانچه تأخير در درمان بشود، حتي ممكن است خطر مرگ را براي بيمار به همراه داشته باشند.


* لطفاً در مورد هر كدام از اين بيماريها با توجه به اهميت آنها توضيح دهيد؟
** ابتدا در خصوص وبا (كلرا - التور) كه از اهميت بيشتري برخوردار است و اگر درست درمان نشود، ممكن است بيمار جان خود را از دست بدهد، توضيح مي دهم.
وبا، اسهال باكتريال حادي است كه خيلي سريع و ناگهاني شروع مي شود. حجم مدفوع بسيار زياد و كاملاً مثل آب سفيد رنگ و شبيه آب برنج است. به دفعات زياد و گاهي بي اختيار و مداوم دفع مي شود. درد شكم و دل پيچه در اين بيماري وجود ندارد و استفراغ نيز زياد شايع نيست. در مواردي كه بيماري شديد است اگر به موقع درمان لازم انجام نشود، بيمار در مدت چند ساعت مي ميرد.


* علت اصلي مرگ چيست؟
** علت اصلي مرگ، تخليه شديد آب بدن و به هم خوردن تعادل املاح و الكتروليتهاست و اساس درمان نيز جايگزين كردن سريع و پي در پي آب و املاح بدن مي باشد. البته در برخي موارد بيماري خيلي خفيف بروز مي كند، با اين حال درمان اصلي رساندن آب و املاح لازم به بيمار است.


* راههاي انتقال بيماري وبا چيست و چطور بايد پيشگيري كرد؟
** آب آلوده مهمترين عاملي است كه مي تواند انسان را مبتلا كند، اما هر ماده غذايي كه از طريق خوراكي و دستگاه گوارش وارد بدن شود (آب، غذا، سبزي، ميوه و ... كه آلوده باشد) خطر ابتلا را به همراه دارد.
اساس پيشگيري رعايت بهداشت فردي، بهداشت و نظافت محيط و بهداشت مواد غذايي و آب است.
توصيه مي شود از غذاهاي نامطمئن و غير بهداشتي، مصرف سالاد و سبزي در جاهاي نامطمئن از نظر رعايت موازين بهداشتي (سبزي، كاهو و ... بايد ضدعفوني شده باشد) آب آشاميدني غير لوله كشي پرهيز شود. در صورت نبودن آب لوله كشي سالم، آب را جوشانده، سپس مصرف گردد. از شستشوي ظرفها و لباسها در آبهاي روان مثل رودخانه يا آب غير لوله كشي خودداري شود و در صورت ابتلا به بيماري و مشاهده علايم بلافاصله به مراكز بهداشت درماني و يا پزشك متخصص مراجعه گردد تا درمان صحيح و به موقع انجام شود.


* تيفوئيد چه نوع بيماري است و چه علايمي دارد؟
** تيفوئيد يا حصبه يا تب روده اي، بيماري تب داري است كه بر اثر آلودگي آب يا غذا به انسان منتقل مي شود.
با تب شروع شده و تا يك هفته درجه حرارت بدن هر روز بيشتر از روز گذشته مي شود. هفته دوم و سوم تب بيمار بسيار شديد و بيمار كاملاً بي حوصله و بدحال است. از هفته چهارم درجه حرارت بدن بيمار روز به روز كاهش و كم كم حال بيمار رو به بهبود مي رود.


* تيفوئيد چه عوارضي دارد؟
** در برخي بيماران ممكن است روده سوراخ شود يا دستگاه گوارش دچار خونريزي گردد كه گاهي همراه با خطر مرگ براي بيمار است در غير اين صورت و چنانچه همراه با عوارض نباشد، بيمار بهبود پيدا مي كند. نكته مهم اينكه بيماران مبتلا به حصبه مي توانند تا مدتها پس از بهبود (گاهي تا بيش از يكسال) ميكروب بيماري (سالمونلا) را از مدفوع خود دفع كنند و به عنوان منبع آلودگي عامل خاطر باشند.


* درباره پيشگيري و درمان تيفوئيد توضيح دهيد.
** با تشخيص به موقع (كشتهاي مختلف خون، مدفوع، مغز استخوان و ...) و درمان صحيح (سيپروفلوكساسين يا سنترياكسون) دوره بيماري كوتاه تر و بيمار درمان مي شود.
براي پيشگيري نيز رعايت بهداشت و نظافت محيط زندگي، بهداشت آب و مواد غذايي و دور نگه داشتن مواد خوراكي از تماس با حشرات ضروري است. شستشوي دست با صابون تأكيد مي شود و پرهيز از سبزي و سالاد آلوده، غذاهاي نامطمئن و آب غير بهداشتي باز هم توصيه مي گردد.


* «شيگلوز» چيست و با چه علايمي بروز مي كند؟
** شيگلوز يا اسهال خوني تب دار خيلي سريع شروع شده و ابتدا با لرزهاي شديد و تبهاي بالا و اسهال آبكي حاد همراه است.
بعد از يكي دو روز حجم دفع اسهال كمتر مي شود، اما دفعات آن بيشتر و همراه با دفع بلغم و خون، كرامپ و دل پيچه هاي شديد مي باشد. ممكن است بيمار طي يك صبح تا شب 20 تا 50 بار دستشويي برود و هنوز باز نگشته احساس دفع مجدد داشته باشد. دفع مدفوع به صورت اندكي بلغم و خون همراه با زور پيچ شديد و آزار دهنده است، اما آبكي و شل نيست.


* درمان اين بيماري چگونه است؟
** در اين بيماري درمان آنتي بيوتيك تا حدي مؤثر است (سيپروفلوكساسين يا ناليديكسيك اسيد) و اختلالات آب و الكتروليت خيلي شديد پيش نمي آيد. منتهي اهميت اين بيماري اين است كه بسيار واگيردار است و حتي اندكي باكتري باعث ابتلا مي شود و اگر به موقع درمان نشود، مي تواند عوارض خطرناكي همچون مرگ داشته باشد. براي تشخيص بيماري، كشت مدفوع و اسمير مدفوع لازم است و براي پيشگيري نيز بهداشت فردي، محيط، آب، مواد غذايي و ... توصيه مي شود.


* اين بيماري ممكن است بدون تب هم بروز كند؟
** اسهالهاي خوني بدون تب (آميبياز) توسط انگلي تك سلولي (آنتاموباهيستوليتيكا) ايجاد مي شود. اگرچه بندرت ممكن است خيلي حاد همراه با تب و لرز و اسهال شروع شود، ولي اغلب تابلوي باليني آن آرام تر و تدريجي تر و بدون تب است. بيمار طي چند روز دچار كرامپهاي شكمي و دل پيچه، همراه با اسهال خوني (مدفوع حاوي بلغم و خون) مي شود، در طول روز ممكن است سه بار، پنج بار يا بيشتر دفع مدفوع داشته باشد. مدفوع بيمار آبكي و زياد شل نيست، بنابراين پيدايش اختلالات آب و الكتروليتي شايع و شديد نمي باشد.


* درمان خاصي دارد؟
** دوره اين بيماري با درمان آنتي بيوتيكي (مترونيدازل) كوتاه شده و بهبود مي يابد. در صورتي كه درمان لازم انجام نشود، مي تواند به عوارض مهمي چون درگيري كبد، ريه و ... منجر گردد. بنابراين پيشگيري از اين بيماري با رعايت بهداشت و نظافت فردي و محيط، بهداشت آب و مواد غذايي بهتر، آسانتر و ارزانتر است.


* درباره مسموميتهاي غذايي كه در فصل گرما شايعترند، توضيح دهيد؟
** مسموميتهاي غذايي بيماريهايي هستند كه بر اثر آلودگيهاي مختلف غذاها و آب پديد مي آيند. علايم شايع آن عبارتند از: استفراغ و اسهال كه ممكن است استفراغ شديد و مكرر يا خفيف و كم باشد. و اسهال ممكن است خيلي آبكي، شل و حجيم يا بلغمي، خوني و كم حجم باشد. بيمار ممكن است لرز، تب، سردرد، بدن درد، ضعف، بي حالي، بي رمقي و بي حوصلگي داشته باشد يا نداشته باشد. (بسته به نوع عامل ايجاد كننده) در بعضي مسموميتهاي غذايي ممكن است علايم معده اي و روده اي بارز نباشد و علايم مختلف عصبي غلبه داشته باشند (مثل بوتوليسم با علايم دوبيني، تاري ديد، اختلال بلع، خشكي دهان، ضعف يا فلج عضلاني پايين رونده تا فلج كامل، بدون تب)


مسموميتهاي غذايي را مي توان به دو دسته تقسيم كرد:
الف) ناشي از عوامل بيولوژيك (باكتري، ويروس، انگل):
اين عوامل وارد روده مي شوند و با تهاجم مستقيم به مخاط روده و ايجاد التهاب و گاهي زخم، ايجاد بيماري مي كنند. گاهي ممكن است مستقيماً به مخاط روده حمله ور نشوند بلكه پس از استقرار، با ترشح سموم ايجاد بيماري نمايند.

ب) ناشي از سموم (توكسين ها):
1- سموم باكتريها: بوتوليسم، استافيلوكوك طلايي و ...
2- سموم شيميايي: حشره كشها و ساير سموم
3- سموم با منشأ طبيعت: حيوانات دريايي، گياهان، قارچها
4- فلزات سنگين: مس، آهن، جيوه


* براي پيشگيري از مسموميتهاي غذايي چه بايد كرد؟
** آب شرب شهري و روستايي بايد توسط مسؤولين بهداشت محيط، به طور مداوم و مستمر تحت نظارت دقيق باشد. اگر از سلامت آب شرب، مطمئن نيستيم، بايد براي هر نوع مصرف، اعم از آشاميدن، شستن ظرفها، شستن دستها و صورت و مواد خوراكي، آن را بجوشانيم و بايد به ميزان استاندارد، با پركلرين، كلرينه كنيم. يخهايي كه در كوچه و بازار عرضه مي شوند، به هيچ وجه بهداشتي نيستند و حتي با شستن هم پاك نمي شوند و بايد اكيداً از مصرف آنها پرهيز شود.
شستشو و ضدعفوني دقيق و كامل سبزيها و ميوه ها و مواد غذايي كه خام و سرد مصرف مي شوند انجام شود.
بازرسي گوشتهاي مصرفي توسط دامپزشكي، قبل از عرضه به بازار صورت گيرد.
اشخاصي كه با حمل و نقل، آماده سازي و پخت مواد غذايي سر و كار دارند بايد نهايت موازين بهداشتي را دارا باشند و مدام تحت نظارت مقامات بهداشتي باشند. (آزمايشهاي دوره اي و تكميل كارت تندرستي را انجام دهند و در صورت هرگونه زخم، جوش، عفونت (حلق)، اسهال بايد بلافاصله از تماس با مواد غذايي منع شوند.
نكته ديگر آنكه غذاها خوب پخته و سريع مصرف، يا در يخچال با دماي زير 4 درجه نگهداري شوند.
موارد ديگر كه بايد حتماً آنها را رعايت كرد عبارتند از:
تخم مرغ خام هرگز مصرف نشود، لبنيات فقط پاستوريزه مصرف شوند، بهداشت محيط، مواد غذايي و آشپزخانه ها از نظر نظافت، ضدعفوني و شستشوي منظم و نبودن حشرات و جوندگان دقيقاً رعايت شود.

هفته نامه سلامت