قاعدتا بسته به اينكه فرد در چه سني دچار معلوليت جسمي و يا بيماري مزمن شده و اينكه اين وضعيت عملكرد كدام اعضاي بدنش را مختل كرده مشكلاتي كه در روابط عاطفي و بعضا جنسي افراد پيش مياد، با هم متفاوت است. افراد معلول نبايد صد در صد به اطرافيانشان تكيه كنند و بايد سعي كنند استقلال خودشان را هم داشته باشند. در عين حال اطرافيان بايد به نياز افراد معلول و براي داشتن فضاي خصوصي توجه داشته باشند.


شنونده اي ايميل فرستادند و همين موضوع را اينطور ذكر كرده اند: من و همسرم11سال است كه ازدواج كرده ايم و از زندگي مان هم بسيار راضي هستيم. حدود2 سال پيش تصادف بسيار شديدي داشتيم كه منجر به قطع نخاع من و از كار افتادن دست راست همسرم شد. يعني دستش از آرنج به پايين حركت ندارد. به مدت دو سالي كه اصلا رابطه جنسي نداشتيم تا كم كم دوباره رابطه مان را شروع كرديم. مي توانم بگويم كه مشكلي در خود رابطه مان نداريم اما مشكل بزرگتري داريم و آن اينكه من نمي توانم به تنهايي روي صندلي چرخدارم بنشينم و براي بلند شدن از جايم هم بايد حتما كمك بگيرم.



با توجه به معلوليت همسرم او نمي تواند به من كمك كند بنابراين برادر بزرگم كه مجرد است قبول كرده با ما زندگي كند كه به ما در كارهاي روزمره كمك كند. با وجود اينكه از او خيلي ممنون هستم اما شرايط خيلي سختي است چون وقتي مي خواهم با همسرم رابطه داشته باشم، برادرم بايد من را روي تخت بگذارد. اين مسئله خيلي شرم آور است چون من و زنم هر دو مي دانيم كه برادرم در اتاق بغلي نشسته و ميداند كه ما داريم چكار مي كنيم. اين شرايط را به حدي سخت مي كند كه خانمم بعضا گريه ميكند و من هم در چند مورد حتي قادر به ايجاد نعوظ نبودم، كه ميدانم بخاطر فشار رواني است كه تحمل مي كنم. موقعيت خيلي سختي است چون از طرفي نمي خواهم قدرناشناسي كنم و از طرفي اصلا فرصت خلوت كردن با همسرم را ندارم.



اين مشكل خيلي شايع است كه افراد معلول فضاي خصوصي كه لازم دارند را غالبا ندارد. در اين مورد خاص و موارد مشابه تنها چيزي كه مي شود گفت اين است كه اشخاصي كه از اين افراد مراقبت مي كنند بايد راهي را پيدا كنند كه زماني كه زوج ها فضاي خصوصي لازم دارند حضورشان را در صحنه كم رنگ كنند كه زوج فضاي خصوصي كافي داشته باشند. و براي امير و شنونده هاي ديگري كه در شرايط مشابه هستند صحبتي كه مي شود كرد اين است كه درست است كه از نظر فرهنگي پذيرش اين حرف كمي سخت است اما در نظر داشته باشيد كه رابطه جنسي داشتن با همسرتان يك رابطه خوشايند و مقدس است بنابراين نبايد از آن شرم داشته باشيد و در ضمن اگر رابطه تان را به شب ها واگذار كنيد كه برادرتان شما را براي خواب در بستر مي گذارد و يا صبح ها كه از خواب بيدار مي شويد شايد كمي از اين حس شرمتان كم بشود.





به اين مورد هم اشاره كنم كه در مورد افرادي كه آسيب نخاعي ديده اند، بسته به اينكه آسيب در كجاي نخاع باشد ميتواند به اشكال متفاوتي از اختلالات جنسي بروز پيدا كند. از خشكي واژن در خانمها و مشكلات نعوظ گرفته تا اينكه فرد اصلا حسي در ناحيه تناسلي اش نداشته باشد و يا كيفيت اسپرمي كه مرد ميتواند توليد كند تحت شعاع اين آسيب نخاعي قرار بگيرد. براي بعضي از اين افراد برقراري ارتباط جنسي ميتواند مهلك باشد مثلا اگر آسيب نخاعي در منطقه اعصاب توراسيك 6 باشد هر گونه تحريك در اعصاب سمپاتيك (كه معمولادر هنگام انزال اتفاق ميافتد) ميتواند براي فرد خطرناك باشد چون ممكن است باعث بالا رفتن ناگهاني فشارخون و در نهايت سكته مغزي در فرد شود.



بعضي از افرادي كه آسيب هاي مغزي ديده اند هم ممكن است تعادل هورمونهايشان بهم بخورد كه باعث كمي انرژي و يا كم شدن ميل جنسي شان بشود. بنابراين بد نيست كه در مورد رابطه جنسي تان با پزشكتان صحبت كنيد. شايد توصيه كنند كه تا مدتي رابطه نداشته باشيد و يا كم كم رابطه جنسي تان را از سر بگيريد و يا حتي ممكن است داروهايي را كه با بيماري تان تداخل ندارند براي كمك به از سرگيري رابطه جنسي تان توصيه كنند.



براي افراد مجردي كه معلوليت آنها در حركت دست هايشان محدوديت ايجاد كرده به نوعي كه حتي خوداضايي هم نمي توانند بكنند، دستگاه هايي تهيه شده كه البته براي افراد مختلف بنابر نيازشان خودشان انتخاب ميكنند كه ميتواند با ماساژ و يا لرزشي كه بر روي ناحيه تناسلي ايجاد ميكند نياز جنسي فرد را برطرف كند. اما بعضي معلوليت ها به حدي است كه فرد حتي براي انجام اين كار هم به شخص ديگري نياز دارد.



در بعضي كشور ها افرادي هستند كه پول مي گيرند و بصورت حرفه اي با افراد معلول ارتباطات جنسي و يا صرفا در حد ماساژ و غيره بر قرار مي كنند كه فرد صرفا تماس پوست به پوست را تجربه كند و همين كار از تنش هاي اين افراد كم مي كند.البته بايد اصول اخلاقي اين مسئله را كاملا رعايت كنند. يعني از فرد معلول سوء استفاده نشود، به او آسيبي وارد نشود، قول بر قراري ارتباط عاطفي به او داده نشود و غيره.



اينترنت در زمينه آشنا سازي افراد معلول و شكل دادن رابطه عاطفي بين آنها نقش زيادي داشته البته اين گروه ها به زبان فارسي هنوز حضورگسترده ندارند اما خواننده/شنونده برنامه درگوشي ها هستيد و دسترسي به اينترنت داريد. مي توانيد شما شروع كننده يكي از اين گروه ها باشيد. هر چيزي بهرحال بايد از يك نقطه اي شروع بشود و شما مي توانيد شروع كننده اين تشكل ها باشيد.



تا بر سر بحث اينترنت هستيم همينجا يك هشدار هم بدهم كه با توجه به اينكه بدليل موقعيت جسمي تان آسيب پذير هستيد اگر خواستيد با فردي قرار ملاقات بگذاريد حتما اول در مكان هاي عمومي همديگر را ببينيد كه جانب احتياط را رعايت كرده باشيد. و مثل هميشه هم تاكيد مي كنم كه براي برقراري رابطه جنسي از كاندوم استفاده كنيد.



همچنين اگر عضو موسسه و يا انجمني باشيد كه افرادي با شرايط مشابه به آن جا مي آيند كمك كننده است. برخي ها هم كه توانايي اش را دارند يعني معلوليتشان به حدي نيست كه مانع شركت آنها در جمع هاي گسترده تر شود ممكن است بخواهند كه در جمع هايي شركت كنند كه صرفا به افراد معلول تعلق ندارد و در آنجا رابطه عاطفي خوبي را شكل بدهند. به شرط اينكه همانطوري كه رضا اشاره كرد جنبه ترحم در كار نباشد و رابطه شان از روي شناخت متقابل و براي اينكه احساس نزديكي فكري و عاطفي نسبت به هم دارند شكل گرفته باشد.



در نهايت بايد بگويم كه انواع معلوليت ها و بيماري هاي مزمن مي توانند بر روي شكل گيري رابطه عاطفي افراد در مجموع، نگاه داري اين روابط و همچنين عملكرد و رابطه جنسي افراد تاثير بگذارند. پزشك متخصصتان و يا پزشك خانواده مي تواند شما را راهنمايي كند البته همه كي همه چيز را نمي داند و شايد خودشان هم اطلاع چنداني نداشته باشند اما شما مداومت به خرج بدهيد و از ايشان بخواهيد كه اطلاعات لازم را برايتان پيدا كنند.



پس جمع آوري اطلاعات از منابع موثق مرحله اول است. در مورد خدمات موجود هم بگويم كه ممكن است دقيقا چيزي نباشد كه انتظارش را دارديد اما فراموش نكنيد كه شايد خود شما بتوانيد آن جاي خالي را پر كنيد اينكه گروهي از افراد با مسائل و مشكلات جسمي مشترك را دور هم جمع كنيد وقت و يا هزينه زيادي نمي خواهد بخصوص اگر موسسه مربوطه به آن بيماري خاص شما را همراهي كند. در نهايت هم به ياد داشته باشيد كه درست است رابطه جنسي بخش بسيار مهمي از رابطه زوج ها است اما تنها بخشي از رابطه كلي عاطفي است كه زوج هابا هم دارند و اگر اين بخش رابطه تان به دليلي كه خارج از كنترل شما بود كم رنگ شد روي جنبه هاي ديگر روابط عاطفي تان تاكيد كنيد تا اينكه حسرت چيزي كه نيست را بخوريد.


سارا ناصر زاده

پژوهشگر ، روان درمانگر جنسي و مشاور زوجها