هر سال 14 فوريه مصادف با 15 بهمن روز جهاني سرطان است؛ بيماري‌اي كه به گفته كارشناسان هر سال حدود ‌30هزار نفر را در كشور به كام مرگ مي‌برد.
مي‌گويند سالانه حدود ‌70 هزار مورد جديد به آمار مبتلايان به سرطان در كشور افزوده مي‌شود. به گفته كارشناسان براساس آمار موجود هم پيش‌‌بيني مي‌شود كه تقريبا 200 هزار نفر در كشور مبتلا به يكي از انواع مختلف سرطان باشند.وزارت بهداشت اعلام مي‌كند كه به‌طور متوسط در هر 100هزار نفر جمعيت در هر سال حدود 100 مورد به سرطان مبتلا مي‌شوند و متوسط جهاني اين آمار به‌صورت 143 نفر در 100 هزار نفر است.

با وجود همه اين آمارها، كارشناسان معتقدند مهم‌ترين چالش‌هاي ما در مورد بيماري سرطان اين است كه با وجود گسترش و اهميت اين بيماري، هنوز يك انستيتو ملي سرطان كه راهبردهاي كلي براي مقابله با سرطان در كشور ما را تعيين كند، نداريم. البته برنامه ثبت سرطان در ايران چند سالي است كه شروع‌شده اما هنوز نمي‌توان براساس آن برآورد دقيقي از ميزان ابتلا و روند كاهش يا افزايش انواع سرطان در ايران داشت و به همين دلايل است كه برنامه‌هاي غربالگري سرطان در كشور به‌صورت كامل اجرا نشده است.

به مناسبت هفته جهاني سرطان با دكتر رضا ملايري، فوق تخصص مديكال آنكولوژي و مسئول بخش شيمي‌درماني مركز پزشكي خاص به گفت‌وگو نشسته‌ايم. او معتقد است: نبودن مركز ملي ثبت سرطان در كشور ما به اين دليل است كه خيلي از سرطان‌ها به‌خصوص سرطان‌هايي كه زود پيشرفت مي‌كنند، به‌دليل اينكه بيمار را زود از پا درمي‌آورند، اصلا قابل ثبت شدن نيستند.

آقاي دكتر، بهتر است بحث را با اين نكته شروع كنيم كه نسبت به ديگر كشورهاي دنيا و طبقه‌بندي‌هاي بين‌المللي، كدام سرطان‌ها در كشور ما شيوع بيشتري دارند؟
ببينيد بهتر است سؤال شما را با درست بودن آمار بيماران پاسخ دهم؛ آماري كه ما از بيماران سرطاني در ايران داريم و وزارت بهداشت سال گذشته آن را منتشر كرده، زياد درست نيست چون اين وزارتخانه اعلام كرده هر سال 70 هزار نفر مبتلا به سرطان مي‌شوند اما اگر ما آمار كشور آمريكا را نگاه كنيم و آن را با ايران مقايسه كنيم، مي‌توانيم بگوييم ميزان ابتلا به اين بيماري در ايران چيزي بين 70 تا 200هزار نفر است.

و شايع‌ترين سرطان‌ها؟
شايع‌ترين سرطان‌ها در خانم‌ها 100در صد سرطان سينه است؛ يعني طبق آمار وزارت بهداشت سالانه 26 هزار نفر به اين نوع سرطان مبتلا مي‌شوند كه البته مي‌توان گفت اين رقم 40 هزار نفر به بالاست. در مردان نيز سرطان پروستات بيشترين شيوع را دارد، ولي در كشور ما به‌نظر مي‌رسد سرطان‌هاي گوارشي شيوع بيشتري داشته باشد.

چرا؟
چون مبتلايان به سرطان پروستات هم به متخصص اورولوژي مراجعه مي‌كنند و هم به تخصص‌هاي ديگر و آمار آنها خيلي دقيق نيست. اما سرطان‌هاي معده و روده بزرگ در مردان بسيار شايع هستند و نكته جالب هم اين است كه آمار سرطان روده بزرگ در ايران سنين 25 تا 35سال بوده و بيشتر از ساير نقاط دنياست و اين برمي‌گردد به نوع تغذيه و عدم‌تحرك مخصوصا در سنين جواني.

سن متوسط ابتلا به اين سرطان چقدر بايد باشد؟
سرطان روده بزرگ بين سنين 50 تا 60سال ديده مي‌شود ولي در كشور ما با توجه به جوان بودن جمعيت، متوسط سن ابتلا پايين تر است؛ البته اين امر در مورد سرطان سينه هم مصداق دارد.

يعني سن بروز اين سرطان هم كمتر از حد معمول است؟
متأسفانه بله، در مورد سرطان سينه هم سن ابتلا بايد 45 تا 50 سال باشد ولي در كشور ما بين 35 تا 45سال است، در حالي كه علت پايين آمدن آن هنوز مشخص نيست. البته ناگفته نماند كه در خانم‌ها نيز بعد از سرطان سينه سرطان‌هاي گوارشي و سرطان‌هاي رحم و تخمدان شايع هستند.

چرا سرطان‌ها در كشور ما در مراحل پيشرفته خودشان را نشان مي‌دهند؟
متأسفانه اين امر غيرقابل انكار است تنها به اين دليل كه برنامه‌هاي غربالگري به درستي براي شناسايي و تشخيص سرطان‌ها اجرا نمي‌شوند. در اين ميان نكته‌اي كه بايد به آن اشاره كنم اين است كه سرطان در مراحل اوليه يك بيماري 100در صد قابل درمان است.
همچنين تعدادي از مردم هر كشوري با سرطان زندگي مي‌كنند، منظورم اين است كه اين دسته از مردم يا قرار است مبتلا به سرطان شوند يا مبتلا به سرطان شده‌اند و بهبود يافته اند و يا مبتلا به سرطان شده‌اند و دوباره بيماري آنها عود كرده است. اين در حالي است كه آمار آمريكا نشان مي‌دهد كه چيزي حدود 11 ميليون نفر با اين بيماري در اين كشور زندگي مي‌كنند. اما در جامعه ما خيلي از اين بيماران را نمي‌بينيم چون لفظ سرطان در كشور ما وحشت‌آور است.

يعني علاوه بر ضعف در برنامه‌هاي غربالگري، مردم هم ترجيح مي‌دهند اسم اين بيماري را نياورند. اينطور نيست؟
دقيقا همين‌طور است، ببينيد در هيچ برنامه تلويزيوني و سينمايي ما نديديم كه بيمار سرطاني درمان مي‌شود، در حالي‌كه ما در بيشتر همايش‌ها و كنفرانس‌هايمان جوايزي را براي بيماران سرطاني كه بهبود يافته‌اند، اختصاص مي‌دهيم. اما متأسفانه در ميان اين بيماران خيلي از آنها فوت مي‌كنند، در حالي كه اطرافيان لفظ سرطان را به‌كار نمي‌برند و مثلا مي‌گويند او بيماري كبدي داشته است.

با اين شرايط اصلا مي‌توانيم بگوييم ما در تشخيص و درمان سرطان‌ها موفق بوديم و يا هستيم؟
بله، مثلا سرطان ريه پيشرفت تشخيصي زيادي داشته، به‌خصوص درمان‌هاي بعد از عمل هم پيشرفت زيادي داشته است. اين در حالي است كه سرطان ريه 75 درصد سلول‌هاي غيركوچك و 25درصد سلول‌هاي كوچك را درگير مي‌كند. سلول‌هاي كوچك 100درصد نياز به شيمي‌درماني دارند. در مورد سلول‌هاي غيركوچك هم مشخص شده كه در مراحل اوليه و پيشرفته شيمي‌درماني اثربخشي خوبي دارد. حتي بعد از جراحي نيز شيمي درماني براي اين بيماران توصيه مي‌شود، پس يك سوم اين سرطان قابل جراحي بوده و درمان 100در صدي دارد، يك سوم آن نيز احتياج به راديو‌تراپي و شيمي‌درماني داشته و در حدود 30 درصد آن هم كه سرطان پيشرفته است نياز به درمان‌هاي پيشرفته‌تر دارد.

با اين حساب چند درصد سرطان‌ها به‌طور كلي قابل بهبودند؟
به طور كلي يك سوم سرطان‌ها قابل بهبود مي‌توانند باشند. اما فراموش هم نكنيم كه اصطلاح بدخيم و خوش‌خيم در مورد سرطان‌ها غلط است چون در اصل همه سرطان‌ها هم بدخيم هستند ولي بعضي از سرطان‌ها هستند كه قابل درمانند و بعضي ديگر مي‌توانند سال‌ها همراه بيمار باشند.

برويم سراغ اين بحث كه با توجه به تعداد زياد بيماران سرطاني، هنوز انستيتو ملي ثبت سرطان در كشور نداريم.
ببينيد، در جواب اين سؤال بايد بگويم كه كشور ما وسعت زيادي دارد. ما همين الان شايد در تهران بتوانيم آزمايشگاه‌هاي پاتولوژي را جمع كرده و آمار بيماران سرطاني را از آنها بگيريم ولي مشكل اين است كه خيلي از بيماران سرطاني در كشور تشخيص داده نمي‌شوند آن هم به‌دليل اينكه يا نوع سرطان‌ها به‌گونه‌اي است كه خيلي زود بيمار را از پا در مي‌آورد و يا درصد موفقيت نمونه‌برداري‌ها در نقاط مختلف كشور متفاوت است. البته الان در مراكز بهداشتي و درماني بايد فرم آمار مربوط به بيماران سرطاني پرشده و به وزارت بهداشت فرستاده شود.

پس با اين اوصاف هيچ وقت آمار اين بيماران دقيق نخواهد بود. اين‌طور نيست؟
نه ولي با اين حال اگر همه آزمايشگاه‌هاي ايران آنلاين بوده و سيستم اينترنتي داشته باشند، شايد تعداد دقيق بيماران سرطاني ثبت شود ولي اين سيستم در كشور ما وجود ندارد.

شما گفتيد بعضي سرطان‌ها بيمار را زود از پا در مي‌آورند و به همين دليل ثبت نمي‌شوند. منظورتان كدام سرطان‌هاست؟
مثلا سرطان لوزالمعده خيلي زود علامت‌دار مي‌شود و خيلي زود هم بيمار را از بين مي‌برد. علائم اين بيماري مي‌تواند با هپاتيت هم اشتباه گرفته شود. براي همين تا تشخيص داده شود، بيمار از بين مي‌رود؛ پس اين سرطان به سختي ثبت مي‌شود.

اما مهم‌ترين مشكل مردم ما هم اين است كه نمي‌دانند درصورت بروز علائم به چه پزشكي و چه تخصصي بايد مراجعه كنند. درصورتي كه اگر ما يك سيستم درست داشته باشيم كه همه بيماران اول به پزشك عمومي مراجعه كنند و آن پزشك مردم را به تخصص‌هاي مختلف ارجاع دهد، خيلي از مشكلات حل خواهد شد. در غيراين صورت فقط وقت بيمار براي تشخيص زودتر سرطان و مداواي زودتر از بين خواهد رفت.