تومورهاي مغزي در گفتگو دكتر حميد رحمت، جراح مغز و اعصاب
▲سردردهاي صبحگاهي را جدي بگيريد

دكتر رحمت مي گويد: از علائم ديگر همراه تومورهاي مغزي تشنج است اما هر تشنجي نشانه تومور نيست ولي هر كسي كه دچار تشنج مي‌شود بايد حتما بررسي شود.


‌ سارا محمدي

‌تومورهاي مغزي از جمله ترسناك ترين تومورها براي تمام افراد محسوب مي شوند اما شايد بخش بسيار قابل توجهي از اين ترس و وحشت نادانسته هاي بسيار زياد ما در مورد اين بيماري ها باشد. شنيدن سخنان آقاي دكتر رحمت يكي از برجسته ترين جراحان مغزو اعصاب ايران مي تواند اطلا‌عات ارزشمندي در اين زمينه در اختيارمان قرار دهد.



‌‌‌ مردم از ابتلا به تومورهاي مغزي خيلي مي‌ترسند. از علت ابتلاي بعضي از افراد به اين تومورهاشروع كنيم.

‌‌ واژه تومورهاي مغزي يك واژه عام است، به‌طوري كه از ضايعات بسيار خوش‌خيم تا بسيار بدخيم به‌عنوان تومورهاي مغزي شناخته مي‌شوند؛ حتي ضايعاتي كه از جاهاي ديگر بدن در مغز جايگزين مي‌شوند، تومورهاي مغزي ناميده مي‌شوند. به‌طور كلي علت به‌وجود آمدن تومور مغزي مانند بسياري از بيماري‌ها هنوز به خوبي شناخته نشده است. در حال حاضر علت‌هايي مثل تغيير و نقايص ژني براي ايجاد تومورها بيان شده است ولي هنوز نمي‌دانيم به چه علت اين ژن‌ها دچار تغيير و در نتيجه، بروز تومورهاي مغزي مي‌شوند. تومورها بستگي به نوع و محلشان مي‌توانند بسيار ساده يا بسيار پيچيده باشند.

‌‌ چه قسمت‌هايي از مغز درگير مي‌شوند؟

‌ تومورها به‌طور كلي دو دسته هستند، دسته اول از عروق يا پرده‌هاي مغزي منشاء مي‌گيرند كه معمولا خوش‌خيم‌‌تر هستند. اين تومورها اكثرا خارج بافت مغزي تشكيل مي‌شوند ولي ممكن است به داخل مغز فرو روند. دسته دوم تومورهايي هستند كه از سلول‌هاي خود مغز به‌وجود مي‌آيند كه اينها از داخل بافت مغز منشاء مي‌گيرند و حد مشخصي با بافت مغزي ندارند بنابراين باعث بروز گرفتار‌ي‌هاي بيشتري مي‌شوند.

‌‌سن بروز آن چه زماني است؟

‌ تومورهاي مغزي در همه سنين ممكن است ايجاد شوند، حتي تومورهايي هستند كه زمان جنيني در مغز ايجاد مي‌شوند. من بيماري سه قلو داشتم. هنگامي كه اينها به دنيا آمدند يكي از آنها كاملا سالم بود، يكي تومور مغزي داشت كه فوت كرد و قل سوم تومور مغزي داشت كه جراحي شد و بهبود پيدا كرد. با اينكه ژنتيك را در ايجاد آن دخيل مي دانند اما اين سه قلوها ازلحاظ بروز تومور با هم كاملا متفاوت بودند و اينكه چه عاملي باعث اين حالت است، مشخص نيست. تومورهاي خوش‌خيم در بچه‌ها و جوانان هم ديده مي‌شود اما متاسفانه تومورهاي جوانان اكثرا بدخيم هستند و بسيار سريع رشد مي‌كنند. در زنان و مردان، هر دو ممكن است تومور ايجاد شود و فرق چنداني با هم ندارند.

‌‌ درمان اين تومورها چگونه است؟

‌ هر توموري درمان اختصاصي خود را دارد. غير از عمل جراحي، گذاشتن برق يا اشعه براي سوزاندن سلول‌هاي تومور شيمي‌درماني هم براي درمان به كار مي‌رود، هرچند كه شيمي‌درماني موفقيت چنداني در درمان تومورهاي مغزي نداشته است البته ناگفته نماند گاهي از شيمي‌درماني نتايج خوبي به‌دست آمده است. كارهاي ديگري هم انجام شده است كه چندان رايج نشده است از ديگر روش‌هايي كه گاهي مواقع استفاده مي‌شود، كارگذاري مواد راديواكتيو در محل تومورهاست. همچنين اخيرا اشعه گاما و ايكس هم روي يك ناحيه خاص از تومور مي‌تابانند كه نتايجي داشته است. البته اين امكانات ممكن است در همه جا در دسترس نباشد اما هرجا كه اين امكانات در دسترس باشد مي توان در برخي از موارد ازآنها استفاده كرد. به هرحال انتخاب نوع درمان همواره به عهده پزشك استو برحسب شرايط بيمار و نوع تومور تعيين مي شود. خوشبختانه پيشرفت‌ها به حدي بوده اند كه در حال حاضر درمان هاي متععدي وجود دارند و وضعيت از قبل بهتر شده است، اما بيماران بايد انتخاب نوع درمان را به پزشك خود واگذار كند.

‌‌ بيماران با چه علائمي بيشتر مراجعه مي‌كنند؟ مثلا اكثر مردم سردرد را يكي از علائم مهم تومورهاي مغزي مي‌دانند .آيا واقعا اين علامت هميشه اهميت دارد؟

‌ سردرد علامتي است كه بسيار فراوان است. سردرد مي‌تواند از يك خستگي ساده، گرسنگي، سرماخوردگي، عصبانيت و تغييرات فصل ايجاد شود. حتي مشكلات رواني ممكن است باعث بروز سردرد شود اما تومورهاي مغزي و مننژيت هم كه بيماري‌هاي جدي‌تري هستند سردرد مي‌شوند. بنابراين سردرد علامتي اختصاصي نيست. آنچه من مي‌توانم براي مردم بگويم اين است كه اگر فرد هر روز صبح از خواب بيدار شود و سردرد داشته باشد و اين سردرد بعد از مدت كوتاهي از بين برود، اين نوع سردرد يك علامت جدي است و بايد حتما پيگيري شود. مخصوصا مواقعي كه اين سردرد به تدريج شديدتر و مدت آن بيشتر مي‌شود ممكن است اين نوع سردرد نشانه‌اي از ضايعات داخل جمجمه باشد.

‌‌ ساير علائمي كه مي‌تواند ايجاد شود، چه چيزهايي هستند؟

‌ تهوع و استفراغ هم ممكن است ايجاد شود، اما اين علائم در همراهي با اكثر سردردها ايجاد مي‌شود. اگر تهوع صبحگاهي وجود داشته باشد يعني فرد بلافاصله بعد از بيدارشدن از خواب تهوع داشته باشد و بعد بهبود يابد، حتما چنين تهوعي بايد پيگيري شود. از علائم ديگر همراه تومورهاي مغزي تشنج است. تومورهاي مغزي ممكن است خود را به صورت تشنج نشان دهند اما لازم به ذكر است 75 درصد بيماراني كه تشنج مي‌كنند ممكن است هيچ ضايعه واضحي در مغز نداشته باشند. بنابراين هر تشنجي نشانه تومور نيست اما هر كسي كه دچار تشنج مي‌شود بايد حتما بررسي شود.

‌‌ اگر در خانواده‌اي كسي مبتلا به تومور مغزي باشد، ساير افراد خانواده بايد بررسي شوند؟

‌ ارثي بودن تومورهاي مغزي در يك مورد خاص وجود دارد؛ مثلا در بيماري خاصي به نام نوروفيبروماتوزيس. چنين بيماري خاصي زمينه ژنتيك دارد اما بقيه تومورها ثابت نشده كه زمينه ژنتيك و ارثي داشته باشند، هرچند بيماراني داشتيم كه چندين نفر از افراد يك خانواده گرفتار تومور مغزي بودند. معمولا وقتي يك نفر از افراد خانواده مبتلا به تومور مغزي مي‌شود‌، بقيه افراد نگران مي‌شوند كه مي‌توان براي رفع اين نگراني يك بررسي انجام داد.

‌‌عوامل محيطي هم موثرند؟

گفته شده است كه عوامل محيطي هم موثر است زيرا يك‌سري تومورهاي مغزي بودند كه ما در گذشته آنها را بيشتر مي‌ديديم اما در حال حاضر شيوع آنها كمتر شده و احتمال زياد است كه عوامل محيطي در ايجاد آن نقش داشته باشند؛ حتي گفته شده است كه ويروس‌ها هم در ايجاد بعضي از تومورهاي مغزي نقش دارند. مثلا تومورهايي كه از ناحيه بيني و حلق به قاعده جمجمه انتشار مي‌يابد، اكثرا ثابت شده است كه منشا ويروسي دارند. شيوع اين تومورها قبلا در شرق دور و ايران زياد ولي در اروپا كم بود اما در حال حاضر به علت پيشرفت وضع بهداشت و كنترل بيماري‌هاي ويروسي مدت‌هاست كه چنين تومورهايي را در ايران كم مي‌بينيم. بنابراين پيشگيري‌ها و تقويت دفاع بدن از بروز چنين تومورهايي جلوگيري كرده است.

‌‌ع بيماراني كه جراحي روي تومور مغزي آنها انجام مي‌شود، آيا محدوديتي براي انجام كارها و فعاليت‌هاي روزمره يا ورزشي دارند؟

بعد از گذراندن دوره نقاهت همه كاري مي‌توانند بكنند و ما هيچ منعي براي بيماران نمي‌گذاريم. بيشتر مسائل روحي بيماران است كه فكر مي‌كنند بايد فعاليتشان محدود شود، مثلا خانمي بود كه حدود 37 سال داشت و در 7 سالگي جراحي شده بود و از آن به بعد، يك زندگي كاملا عادي را ادامه داده بود و هيچ مشكلي هم نداشت. بنابراين صرفا انجام عمل جراحي نقص عضو يا نقص فعاليتي را براي بيمار به‌وجود نمي‌آورد. اگر بيمار به دلايل خاصي دچار نقص عضو باشد، مساله اين فرد جداست. بعد از جراحي مغزي بيماران مانند يك فرد عادي مي‌توانند هر نوع فعاليتي داشته باشند و اين بدترين چيز است كه يك بيمار بعد از جراحي تمام زندگي و فعاليت‌هاي خود را رها ‌كند و خانه‌نشين ‌شود، مگر اينكه واقعا تومور عودهاي مكرر داشته باشد و توانايي فرد را براي انجام فعاليت سلب كند. پس نبايد هيچ ترس و نگراني در اين مورد داشت. فعاليت و ورزش لا‌زمه زندگي است و باعث بهبود كيفيت زندگي آنها مي‌شود.

هفته نامه سلامت