سردرد - بررسي علت احتمالي سينوزيت

[saba79]

سلام
من مدت 4 روزه كه به طور مداوم سردرد و احساس سنگيني و هوا در سر و گاهي گوش درد دارم ...با توجه به اينكه سابقه سينوزيت داشتم به همين علت دكتر رفتم كه دليل سردردم رو سرماخوردگي و سينوزيت تشخيص داد ...با اين حال به دليل اينكه سردردم ادامه داره نگرانم كه ممكنه دليله ديگري داشته باشه يا سينوزيت باعث سردرد مداوم مي شه و درمانش چيه؟

[دکتر نادر]

سوال شما جنبه طبابت داره .. چون تشخیص و درمان با ما نیست و ما صرفا اطلاع رسانی در زمینه اخبار و راهنمائی های کلی رو انجام می دهیم...اما به هر حال

سینوزیت حاد باعث بروز سردرد میشه.. اما اگه سینوزیت مزمن شد.. معمولا درد مشخصی وجود ندارد.وقتی شما این مسئله رو مطرح کردید...به یاد مقاله ای در یکی از مجلات پزشکی افتادم که از قول یک متخصص مغز و اعصاب نوشته مبنی بر اینکه بسیاری از سردرد هائی که حالت مزمن پیدا کرده و به سینوزیت نسبت داده شده. و حتی عمل های جراحی سینوس هم به این خاطر انجام شده .. در اصل , مشکل از سینوس نبوده و تمام اون اقدامات بیهوده بوده و می شد از همان اول با دلائل خوبی بین میگرن و سینوزیت افتراق قائل شد و مشکلات بیمار رو کمتر می کرد... تشخيص سردرد سينوسي از ميگرن به علت علايم مشابه دشوار است.
مشخصه ميگرن دردي كه در يك طرف سر تمركز دارد و اغلب با حالت تهوع و حساسيت به نور و صدا همراه است. فشار عصب صورتي، گرفتگي بيني و ساير علايمي كه اغلب در سردرهاي سينوسي ديده مي‌شود نيز مي‌تواند با ميگرن همراه باشد


سینوزیت
سینوزیت حاد ممکن است سبب بروز درد و حساسیت واقع بر منطقه سینوسهای فرونتال یا ماگزیلاری دچار التهاب شود. التهاب سینوس های اتموئید یا اسفنوئید سبب دردی عمقی در خط میانی و در پشت بینی می شود. درد سینوزیت با خم شدن به جلو و یا سرفه یا عطسه تشدید میشود. در معاینه حساسیت و تشدید درد با دق بر روی مناطق فرونتال و ماگزیلاری یافت میگردد

[دکتر سید حمید سجاد]

سینوزیت چیست؟ شاید باورهای غلط در مورد این بیماری و درمان آن، آزار‌دهنده‌تر از خود سینوزیت باشند، با این حال اگرچه بر خلاف تصور عمومی درمان دارویی برای مبتلایان به سینوزیت مزمن چاره‌ساز نیست، اما طی سال‌های اخیر روش‌های نوین درمان سینوزیت به‌خصوص جراحی آندوسکوپیک سینوس تحولی بزرگ در زمینه درمان سینوزیت مزمن ایجاد کرده است.
دکتر محسن نراقی، راینولوژیست و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران که اخیرا نیز عنوان فلوی تخصصی جامعه جراحان راینولوژیست آمریکا را از آن خود کرده است، در گفت‌وگوی زیر در رابطه با باورهای غلط در مورد این بیماری و همچنین روش‌های جدید تشخیصی و درمانی سینوزیت مزمن توضیح می‌دهد.
وی می‌گوید: علایم سینوزیت حاد بیش از چندماه یا حتی چند سال ممکن است ادامه داشته باشد.
▪ آقای دکتر تا به حال در رابطه با سینوزیت حرف‌های زیادی را شنیده‌ایم. اما هنوز هم خیلی از ما در مورد صدمات جدی این بیماری باخبر نیستیم. اول کمی در مورد بار تحمیلی سینوزیت توضیح می‌دهید؟
ـ به‌طور کلی سینوزیت یک بیماری شایع است، به‌خصوص سینوزیت مزمن. در سال ۱۹۹۰ آمارها در آمریکا نشان دادند که مبتلایان به این بیماری و به‌خصوص سینوزیت مزمن بار بسیار زیادی را به جامعه تحمیل می‌کنند.
چون اولا این بیماری نه تنها بسیار شایع است بلکه از نظر کیفی هم تأثیر زیادی را بر کیفیت زندگی افراد می‌گذارد. همچنین افراد مبتلا به این بیماری در مقایسه با بیماری‌های دیگر که مبتلا به فشار خون یا آنژین قلبی هستند حتی کیفیت زندگی‌ پایین‌تری دارند و تأثیرات مخرب این بیماری را می‌توان در زندگی اجتماعی آن‌ها هم دید.
▪ پس در واقع فرد مبتلا با یک فرد معلول تفاوتی ندارد، این‌طور نیست؟!
ـ بله، در گذشته که علم پزشکی پیشرفت نکرده بود، فاکتور مهم در تمام بیماری‌ها ،طول عمر بود، اما در حال حاضر کیفیت زندگی بیماران فاکتور بسیار مهم‌تری است. سینوزیت طول عمر فرد را کوتاه نمی‌کند، ولی آنقدر کیفیت زندگی او را پایین ‌می‌آورد که او را مثل یک آدم معلول می‌کند و علاوه بر این هزینه‌های زیادی را هم بر دوش جامعه می‌گذارد. علاوه بر این در آمریکا ویزیت‌هایی که بیماران به خاطر سینوزیت پرداخت می‌کنند، صدها میلیون دلار است.
همچنین داروهایی که برای این بیماری تجویز می‌شود به‌خصوص آنتی‌بیوتیک بسیار پر‌هزینه است. به همین علت است که کشورهای پیشرفته به‌دنبال راهکارهایی هستند که عواقب این بیماری را به حداقل برسانند.
▪ اصلا می‌توان خانواده‌ای را پیدا کرد که با این بیماری درگیر نباشند؟
ـ تقریبا نه، امروز کمتر خانواده‌ای است که یک نفر نیاید و فکر نکند که مشکل سینوزیت دارد. البته نمی‌خواهم بگویم که هر مشکل سینوسی سینوزیت است ولی همه مردم به نحوی تا دردی در ناحیه سر و صورت و دور چشم‌ها احساس می‌کنند، آن را به سینوزیت ربط می‌دهند.
▪ سؤال بعدی من هم همین بود. الان خیلی از مردم حتی دردهای میگرنی یا سرد‌ درد را به درد سینوس نسبت می‌دهند و به‌نظر می‌رسد این باور غلط تقریبا تثبیت شده. این‌طور نیست؟
ـ دقیقا، با این وجود اما در سال‌های اخیر پیشرفت‌هایی صورت گرفته است که باعث شده دید ما نسبت به این بیماری عوض شود که این امر مرهون امکانات تشخیصی خیلی دقیق‌تر است. یعنی خیلی از مواردی را که ما تشخیص می‌دادیم سینوزیت هستند و درمان می‌کردیم، این بیماری‌ها به درمان پاسخ نمی‌دادند، چون درمان مناسبی نبود. الان با تشخیص دقیق‌تر می‌فهمیم که فرد این بیماری را دارد یا نه و بر اساس آن درمان را پایه‌گذاری می‌کنیم.
▪ منظورتان از روش‌های تشخیصی همان جراحی‌های آندوسکوپیک است؟
ـ بله، باوجود تمام باورهای اشتباه در مورد این بیماری، ۲ روش تشخیصی به کمک ما آمد، معاینه داخل بینی به کمک آندوسکوپ که دقیق‌ترین روش معاینه است و سی‌تی‌اسکن سینوس‌ها. این ۲ روش در دهه ۸۰ به کمک راینولوژیست‌ها آمدند و انقلابی را در تشخیص سینوزیت و به تبع آن در درمان بیماری‌ها ایجاد کردند.
▪ این روش‌ها فقط مخصوص سینوزیت مزمن هستند یا در مورد سینوزیت حاد هم می‌توان آن‌ها را به کار برد؟
ـ سینوزیت حاد، تشخیص مشخصی دارد. یک فرد مبتلا به سرماخوردگی به جای اینکه بعد از یک هفته علائم بیماری‌اش بهبود یابد، این علائم ادامه یافته و فرد برای چند هفته بعد این مشکلات را باید تحمل کند. پس معمولا سینوزیت حاد مشکل خاصی را در تشخیص ایجاد نمی‌کند و اکثر پزشکان می‌توانند آن را تشخیص دهند، البته بدون نیاز به رادیو‌گرافی. بنابراین از روی شرح ‌حال بیمار و با یک معاینه دقیق از داخل بینی می‌توان این بیماری را تشخیص داد.
▪ این یعنی تشخیص سینوزیت مزمن مشکل‌تر از این‌هاست؟
ـ مسلما همین‌طور است. این بیماری وقتی ایجاد می‌شود که علائم سینوزیت حاد بیش از چند ماه یا حتی چند سال ادامه داشته باشد. بعضی از افراد حتی ممکن است زمان دقیق شروع علائم را به خاطر نیاورند. در این زمان اکثر بیماران آنتی‌بیوتیک‌های متعددی گرفتند، درمان‌های زیادی شدند و به انواع مختلف داروها روی آوردند.
پس سینوزیت مزمن وقتی است که درمان‌های ما در مرحله حاد باعث بهبودی نشده و بیمار وارد فازی می‌شود که تغییرات سینوس‌ها غیرقابل برگشت است. به‌طوری که آنتی‌بیوتیک‌ها هم حتی اثر ندارند. پس این بیماری تشخیص مشکل‌تری دارد چون در آن با علائم متنوع‌تری مواجهیم نه علائم مشخص.
▪ منظورتان از علائم متنوع چیست؟ یعنی بیمار با چه تابلویی به شما مراجعه می‌کند؟
ـ در این بیماری علامت درد نداریم. اما می‌توان گفت مهم‌ترین علامت سینوزیت مزمن به‌طور کلی گرفتگی بینی، ترشحات بینی و پشت حلق است.
▪ یعنی هر کس که این علائم را داشت، سینوزیت مزمن دارد؟
ـ به هیچ‌وجه. این علائم در خیلی از بیماری‌های دیگر هم دیده می‌شوند، بیمارانی که مبتلا به انحراف تیغه بینی یا دچار پولیپ‌های بینی، آلرژی بینی و انواع و اقسام التهاب‌های داخلی بینی هستند هم این علائم را دارند. پس ما به صرف داشتن این علائم نمی‌توانیم بگوییم فرد به سینوزیت مبتلا شده است و احتیاج به بررسی‌های بیشتری است.
در این مواقع است که ما به سراغ آندوسکوپ می‌رویم و تمام حفره بینی و شاخک‌های آن را می‌بینیم.
▪ کمی در مورد تفاوت این روش تشخیصی و درمانی با روش‌های تشخیصی سابق توضیح می‌دهید؟
ـ ببینید، تحول اخیری که در این زمینه پیش آمده، این است که سابقا سینوس‌ها را جدا‌ جدا در نظر می‌گرفتند. بیشتر سینوس‌های فکی مورد توجه بود، اما با پیشرفت علم آندوسکوپی، مشخص شد که در این بیماری اکثر اشکالات در خود سینوس فکی یا سینوس پیشانی نیست، بلکه ناحیه حد‌فاصل سینوس و بینی بیشتر مورد نظر است.
یعنی یک ناحیه گذر‌گاهی که وقتی ترشحات سینوس فکی یا پیشانی می‌خواهد به بینی بریزد، از آن محل عبور کرده و بعد وارد بینی می‌شود. سینوس‌ها به‌طور عادی در طور روز ترشحاتی دارند و بیشتر از نیم‌لیتر از آن‌ها ترشح تولید می‌شود.
این‌ها به‌طور طبیعی از پشت حلق وارد معده می‌شوند بدون اینکه ما متوجه شویم. اگر اشکالی در این گذرگاه باشد و بین محلی که ترشحات سینوس می‌خواهد در آن بریزد تا وارد بینی شود، اگر مشکلی وجود داشته باشد، ترشحات بینی نمی‌توانند تخلیه شوند. از آن طرف تهویه سینوس به خوبی صورت نمی‌گیرد و هوا در آن جریان ندارد.
این مرحله‌ای است که بیمار را وارد سینوزیت مزمن می‌کند و کم‌کم مخاط سینوس ضخیم می‌شود. این‌ها مواردی هستند که از طریق روش‌ آندوسکوپ به آنها دست یافتیم.
▪ پس در حقیقت اختلال در عملکرد سینوس، نتیجه سینوزیت مزمن است؟
ـ همین‌طور است، این بیماری به‌طور اولیه و بر خلاف تصور عمومی یک بیماری عفونی نیست و باکتری عامل آن نمی‌تواند باشد. ولی همین اختلال عملکرد باعث می‌شود که باکتری‌ها به راحتی به سینوس وارد شوند.
▪ و این تنها تغییر در سینوس است؟
ـ خیر، جریان در همین‌جا متوقف نمی‌شود، تغییر بافتی دیگری که در نتیجه سینوزیت مزمن به‌وجود می‌آید این است که مخاط سینوس دارای یکسری مژک است که این مژک‌ها کارشان جارو کردن ترشحات و تمیز کردن مخاط تنفسی است.
اما وقتی فردی اختلال عملکرد سینوسش طولانی است، تعداد زیادی از این مژک‌ها از بین می‌روند و مخاط حالت غیرطبیعی به خود می‌گیرد. این خود حلقه معیوبی را برای مزمن شدن بیماری ایجاد می‌کند و در اینجاست که فرد احساس ترشحات مزاحم، گرفتگی بینی و احساس سنگینی و فشار و دردهای مبهمی درصورت، پیشانی و قسمت‌های عمقی سر می‌کند.
▪ گفتید سینوزیت مزمن هیچ منشاء عفونی ندارد و باکتری نمی‌تواند در آن نقشی داشته باشد، این بدین معنی است که تجویز آنتی‌بیوتیک‌ هم در این بیماران بی‌اثر است؟
ـ بله دقیقا، متأسفانه یکی از درمان‌های رایج در این زمینه آنتی‌بیوتیک است یعنی بیمارانی هستند که نزد پزشک مراجعه می‌کنند و آنتی‌بیوتیک می‌گیرند و این روند با مراجعه به پزشکان دیگر همچنان ادامه می‌یابد تا اینکه بیمار به جایی می‌رسد که چندین دوره این دارو را با دوز‌های مختلف دریافت کرده بدون توجه به این که مشکل این بیماری باکتری نیست. بنابراین ما باید به‌دنبال علت مسئله باشیم نه درمان با آنتی‌بیوتیک.
▪ پس التهاب سینوس و تورم مخاط بینی چطور درمان می‌شود؟
ـ در این مورد اول باید ببینیم چه عاملی باعث التهاب شده است. اگر فردی آلرژی دارد و سینوزیتش آلرژیک است، پس آنتی‌بیوتیک لزومی ندارد و ما خیلی اوقات با درمان‌های ساده آلرژیک این افراد را درمان می‌کنیم. در این میان اگر عوامل دیگر دخیل باشند مثلا فردی که سیگار می‌کشد، سیگار فعالیت مژک‌ها را مختل می‌کند. در این موارد باید سیگار ترک شود نه این که برای فرد سیگاری اقدام به تجویز آنتی‌بیوتیک کنیم.
▪ کـاربـرد جـراحـی‌هـای آندوسکوپیک در کجاست؟
ـ خوب ما وقتی تمام این عوامل را کنار گذاشتیم، اگر فرد مشکل آناتومیک در ناحیه بینی داشت، درمان جراحی لازم است. جالب است بدانید جراحی‌هایی که سابقا برای سینوزیت انجام می‌شد، عمل‌هایی بود که مخاط سینوس تا حد زیادی در آن‌ها برداشته می‌شد به همین دلیل درصد بهبودی در این عمل‌ها پایین بود. اما در روش‌های جدید (جراحی‌های عملکردی) ما می‌توانیم ببینیم که اشکال کار در کدام ناحیه است. معمولا این اشکالات در سینوس‌های اطراف چشم است.
اما در جراحی‌های اندوسکوپیک با انحام کارهای ظریف روی گذر‌گاه‌های سینوس، راه تهویه‌ آن‌ها را باز می‌کنیم و در واقع بدون دستکاری داخل سینوس جراحی گذر‌گاهی انجام داده و نقطه هدف را مورد توجه قرار می‌دهیم. این کار باعث می‌شود که ترشح سینوس‌ها عملکرد طبیعی داشته باشد.
▪ منظورتان از این جراحی گذرگاهی چیست؟
ـ ببینید، ما به هیچ‌وجه به مخاط بینی دست نمی‌زنیم. یعنی بر خلاف گذشته که مخاط بینی ضخیم‌شده برداشته می‌شد، الان با جراحی‌های جدید مخاط نازک‌تر شده و به عملکرد طبیعی خود ادامه می‌دهد.
اما می‌توان گفت این جراحی‌ها در عین این که اگر صحیح انجام شوند، به بیمار کمک زیادی می‌کنند، می‌توانند محدودیت‌هایی هم داشته باشند.
نکته مهم همین‌جاست. این جراحی‌ها اگر به‌طور حرفه‌ای انجام نشوند، عوامل مختلف پتانسیل خطر آن‌ها را بالا می‌برد. چون اولا این که سینوس‌ها مجاوران حساسی مثل مغز و چشم دارند.
در این جراحی‌ها اگر جراح با آناتومی ناحیه آشنا نباشد و تسلط کافی نداشته باشد، حین جراحی موجب وارد آوردن صدمه به چشم و مغز خواهد شد. پس اختلال در بینایی و نشت مایع مغزی از عوارض این جراحی‌ها هستند. مسئله دیگر این است که بینی و سینوس‌ها مناطق پر‌خونی هستند که اگر دچار خون‌ریزی شوند، ممکن است دید جراح را مختل کنند چون به هر حال جراح با یک دست باید آندوسکوپ را نگه‌دارد و با دست دیگر جراحی کند.
علاوه بر این آناتومی سینوس‌ها در تمام افراد با هم فرق دارد و همه این عوامل باعث می‌شود که این جراحی‌ها از مشکل‌ترین جراحی‌های بدن باشند.
▪ می‌توان گفت که این پیشرفت‌ها درمان‌ نهایی سینوزیت مزمن هستند؟
ـ خیر، اصلا این‌طور نیست. جراحی‌های اندوسکوپیک تمام درمان سینوزیت نیست بلکه در واقع ابتدای درمان است. چون تغییراتی که در مخاط ایجاد شده، احتیاج به زمان دارد که بهبود پیدا کنند و این اتفاق بلافاصله بعد از عمل جراحی امکان‌پذیر نیست بلکه ماه‌ها زمان می‌خواهد.
علاوه بر این بعد از جراحی اگر سینوس را به حال خود رها کنیم، چون مژک‌ها تنبل شده‌اند، احتمال عود بیماری وجود دارد بنابراین وظیفه مهم جراحان بعد از جراحی کنترل دقیق بیماران با معاینات اندوسکوپیک است و این اتفاق یک تا ۲ هفته بعد از عمل باید بیفتد.
به علاوه ترشحات بینی در این هنگام باید ساکشن شوند چون سینوس‌ها در ابتدا خود نمی‌توانند این کار را بکنند. اگر این درمان‌ها صحیح انجام شوند، در بیش از ۹۰درصد موارد شاهد بهبودی بیماران هستیم و تصور اینکه سینوزیت هیچ‌وقت خوب نمی‌شود را باطل می‌کنیم.
▪ یکسری از بیماران هستند که علائمی شبیه سینوزیت مزمن دارند. این بیماران وقتی به پزشک مراجعه می‌کنند، از دردهای ناراحت‌کننده شکایت می‌کنند و مشکل اصلی‌شان این است که تا باد به صورتشان می‌خورد، این دردها خودشان را نشان می‌دهند. شکایت دیگر این بیماران این است که در فصول سرد سال دردشان شروع می‌شود. می‌توان مشکل این دسته از افراد را به سینوزیت مزمن نسبت داد؟
ـ البته دسته‌ای از این بیماران سینوزیت دارند اما نه همه آن‌ها. این نوسانات در طول شبانه‌روز آن‌قدر برای این افراد ایجاد درد می‌کند که زندگی‌شان محدود می‌شود. به‌طوری که باید دائماً پیشانی خود را از باد مصون نگه‌دارند. تعدادی از این افراد اشکالاتی در ناحیه بینی و سینوس‌ها دارند که سینوزیت نیست. بیمار از درد سینوس شکایت دارد و درست هم هست ولی سینوزیت چرکی و عفونی ندارد.
▪ پس علت اصلی درد در این افراد چیست؟
ـ ما یکسری از دردها را در سال‌های اخیر تشخیص دادیم که راینولوژیک و با منشاء بینی و سینوس هستند و علت آن‌ها هم این است که نقاطی در مناطق بینی و سینوس وجود دارند که در اثر عوامل مختلف موادی از آن‌ها خارج شده و ایجاد درد می‌کنند.
بعضی از این افراد شاخک میانی بینی و سینوسشان بزرگ است و این بزرگی یا منجر به سینوزیت می‌شود یا این که صرفا ایجاد درد می‌کند. داخل شاخک میان بینی این افراد هوا وارد شده و به تدریج حجیم می‌شود و این امر باعث می‌شود که این افراد در هر شرایط آب و هوایی درد داشته باشند.
▪ به این بیماران می‌توان آنتی‌بیوتیک داد؟
ـ به هیچ‌وجه، چون یک عمل جراحی اندوسکوپیک به راحتی این افراد را درمان می‌کند.
▪ نکته آخر؟
ـ فقط باید بگویم که تحقیقات ما نشان می‌دهد که سینوزیت مزمن به‌رغم تمام پیشرفت‌ها هنوز نقاط تاریک و پنهانی دارد که اگر حل شوند کمک بزرگی به بیمارانی می‌کنند که در دنیا از این بیماری رنج می‌برند.

سمیه شرافتی
روزنامه همشهری

[دکتر سید حمید سجاد]

دردهای سرو صورت‌ با منشا بینی و سینوس

سردرد خود بیماری‌ نیست‌، بلکه‌ نشانه‌ای‌ ازاختلال‌ یا بیماری‌ زمینه‌ای‌ است‌. منشأ سردرد می‌تواندداخل‌ یا خارج‌ جمجمه‌ باشد. درد با منشأ داخل‌ جمجمه‌ای‌هنگامی‌ ایجاد می‌شود که‌ کشش‌ یا انبساط عروق‌ خونی‌ درمغز و ساختمان‌های‌ ‌ اطراف‌ آن‌ وجودداشته‌ باشد، به‌ گونه‌ای‌ که‌ فشاری‌ مستقیم‌ روی‌ اعصاب‌ مغزی‌یا گردنی‌ حاوی‌ رشته‌های‌ آوران‌ درد، وارد آید.
دردصورتی‌ خارج‌ جمجمه‌ای‌ ممکن‌ است‌ از وارد آمدن‌محرک‌ها به‌ ساختمان‌های‌ خاص‌ خارج‌ جمجمه‌ای‌ مانندچشم‌، سینوس‌، بینی‌ یا دندان‌ و در اثر انبساط یا التهاب‌عروق‌ خونی‌ حساس‌ به‌ درد، انقباض‌ عضلات‌ اسکلتی‌ یاغلاف‌ اعصاب‌ مغزی‌ منشأ بگیرد.
● سینوزیت
درد سینوس‌ها یک علت‌ شایع‌ درد صورت‌ است. این درد معمولا به‌ روی‌ همان‌ سینوس‌ درگیر محدود است‌، مگر درعفونت‌های‌سینوس‌ اسفنوئید،که‌ در این‌ حالت‌ درد، مرکزی‌ یاگسترده‌تر است‌. سینوس‌ها‌ توسط مخاط مژک‌داری‌ پوشیده‌ شده‌اند که‌ به‌ تغییرات‌التهابی، شیمیایی، ضربه ها و حتی تغییرات سریع در فشار هوا حساس است‌.
● باروتروما
عبارت است از آسیب ناشی از تغییرات فشارهوا. باروترومای‌ سینوس‌ پیشانی‌ به‌ طور کلی‌ با درد به‌دنبال‌ پرواز با هواپیما، غواصی‌ یا استفاده‌ از بالابرهایی‌ باسرعت‌ بالا یا ارتفاع‌ زیاد مرتبط است‌. سایر سینوس‌هانسبت‌ به‌ باروتروما کم‌تر تأثیر پذیرند. درد باروتروما اغلب‌به‌ سینوس‌ فکی‌ انتشار می‌یابد. هدف‌ درمان‌، از بین‌بردن‌ تنگی های منافذ سینوس و درمان‌ عفونت‌های‌ اضافه‌ شده‌ است‌.
● دردهای راینوژنیک
در گذشته بسیاری از پزشکان تا زمانی که علائم قابل توجهی در رابطه با سینوس های بیمار وجود نداشت ، تشخیص سردرد مرتبط با مشکلات سینوس را مد نظر قرار نمی دادند. اختلالات بینی و سینوس به صورت نقاط تماس بین دو سطح مخاطی می توانند سردردهای ارجاعی ایجاد کنند وعلائم آنها دقیقا مشابه سردردهای با علل دیگر باشد.
جدیدترین بررسی های انجام شده بر روی بیمارانی که به علت تماس مخاطی در سیستم بینی و سینوس دچار سردرد هستند نشان می دهد که آزاد سازی ماده ای به نام ماده پی از سطوح مخاطی در حال تماس موجب برانگیختن درد در سیستم تحت سیطره عصب پنجم مغزی می شود. غلظت این ماده در مخاط سالم بیشتر از مخاط ملتهب است. بنابر این تماس مخاطی در فردی که زمینه عفونت و التهاب مزمن ندارد درد بیشتری ایجاد می کند. به همین دلیل است که بسیاری از این بیماران به دلیل نداشتن عفونت در عکسبرداری های رادیوگرافی و سی تی اسکن به گمان دردهای عصبی، درمان های طولانی مدت با داروهای اعصاب را تجربه می کنند که برای آنها کارساز نیست. بنابراین نیازی به وجود علائم سینوزیت نیست تا با مشاهده آنها تشخیص سردرد مرتبط با سینوس داده شود. اندوسکوپی بینی و سینوس این امکان را فراهم ساخته که در این دسته از بیماران یافته های تشخیصی باارزشی یافت شود که در برخی از موارد کلید حل معمای درد است.
در اندوسکوپی بینی نقاط تماس مخاطی قابل تشخیص است. بی حس کردن این نقاط درحین ا ندوسکوپی تشخیصی موجب کاهش موقت درد می شود و برعکس تحریک این نقاط موجب القای درد می شود که این امر تشخیص سردردهای ناشی از تماس مخاطی را محتمل تر می کند. درمان اساسی در این حالت شامل کاهش یارفع نقاط تماسی است. بنابراین در مورد این بیمار در وهله اول اقدامات تشخیصی شامل اندوسکوپی بینی در کنار بررسی سی تی اسکن راهگشای تشخیص است.
تجربه درمورد سردردهای تماس مخاطی نشان می دهد که در اکثر موارد درصورت تشخیص دقیق، سردردهای بیمار کمتر می شود وتا هفتاد درصد بیماران این پاسخ درمانی را تجربه می کنند. با این وجود از آنجا که سردرد علامت شایعی از بسیاری از اختلالات جسمی و روانی است، صرف تشخیص و یا درمان نقاط تماس مخاطی نمی تواند در تمام بیماران درمان کننده باشد. توجه به اختلالاتی مانند افسردگی، اضطراب، دردهای میگرنی و غیره همیشه باید مد نظر باشد.
درمان تماس مخاطی بر اساس علت و نوع تماس مخاطی متغیر است. به عنوان مثال در صورتی که علت تماس مخاطی تورم بافتی مخاط بینی در اثر آلرژی یا حساسیت باشد، با درمان آلرژی بهبودی نسبی حاصل می شود. در بسیاری از موارد علت اصلی تماس مخاطی وجود ناهنجاری هایی در ساختمان های ظریف داخل بینی است که موجب تحت فشار قرار دادن نقاط حساس به درد دربینی و سینوس ها بدون ایجاد سینوزیت می شود.
دردهای تماسی با استفاده‌ ازبی‌حس‌ کننده‌های‌ موضعی‌ یا ضد احتقان‌ها، به‌ طور موقت‌بهبود می‌یابد. بهبود دایمی‌ بااصلاح ناهنجاری حاصل می شود. شاید شناخته شده ترین نوع این تماس ها به‌ خاطر انحراف‌ تیغه‌ بینی‌به همراه بزرگ‌ شدن‌یکی‌ از شاخک‌هاباشد که در این حالت تیغه‌ بینی‌ و دیواره‌ جانبی‌ آن‌ در تماس‌با یکدیگر قرارمی گیرند. تماس‌ بین‌ تیغه‌ بینی‌ و شاخک‌تحتانی‌ سبب‌ درد در محل‌ تماس‌ و انتشار درد به‌ فک‌فوقانی‌ و گونه‌ می‌شود.
تماس‌ شاخک‌ میانی‌ با تیغه‌ بینی‌‌ یادیواره‌ طرفی‌ بینی‌، سبب‌ درد موضعی‌ و درد در ناحیه‌ گونه‌،اطراف‌ چشم‌ یا پیشانی‌ می‌شود. این‌ درد معمولا بسته‌ به تغییرات داخلی بینی ناشی از شرایط محیطی،‌ کم‌ و زیاد می‌شود. یک ناهنجاری ساختمانی بسیار شایع در شاخک میانی بینی به نام کونکا بولوزا عامل بسیاری از موارد دردهای تماسی است. کونکابولوزا حالتی است که در آن شاخک میانی بینی به جای یک لایه استخوان حاوی دو لایه استخوان است.
بین این دو لایه فضای خالی حاوی هوا وجود دارد. این حالت موجب چند برابر شدن حجم شاخک میانی بینی و در نتیجه اثرات فشاری آن بر روی نواحی حساس به درد بینی و سینوس می شود. درمان کونکابولوزا برداشتن استخوان مضاعف اضافی به روش جراحی اندوسکوپیک است. ناهنجاری های متعدد دیگری نیز در شاخک میانی وجود دارد که ممکن است عامل دردهای تماسی باشد. تمام این شرایط در صورت تشخیص دقیق، به روش اندوسکوپیک قابل درمان اند.

دکتر محسن نراقی

پزشک متخصص گوش و حلق و بینی هیئت علمی دانشگاه تهران

[دکتر سید حمید سجاد]

يك متخصص بيماري‌هاي گوش، حلق وبيني:
سينوزيت از علل شايع سردرد نيست

يک جراح و متخصص بيماري هاي گوش، حلق وبيني، گرفتگي تقريباً دائمي بيني در طول شبانه روز، ترشح چرکي از بيني يا از پشت حلق و همچنين کاهش حس بويايي را از علايم عمده بيماري سينوزيت عنوان کرد و گفت: بعد از اين سه علامت ممکن است سردردها نيز از علايم عفونت‌هاي سينوس باشند.

دکتر امير آروين سازگار دانشيار دانشگاه علوم پزشکي تهران در گفت وگو با خبرنگار بهداشت و درمان خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) واحد علوم پزشکي ايران با بيان اين مطلب ادامه داد: بسياري از افراد، تنها به علت سردردهايي که گه گاه پيشاني يا قسمت ديگري از سر آنها را درگير مي‌کند، با عنوان مبتلا به سينوزيت به ما مراجعه مي‌کنند در حالي که علت سردرد آنها مقوله ديگري است.

وي ادامه داد: بسياري از اين افراد به کلينيک‌ها و مطب‌ها مراجعه مي‌کنند و به اشتباه به آنها گفته مي‌شود که سينوزيت دارند.

اين دانشيار دانشگاه علوم پزشکي تهران، مراجعه افراد بسياري به آنها تحت عنوان مبتلا به سينوزيت اما با شکايت غيرمربوط به اين بيماري و از سوي ديگر وجود افرادي زيادي که علي رغم سالها ابتلا به سينوزيت از اين موضوع بي اطلاع هستند را يک مشکل عمده در کشور دانست.


وي با بيان اينکه سينوزيت از علل شايع سردرد نيست، گفت: امکان دارد که احساس فشار در صورت يا عدم حس خوب در سرو صورت وجود داشته باشد اما سردردهاي تير کشنده از علايم مشخصه سينوزيت‌ها نيستند.

دکتر سازگار ادامه داد: هرچند در موارد غيرشايع ممکن است که سردردها به خصوص در ناحيه پيشاني و آن نيز تنها به صورت موضعي در بين دو چشم از علايم تشخيصي سينوزيت باشد اما سه علامت گرفتگي بيني، ترشح بيني يا ترشح پشت حلق و کاهش بويايي علايم بسيار مهم و مشخص تري هستند.