دانستني هاي دانش آموزان براي آمادگي هنگام وقوع زلزله

[دکتر نادر]

مشاركت فعالانه دانش‌آموزان زمان مواجهه با زلزله و پس از آن مي‌تواند تبعات مخاطره‌آميز زلزله را كاهش دهد.


‌ سپيده رضاپورلاكاني

زلزله يك پديده طبيعي ناشي از لرزش ناگهاني و سريع زمين به‌دليل ايجاد شكستگي و جابه‌جايي لايه‌هاي دروني آن‌ ‌است. چنين لرزشي، مي‌تواند منجر به تخريب و درهم شكستن ساختمان‌ها و پل‌ها، نشت گاز‌ ‌شهري و اختلال در شبكه برق و تلفن شود. به همين دليل در زلزله علاوه بر عوارض‌ ‌مستقيم ناشي از تخريب بايد منتظر عواقبي همچون آتش‌سوزي، خفگي ناشي از گاز، انفجار‌ ‌و... نيز باشيم كه با توجه به موقعيت ايران به عنوان يك كشور زلزله‌خيز، اجتناب‌ناپذير محسوب مي‌شود.

با توجه به قابل پيش بيني نبودن زمان دقيق وقوع زلزله، و كاستي‌ها و ضعف ساخت و سازهاي شهرها و روستاها در مقابل بلاياي طبيعي، تلاش براي ارتقاي سطح آگاهي و مهارت آحاد جامعه هنگام وقوع و مواجهه با بحران‌هاي مخاطره آميز پس ازايجاد زمين لرزه داراي اهميت ويژه‌اي است. دانش آموزان يكي از گروه‌هاي آسيب پذير در هنگام بروز زلزله‌اند و به علت خصوصيات ويژه آنان در جهت پذيرش و انتقال مفاهيم و اطلاعات، در فرايند مديريت بحران نقش ويژه‌ دارند. ارائه آموزش‌هاي پايه‌اي و ايجاد مهارت‌هاي لازم درباره خود امدادگري و دگرامدادگري هنگام بروز زلزله و پس از آن براي اين گروه بسيار ضروري است. ظرفيت سازي‌ ‌و ايجاد آگاهي درباره زلزله و راه‌هاي مقابله با آن در دانش آموزان مي تواند روند فرهنگ سازي جامعه در اين زمينه را تسريع بخشد و در اين رابطه ارائه آموزش‌هاي تئوري و عملي به خصوص در قالب آموزش كودك به كودك و آ موزش همسالان (در نوجوانان) مي‌تواند موجبات آمادگي دانش آموزان را در مدرسه فراهم آورد.

چهار مرحله مديريت بحران

مديريت بحران چهار مرحله دارد: كاهش خطرات، آمادگي، پاسخ، بازيافت‌ و بازسازي. كاهش خطرات و آمادگي مراحلي هستند كه قبل از وقوع حادثه انجام مي‌پذيرند و پاسخ، بازيافت و بازسازي مراحل پس از وقوع حادثه هستند. كاهش خطر به منظور آن است كه هيچ خسارتي به بار نيايد. آمادگي به معني آن است كه براي زماني كه مردم خسارت مي‌بينند، چيزهايي از قبل آماده كرده باشيم. پاسخ به معني تخليه افراد يا نجات آنها هنگام وقوع حادثه است. بازيافت و بازسازي به معناي ساخت مجدد و يا بهبود محيط زيست اجتماعي و طبيعي نسبت به قبل از حادثه است. كارهاي قبل از وقوع زلزله (كاهش خطرات و آمادگي) بسيار مهم هستند و مساله كاهش خطرات بايد بيش از مراحل ديگر مديريت بحران در جامعه جدي تلقي شود.

دانش‌آموزان مي‌بايد با فرآيند مديريت بحران آشنا شوند، زيرا دستيابي به موفقيت و پيامدهاي مورد انتظار در اين فرايند بيش از پيش منوط به مشاركت و درگير كردن همه افراد است. مشاركت فعالانه دانش‌آموزان زمان مواجهه با زلزله و پس از آن مي‌تواند تبعات مخاطره‌آميز زلزله را كاهش دهد. مدارس در زمان بروز بحران داراي اهميت فراواني هستند و به دانش‌آموزان امكان تحمل و سازگاري با بحران را مي‌‌دهند و آنان را در بهبود ساختار روان شناختي خويش ياري مي‌بخشند.

به منظور ايجاد آمادگي در دانش‌آموزان و بهره گيري ازمشاركت عملي آنان هنگام بروز زلزله لازم است در خصوص مباني زير آموزش‌هاي لازم به اين گروه ارائه شود.

*‌ آشنايي با علائم اوليه زلزله

*‌ تاريخچه زلزله در ايران (مانند زمان وقوع، تعداد تلفات، دلايل مرگ ومير بعد از وقوع زلزله، ميزان خسارات وارد شده به خانه‌ها، تاسيسات، حمل و نقل و رفتار مردم هنگام مواجهه با زلزله و پس از آن...)

*‌ انواع بحران‌هاي ايجاد شده هنگام و پس از وقوع آن (بحران رواني، بحران مربوط به امنيت غذايي...)

*‌ شناخت نقاط امن و غيرامن مدرسه (نقاط امن مانند: چهارچوب در، زير ميز، دور از شيشه‌ها و پنجره‌ها، دور از وسايل قابل سقوط مانند گلدان‌ها، قفسه‌ها و فايل‌ها و نقاط غيرامن مانند: زير پنكه‌هاي سقفي، كنار ديوارهاي خارجي، زير اجسام قابل سقوط، كنار شيشه‌ها و پنجره‌ها.)

*‌ شناخت راه‌هاي خروجي (توجه داشته باشيم راهروها و راه‌پله‌ها از وسايل غيرضروري كه ممكن است زمان وقوع زلزله راه را مسدود كنند، تخليه شوند.)

آشنايي با نحوه ايمن سازي غيرسازه‌اي

)1 پنجره‌ها و درهاي شيشـه‌اي بزرگ بايد به وسيله چسب‌هاي بي رنگ به صورت ضربـدر و در صورت امكان با سلفون‌هاي چسبي تقويت شوند.

)2 چراغ‌هاي آويز، تابلوها، تخته سياه‌ها، فايل‌ها، قفسه‌ها و... بايد در جاي خود محكم شوند.

)3 سيم كشي‌هاي برق و يا لوله كشي‌هاي گاز و آب، كليد و شيرهاي اصلـي آنها بايد بررسـي و نواقص احتمالـي ‌آنها برطرف شود.

)4 مواد شيميايي و سمي قابل احتراق در آزمايشگاه بايد در قفسه‌هاي قفل دار و طبقات پايين قرار گيرند.

)5 وسايل بزرگتر بايد در طبقات پايين‌تر قفسه‌ها جاي داده شوند.

)6 در آزمايشگاه و كتابخانه، قفسه‌ها با بست‌هاي l مانند بايد به ديوار محكم شوند و درصورت امكان، جلو كتاب‌ها به‌وسيله ميله يا نرده بسته شود.

)7 كامپيوترها، دستگاه‌هاي چاپ و تكثير و نظاير آن با بست‌هاي مناسب بايد محكم شوند.

اقدامات قبل از زلزله

*‌ آموزش همكاري با والدين در ساماندهي نقاط خطر سازمنزل زمان زلزله .

*‌ آشنايي با كيف تجهيزات و لوازم امداد و نجات و نحوه استفاده از آنها (وسائل ضروري مانند: باند، گاز استريل، بتادين، چسب زخم، پماد سوختگي، پماد زخم، راديوي كوچك، باتري، چراغ قوه، بسته كوچك خشكبار، كنسرو غذا، شيشه آب، سوت، يك بيلچه كوچك...) و تعيين محل جعبه كمك‌هاي اوليه.

*‌ آشنايي با كمك‌هاي اوليه و احياي قلبي- تنفسي.

*‌ آموزش مسوِوليت‌پذيري در زمان وقوع زلزله.

*‌ آموزش عملكرد هنگام بروز (حفظ خونسردي، پناه گرفت در محل‌هاي امن تعيين شده، شناخت روش‌هاي تخليه افراد هنگام بروز زلزله و حمايت رواني و جسمي از كوچك‌ترها....)

*‌ ارائه شماره تلفن مراكز درماني و امدادي در دسترس و معرض ديد دانش‌آموزان به شكل نصب در تابلوي اعلانات.

*‌ تهيه تراكت، روزنامه‌ديواري و پلاكارد در مدرسه و نصب آنها در معرض ديد دانش آموزان.

*‌ آموزش مهارت انتقال مفاهيم آموزش ديده به خانواده از سوي دانش آموزان.

اقدامات بعد از وقوع زلزله

به دانش آموزان توصيه‌ ‌كنيد، در صورت نجات پيدا كردن از زلزله اگر داخل ساختمان هستند:

*‌ آرامش خود را حفظ و ديگران را به آرامش دعوت كنند.

*‌ بايد به آنان تاكيد شود كه وجودشان براي امداد رساني مورد نياز است.

*‌ متوجه پس‌لرزه‌ها باشند و بعد از اتمام لرزش براي شروع به حركت در محل دقت كنند تا صدمه نبينند. پس‌لرزه‌ها مي‌توانند باعث فرو ريختن نقاط آسيب ديده شوند.

*‌ از راه رفتن روي آوار خودداري كنند و در صورتي كه صدايي از زير آوار مي‌شنوند، با استفاده از هر چه در اختيار دارند، نسبت به علامت گذاري محل صدا در همان لحظه اقدام كنند، چرا كه ممكن است آن صدا ديگرشنيده نشود و مجروح زير آوار از حال برود يا بيهوش شود. سپس بايد نيروهاي امدادي را خبر كنند.

*‌ ضمن كمك به دوستان و دانش آموزان كوچكتر بايد محل را سريعا ترك كنند. متذكر شويد كه به طرف راه‌هاي خروجي هجوم برده نشود، زيرا ممكن است پله شكسته يا مسدود باشد.

*‌ سلامت خود و دوستانشان را سريعا به اطلاع مسوولان مدرسه برسانند.

*‌ براي همكاري با مسوولان مدرسه جهت كمك رساني به مجروحان سريعا به گروه امدادرساني شتافته، بايد از آموزش‌هايي كه براي كمك‌هاي اوليه فرا گرفته‌اند، با خونسردي استفاده كنند و در اين خصوص با مسوِولان مدرسه هماهنگ باشند.

*‌ به دانش‌آموزان بايد توصيه شود كه با امدادگران همكاري كنند ولي مانع كار آنان نشوند.

*‌ به سيم و كابل برق دست زده نشود.

*‌ به پيام‌هايي كه درباره زلزله از رسانه‌ها اعلام مي‌شود گوش فرا داده شود.

مواد غذايي يا آب آشاميدني روباز كه نزديك شيشه‌هاي خرد شده قرار دارند مصرف نشود.‌

[دکتر نادر]

اقدامات دانش آموزان هنگام وقوع زلزله



دانش آموزان بايد دررابطه با اقدامات هنگام بروز زلزله آموزش‌هاي لازم را ببينند كه از جمله مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

*‌ حفظ آرامش و خونسردي، ركن اصلي فعاليت‌هاي خودامدادگري و دگرامدادگري است وترس و وحشت، از سرعت و صحت اقدامات مي‌كاهد.

*‌ ايمان و توكل به خدا مي‌تواند آرامش دانش‌آموزان را افزايش دهد. اين نكته را قويا به آنان گوشزد كنيد.

*‌ دعوت كردن ديگران به آرامش و انجام نكات آموزش ديده شده با اعتماد به نفس و دقت كامل.

*‌ حمايت رواني از دانش‌آموزان كوچك‌تر.

*‌ در صورتي كه دانش‌آموزان به در خروجي نزديك هستند، بايد سريع به فضاي باز بروند و آنجا پناه بگيرند و از تير برق و سيم‌هاي آن دوري كنند از آسانسورنيز استفاده نكنند.

*‌ در صورتي كه امكان خروج ميسر نباشد، پناه گرفتن در نقاط امن ساختمان را تجربه كنند. دراين صورت، دانش آموزان مي‌توانند موارد زير را بكار بندند:

)1 گوشه ديوارهاي داخلي، جاي امني براي پناه‌گيري است بنابراين دانش‌آموزان بايد به ديوار گوشه كلاس‌ ‌تكيه داده و با دست‌ها ديوارهاي دوطرف را محكم بگيرند يا با يك دست از سرشان محافظت كنند.

)2 اگر در راهرو هستند، به كنار ديوارهاي داخلي بروند، كنار ديوار بنشينند، سر را به طرف پايين خم كنند و آن را با زانوها بپوشانند و با كف‌ ‌دست‌ها، كيف يا كتاب از سر و گردن خود محافظت‌ ‌كنند.

)3 از پنجره‌ها و وسايلي كه امكان سقوط دارند، فاصله بگيرند.

)4 در صورتي كه دانش‌آموزان داخل كلاس درس هستند، در زير ميزپناه گيري كنند و با دست پايه‌هاي ميز را محكم بگيرند و هنگام وقوع زلزله در صورت حركت ميز با آن حركت كنند.

)5 چهار چوب در، مكان مناسبي براي پناه گيري است ، به اين طريق كه پاهاي خود را بازكرده ، به پايه چهارچوب در محكم فشار داده، بايك دست چهار چوب در و با دست ديگر در را نگه دارند تا بسته نشود و به فرد آسيب نرساند‌.‌

)6 به دانش‌آموزاني كه از ويلچر استفاده مي‌كنند، بايد توصيه شود كه هنگام بروز زلزله و در صورت نبود امكان پناه گرفتن، همان جا بمانند و ويلچررا قفل كنند.

بايد به دانش‌آموزان تذكر داد كه هنگام بروز زلزله به طرف درهاي‌ ‌خروجي هجوم نبرند و از پله‌ها بالا و پايين نروند. در صورتي كه هنگام وقوع زلزله در راه پله بودند، حركت نكنند. بنشينند و با تكيه كردن به ديوار با يك دست از سر و گردن خود محافظت كنند و با يك دست نرده‌ها را محكم بگيرند، زيرا در اين حالت احتمال صدمه ديدگي بر اثر سقوط بسيار بيشتر از ماندن در زير آوار است. به‌علت آنكه ميزان حركت‌هاي ايجاد شده بر اثر امواج زلزله در راه پله‌ها بيشتر از ساير نقاط است. اگر دانش‌آموزان در حياط مدرسه‌اند بايد از ساختمان، ديوار، سازه‌هاي بلند فولادي يا چوبي و از سبدهاي بسكتبال و تيرك‌هاي زمين بازي دور شوند و وسط حياط مدرسه يك زانوي خود را به روي زمين‌ ‌قرار دهند و سر و گردن خودرا به پايين خم كرده و با دست از آن محافظت كنند. ‌ ‌چنانچه دانش آموزان در كتابخانه باشند و به‌خاطر تجمع مقابل دربها قادر به خارج شدن نباشند، بايد از‌ ‌قفسه‌هاي كتاب دور شوند و جايي مناسب پناه گيري كنند. در صورتي كه دانش‌آموزان هنگام وقوع زلزله در‌ ‌آزمايشگاه مشغول به كار باشند، بايد از مواد و مايعات قابل احتراق و سمي و قفسه‌هاي نگهداري آنها فاصله گرفته، در جاهاي امن پناه بگيرند. ممكن است بلافاصله بعد از اولين تكان‌ها، با فاصله چند ثانيه يا چند دقيقه تكان‌هاي ديگري رخ دهد. بنابراين بعد از اولين تكان همه چيز رانبايد تمام شده تلقي كرد.‌