سياه دانه در پزشکي نوين

طب گياهی

دکترسياوش وجدي/اورولوژيست

سياه دانهNigella Sativa گياهي يک ساله و علفي است که منشاء آن در ناحيه‌ي مديترانه‌ مي‌باشد. دانه‌ي‌ آن ريز و سياه و با عطر مخصوصي است. دانه حاوي چهل درصد روغن مي‌باشد که روغن شونيز ناميده مي شود. دانه‌ي ‌سياه دانه حاوي مواد مختلفي است که مهمترين آن تيموکينون Thymoquinone است. بررسي و مقالات بسيار زيادي روي سياه دانه انجام شده که خلاصه‌ي مختصري از مقالات در زير آمده است.



سياه دانه ممکن است اثرات ايسکمي ناشي از کاهش پرفوزيون در کليه‌ها را کاهش دهد. تيموکينون، اثر درماني دوکسوروبي‌سين را روي بعضي از سلولهاي سرطاني تشديد مي‌کند.


سياه دانه ممکن است صدمه‌ي وارده به سلولهاي بتاي پانکراس موشهايي که در اثر استرپتوزوسين به ديابت مبتلا شده‌اند را کاهش دهد و از ايجاد ديابت جلوگيري کند.
سياه دانه ممکن است از ايجاد تخريب در کبد توسط بعضي سموم جلوگيري کند.
در بيماراني که به علت رينيت آلرژيک تحت درمان با روش ايمونوتراپي هستند، مصرف سياه دانه به عنوان يک داروي کمکي، ممکن است موفقيت اين نوع درمان را افزايش دهد. با مصرف سياه دانه در بيماران آسماتيک، بهبودي قابل ملاحظه‌يي در اين بيماران ديده مي‌شود.


سياه دانه ممکن است مانع از رشد سلولهاي سرطان پروستات و پانکراس شود.
از سياه دانه به عنوان يک داروي تعديل کننده‌ي سيستم ايمني immunomedulatory مي‌توان استفاده کرد.
از روغن سياه دانه در درمان کوليت‌هاي تجربي ايجاد شده در موش‌ها استفاده شده و نتايج خوبي از آن گرفته شده است.
همراهي سياه دانه و سيس پلاتين در درمان سرطان ريه ميزان موفقيت را بيشتر مي‌کند. سياه دانه ممکن است آترواسکلروز ناشي از هيپرکلسترولمي را کاهش دهد.
مصرف سياه دانه به همراه سيکلوفسفاميد ممکن است اثرات منفي سيکلوفسفاميد روي قلب را کاهش دهد.
سياه دانه در درمان رينيت آلرژيک مصرف شده و نتايج خوبي داشته است.
با مصرف سياه دانه به همراه متوترکسات، اثرات منفي متوترکسات روي بيضه‌ها، کاهش يافته است.
در موشهايي که در معرض اشعه‌ي گاما قرار گرفته‌اند، چنانچه سياه دانه مصرف شده باشد، ميزان اثرات منفي اشعه روي سيستم ايمني و گلبولهاي خوني، کاهش مي‌يابد.
سياه دانه ممکن است موجب اتساع شريان ريوي در موشها بشود.
سياه دانه اثر ضدباکتري روي استافيلوکوک‌هاي طلايي مقاوم به متي‌سيلين دارد.
سياه دانه اثر درماني روي زخم معده از راه کاهش ترشحات معده دارد.
در بيماراني که دچار آسپيراسيون ريوي و صدمات ناشي از آن شده‌اند، سياه دانه مصرف شده و صدمات وارده کاهش يافته است.
با مصرف سياه دانه به همراه جنتامايسين اثر نفروتوکسيک اين دارو کاهش پيدا مي‌کند.
داروهاي ضد ايدز از نوع مهارکننده‌ي پروتئاز، باعث صدمه به سلولهاي بتاي پانکراس مي‌شوند. سياه دانه ممکن است اثر محافظتي روي سلولهاي بتاي پانکراس در اين مورد داشته باشد.
روغن سياه دانه ممکن است باعث جذب بيشتر داروها از راه پوست بشود.
مصرف سياه دانه در خرگوشها باعث افزايش پروتئين‌، هموگلوبين، کاهش ليپيد ، کلسترول و تري‌گليسريد خون بشود. بررسي‌ هيستولوژيک کبد، کليه‌ها و بيضه‌هاي خرگوش هيچگونه تغييرات پاتولوژيکي را نشان نداده است.
در بيماراني‌که مولتيپل ميلوما داشته‌اند، مصرف سياه دانه باعث مهار تکثير سلولهاي سرطاني و افزايش آپوپتوز آنها شده و سلولهاي سرطاني را به داروهاي شيمي‌درماني حساس‌تر کرده است.
سياه دانه مي‌تواند با کنترل استرس‌هاي اکسيداتيو در خونروي‌هاي زير آراکنوئيد باعث پيشرفت بهبودي در علائم مغزي شود.
در بچه‌هايي که صرع مقاوم به درمان داشته‌اند، مصرف1mg/kg تيموکينون به همراه داروي ضدصرع باعث مي‌شود تا دفعات تشنج کاهش يابد.


تيموکينون با اثرمهاري interleukin-1b (اينترلوکين يک بتا) باعث پيدايش بهبودي در علائم استئوآرتريت‌ها مي‌شود.
سياه دانه در درمان اعتياد به مواد مخدر اوپيوئيدي به کار رفته و نه تنها مي‌تواند اعتياد به مواد مخدر اوپيوئيدي را درمان کند، بلکه باعث بهبود عفونت‌ها وضعفي نيز مي‌گردد که در افراد معتاد زياد ديده مي‌شود.
تزريق50mg/kg ازعصاره‌ي الکلي سياه دانه در پريتوان موش، مي‌تواند موجب حذف درد ايجاد شده با محلول اسيداستيک 6/0 درصد شود. اين اثر ضد درد، کمي کمتر از اثر ضد درد ديکلوفناک محاسبه شده است.
کلاريترومايسين، آموکسي‌سيلين و اومپرازول (درمان سه گانه) در بيماراني که هليکوباکترپيلوري داشته‌اند مصرف و بامصرف سياه دانه مقايسه شده‌ است. سياه دانه اثري مشابه درمان سه گانه داشته است.
مصرف دو ماه سياه دانه در موشها نشان داده است که سياه دانه به عنوان يک داروي اينوتروپيک مثبت ممکن است روي قلب و بازده ‌آن مؤثر باشد.


در افراد چاق مصرف سياه دانه باعث کاهش وزن و اندازه‌ي دور شکم شده است.
در افراد ديابتيک مصرف عصاره‌ي الکلي سياه دانه باعث کاهش قند خون شده است و اين اثر به علت اثر عصاره‌ي سياه دانه روي سلول‌هاي عضلات اسکلتال و آديپوسيت‌ها مي‌باشد.
LD50 تيموکينون در موش از راه تزريق داخل پريتوان140.7mg/kg و از راه خوراکي870.9mg/kg بوده است بنابراين LD50 آن از راه تزريق 10 تا 15 بار و از راه خوراکي 100 تا 150 بار بيشتر از دوز درماني آن است.


مصرف مکرر سياه دانه باعث کاهش تغيير وتبديل5HT (5هيدروکسي تريپتامين) شده و در نتيجه‌5HT مغز افزايش مي‌يابد که اين حالت باعث کاهش اضطراب مي‌شود.
مصرف سياه دانه در افرادي که دچار آنمي‌ سايکل سل sicke cell هستند باعث کاهش داسي ‌شدن گلبول‌هاي قرمز مي‌شود.
مصرف سياه دانه باعث مي‌شود تا سيستم دفاعي بدن شخص تقويت شده و همين امر موجب اثر روي کرمهاي روده، پلاسموديوم‌ها (مالاريا) وسيتومگالوويروسها مي‌شود.
در يک بررسي در مونيخ به 600 بيمار آلرژيک روزانه 500 ميلي‌گرم از روغن سياه دانه 2 بار در روز به مدت 3 ماه داده شده است. پس از سه ماه در 85 درصد بيماران بهبودي بسيار خوبي مشاهده شده است. مصرف سياه دانه چنانچه کنترل شده باشد، عارضه‌يي ندارد، براي مصرف سياه دانه، ابتدا بايد دانه‌هاي آن کاملاً سائيده و با عسل مخلوط کرده و خورد.
دوز سياه دانه، يک گرم از دانه يک تا دو بار در روز است.
سياه دانه در دوران حاملگي نبايد مصرف شود