بسياري از پزشکان هنوز نمى‌دانند چطور مى‌توان احساس خارش را وقتى تبديل به حالت آزار دهنده و مزمن مى‌شود، درمان كرد.

به گزارش سرويس «بهداشت و درمان» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) پايگاه اينترنتي دويچه‌وله آلمان گزارش داد:‌ از چندي پيش توجه پژوهشگران رشته‌هاى پزشکي و نورولوژى به اين نکته جلب شده است، اينکه احساس خارش نتيجه واکنش فيزيولوژيک بسيار پيچيده‌اي است كه به راحتى نمى‌توان آن را تحت كنترل درآورد.

علل مختلفي مى‌توانند سبب بروز خارش مزمن شوند. حالتى كه فرد تمام مدت و بى‌وقفه احساس خارش مى‌كند. عواملى حساسيت به مواد شيميايى مانند برخى شوينده‌ها يا انواع خاصى از داروها، خشکي پوست، کمبود عناصرى مانند آهن يا روي و يا بيماري‌هايي مانند ديابت يا برخى سرطان‌ها.

کلينيک دانشگاه مونستر در آلمان يکي از معدود مراکز تحقيقاتي دنياست که از مدتي پيش تحقيق بر روي علل بروز خارش و نحوه درمان آن‌ را آغاز کرده است. سونيا اشتندر مدير اين پروژه مى‌گويد: در اغلب موارد احساس خارش غير قابل تحمل‌تر از احساس درد است.

نتيجه بررسي‌ها نشان مى‌دهد 8 درصد از افرادى که در اروپا به پزشک مراجعه مى‌کنند از ناراحتى خارش رنج مى‌برند. اشتندر مى‌گويد: متاسفانه در بسيارى از موارد ناراحتى اين افراد جدي گرفته نمى‌شود. گاه حتي پزشک معتقد است كه در اين حالت نبايد خودتان را بخارانيد چون موجب تحريك بيشتر پوست مى‌شويد. سپس بيمار را روانه خانه مى‌كند.

پژوهشگران دريافته‌اند كه رشته‌هاى عصبى مخصوصى مسئول مخابره احساس خارش به مغز هستند. آنها معتقدند رشته‌هاى عصبى که تحريک آنها منجر به احساس خارش مى‌شود با رشته‌هاى عصبى كه احساس درد را به مغز مخابره مى‌كنند در ارتباطند. تا چند سال پيش تصور مى‌شد خارش نتيجه واكنش ناشناخته‌اي از مکانيسم درد است. اما سال 1996 ميلادي مشخص شد که رشته‌هاي عصبي مخصوصي که به گيرندهاي پوستي متصل هستند احساس خارش را به مغز مخابره مى‌کنند، اين رشته زمان مخابره احساس درد غير فعالند. آنچه كه اين رشته‌ها را فعال مى‌كند ترشح هيستامين درون سلول‌هاى پوستى است.

در تحقيقات بعدي مشخص شد که هميشه ترشح هيستامين نيست که به منجر به بروز خارش مى‌شود، احساس خارش گاه نتيجه تحريک تمامي سيستم عصبي است. واکنش بسيار پيچيده‌اي كه توضيح آن به سادگى امكان پذير نيست.

به عنوان مثال مصرف برخي داروها مانند داروهاي بيهوشي موجب تحريك كل سيستم عصبى مى‌شوند. اين نوع داروها براى متعادل نگاه داشتن ضربان قلب و جريان خون در طى عمل جراحى به بيمار تزريق مى‌شوند. نزديك به يک سوم از بيمارانى كه اين داروها را دريافت مى‌كنند چند هفته بعد از عمل جراحى به خارش مزمن دچار مى‌شوند.

بررسي هاي ميکروسکپي - الکتروني که با کمک دستگاه‌هاي مخصوص انجام گرفته نشان مى‌دهند که ذره‌هاي دارويي در رشته‌هاي عصبي رسوب مى‌کنند. حضور اين ذره‌ها موجب تحريك مداوم رشته‌هاى عصبى مى‌شود. حالتى كه پيامد آن احساس خارش آن هم به طور مداوم است. گاهي پس از دفع ذره‌هاي دارويي از بدن اثر آنها تا مدتها باقي مى‌ماند. مانند سنگي که درون آب فرو مى‌رود، اما موج‌هاي کوچک ناشي از فرو رفتن آن تا مدتي در سطح آب باقي مى‌مانند.

اين حالت مانند احساسي است که به خاطره درد معروف است. افرادي که يکبار درد شديدي را تجربه کرده‌اند نسبت به درد حساستر مى‌شوند يا به عبارتى آستانه تحمل درد در آنها کاهش پيدا مى‌كند. اين طور به نظر مى‌رسد که حافظه مخصوصي نيز براي احساس خارش وجود دارد. در نتيجه تا مدتها پس از برطرف شدن علت تحريك كننده فرد همچنان احساس خارش مى‌كند. حسى كه در واقع يادآورى مداوم خاطره ضبط شده خارش در مغز است.

اما براى بسياري از سوالات هنوز پاسخ قانع کننده‌اي وجود ندارد. مثلا چرا التهابات پوستي در برخي از افراد منجر به احساس درد مى‌شود و در برخي سبب بروز خارش؟ چرا آسيب‌هاى عصبى ناشي از برخى بيماري‌ها مانند ديابت، گاه سبب احساس درد و گاه به احساس خارش منجر مى‌شود؟

ابعاد ناشناخته مكانيسم خارش درمان آن را نيز پيچيده مى‌كند. پژوهشگران اميدوارند كه در آينده‌اى نزديك درمان مناسبى براى برطرف كردن احساس آزار دهنده خارش پيدا خواهند كرد. تا آن زمان پمادهاي آنتي‌هيستامين، كرم‌هاى چرب كننده پوست و گاه داروهاى آرام‌بخش و ضد التهاب‌ا‌ند كه كمى احساس آزار دهنده خارش مداوم را برطرف خواهند كرد.