حيوانات خانگي، مورد علاقه بسياري از افراد در سراسر دنيا هستند. فلسفه علاقه به حيوانات خانگي جاي خود، ولي به هر حال صاحبان اين حيوانات بايد توجه دقيقي به مسئله مهم بيماري هاي مشترك بين انسان و دام داشته باشند. اغلب كساني كه حيوانات دست آموز دارند، تنها سگ يا گربه را منشا انتقال برخي بيماري ها مي دانند، اما حيواناتي نظير پرندگان، بخصوص طوطي ها مي توانند عامل انتقال بيماري هاي خطرناك به انسان باشند.
بيماري خطرناكي كه از طوطي ها و ساير پرندگان به انسان منتقل مي شود پسيتاكوزيس يا (تب طوطي) نام دارد. اگر اين بيماري از طريق پرندگان خارج از خانواده طوطي منتقل شود به آن ارينتوزيس مي گويند. عامل ايجاد اين بيماري ميكروارگانيسمي به نام كلاميديا است.
پرندگان از راه هاي مختلفي آلوده مي شوند و به دنبال آن وزن خود را از دست داده، دچار اسهال و بي اشتهايي مي شوند، سپس ترشحاتي از چشم و بيني آنها جاري مي شود. اين عفونت اگر درمان نشود، معمولا براي اين پرندگان مرگبار خواهد بود. افرادي كه با اين پرندگان آلوده تماس نزديك دارند نظير كاركنان مغازه هاي پرنده فروشي يا صاحبان پرندگان ممكن است دچار عفونت شوند.
پرندگان آلوده، حتي اگر ظاهرا بيمار نباشند مي توانند عامل بيماري را از راه مدفوع و ترشحات بيني و چشم انتقال دهند. انتقال بيماري از انسان به انسان تاكنون گزارش نشده است. انسان با استنشاق ذرات ريز و خشك شده مدفوع يا ترشحات پرنده آلوده مي شود. محيط قفس پرندگان خانگي ممكن است براي هفته ها محل آلودگي باشد. در انسان زمان نهفتگي بين 6 تا 16روز است و بعد از آن علائم بيماري بروز مي كند. شروع اين بيماري ناگهاني بوده و همراه با علائم برونشيت (التهاب ريه) و پنوموني (ذات الريه) است. قبل از بروز علائم تنفسي ممكن است بيمار دچار تب شديدي شده و ضعف كند.
اين بيماران دچار هذيان گويي مي شوند. جدا از تب، بيمار دچار سردرد، لرز و ضايعات پوستي مي شود.
براي تشخيص بيماري در انسان نياز به انجام برخي آزمايش هاي اختصاصي خوني است و چون علائم بيماري بسيار شبيه عفونت هاي عادي تنفسي است با يافتن عامل بيماري زا، درمان با آنتي بيوتيك آغاز مي شود.
تتراسيكلين براي بهبود عفونت در پرندگان و انسان موثر است. اين درمان معمولا 30 الي 45 روز طول مي كشد، اما اگر بيماري درمان نشود عوارض بسيار خطرناكي به دنبال خواهد داشت. در عين حال عفونت قبلي باعث ايمني انسان نخواهد شد. اگر بيماري درمان نشود 30 تا 40 درصد خطر مرگ ومير خواهد داشت.
نوع مشابه اين بيماري ارينتوزيس نام دارد كه توسط پرندگاني نظير پرندگان دريايي، مرغ و خروس يا كبوتر به انسان منتقل مي شود. اين عفونت در انسان باعث مشكلات تنفسي نظير پسيتاكوزيس مي شود. اين بيماري شديد است، اما بهبودي آن معمولا كامل خواهد بود. البته عوارض خطرناكي مثل انسفاليت (عفونت مغز و نخاع) و فلج نيز در انسان گزارش شده. ميزان مرگ و مير در اين بيماري حدود 2 درصد است. براي پيشگيري از اين بيماري مي توان به پرندگان مورد نظر، بخصوص مرغ ها در مرغداري ها يا پرندگان پرنده فروشي آنتي بيوتيك داد. اين راه تا حدودي باعث كنترل و كاهش انتقال بيماري مي شود. محموله هاي پرندگان خانگي بايد قرنطيه شده و براي يافتن عامل بيماري مورد معاينه قرار گيرند. در چنين مواردي بهتر است پرندگان آلوده معدوم شوند. تميز كردن مداوم قفس پرندگان خانگي بايد با احتياط، اما در فواصل زماني كوتاه انجام شود، چون عامل بيماري زا مي تواند سالها در مواد آلوده زنده بماند.در صورت مشاهده بي اشتهايي، اسهال و ترشح از بيني يا چشم پرنده خانگي خود، فورا او را براي معاينه نزد دامپزشك ببريد.
گرچه پرندگان اساسا حيوانات دوست داشتني هستند، ولي هنگام تماس با آنها حتما مراقب خود باشيد.
منبع: ميكروبيولوي پزشكي نوشته دكتر پرويز اديب فر