ناسازگاري خوني در دوران بارداري
مادر، جنين و خون‌هاي ناجور

شايد تا به حال شنيده باشيد که نوزاد مادري بعد از تولد به علت زردي شديد در بخش مراقبت‌هاي ويژه نوزادان بستري شده و بايد تحت نظارت دقيق قرار گيرد. حتي گاهي هم لازم مي‌شود تا خون نوزاد به کل عوض شود. اين به دليل ناسازگاري گروه خوني مادر و جنين است....

تعريف ناسازگاري خوني

ناسازگاري Rh جنين که به نام اريتروبلاستوزيس فتاليس هم خوانده مي‌شود به معني ناسازگاري گروه خوني مادر و جنين است که منجر به تخريب گلبول‌هاي قرمز جنين طي بارداري و پس از تولد مي‌شود که در اثر پادتن‌هاي منتقله از خون مادر است. اگر مادر داراي گروه خون Rh منفي و پدر Rh مثبت باشد جنين ممكن است گروه خوني Rh مثبت داشته باشد. طي زايمان، ممکن است که مقدار اندكي از خون نوزاد از طريق جفت وارد جريان خون مادر شود و در نتيجه بدن مادر شروع به توليد پادتن‌هايي بر ضدRh مثبت مي‌كند. اين پادتن‌ها پس از زايمان توليد مي‌شوند. تخريب گلبول‌‌ها و به دنبال آن آنمي هموليتيک، به ندرت در بارداري اول ديده مي‌شود چون انتقال گلبول قرمز Rhمثبت جنين به مادر Rhمنفي موقع تولد انجام گرفته و زمان کافي براي حساس شدن مادر و ايجاد آنتي بادي و انتقال آن به جنين وجود ندارد. بنابراين بچه اول معمولا دچار مشكلي نمي‌شود ولي در بارداري‌هاي بعدي اين پادتن‌هاي موجود در خون مادر با عبور از جفت، گلبول‌هاي قرمز جنين دوم را تخريب مي‌كنند. كم‌خوني ناشي از اين پديده ممكن است آنقدر شديد باشد كه باعث مرگ جنين ‌شود. اگر جنين زنده بماند، پادتن‌ها مي‌توانند طي فرآيند زايمان به بدن نوزاد انتقال يافته و باعث ايجاد يرقان (زردي) و ساير علائم در مدت كوتاهي پس از تولد ‌شوند. از جمله عوامل خطر اين ناسازگاري را مي‌توان به اين صورت نام برد:

• همه بارداري‌هاي پس از بارداري اول با جنين داراي گروه خون متفاوت از نظر Rh با مادر.

• سابقه تزريق خون، خون‌هاي تزريقي ممكن است حاوي گروه‌هاي خوني ناسازگار باشند بدون اينكه تشخيص داده شوند.


چه علائمي دارد؟

ناسازگاري Rh طي بارداري، شامل كاهش رشد جنين و حركت جنين است اما پس از تولد شامل رنگ‌پريدگي، يرقان (زردي چشم‌ها و پوست ) كه طي 24 ساعت اول پس از تولد بروز مي‌كند، كبودي يا نقاط خون‌ريزي در پوست (بدون توجيه، تورم بافتي (ادم)، مشكل تنفسي، تشنج، نبود حركت طبيعي در نوزاد و ضعيف بودن رفلكس‌هاي نوزادي است.


مراقبت‌هاي پيشگيرانه و درماني

• اگر مادر باردار داراي گروه خون Rh منفي باشد، گاماگلوبولين ضدRh در هفته 28 بارداري و طي 72 ساعت پس از زايمان، سقط يا بارداري نابجا يا ختم بارداري به هر شكل ديگر به وي تزريق خواهد شد.

• ممكن است عيار پادتن‌ها طي بارداري اندازه گيري شود تا مشخص شود بدن مادر پادتن ضدRh توليد مي‌كند يا خير. اين كار از تشكيل پادتن‌هايي كه ممكن است جنين‌هاي بعدي را تحت تأثير قرار دهند پيشگيري مي‌كند.

• اگر به دليل بالا بودن عيار اين پادتن‌ها در مادر آمنيوسنتز ضرورت يابد، اين اقدام از هفته 28 بارداري بايد شروع شود.

• آزمايش‌هايي جهت تعيين گروه خون مادر، پدر و نوزاد انجام شده و ميزان پادتن‌هاي ضدRh در مادر اندازه‌گيري مي‌شود و كم‌خوني هموليتيك در نوزاد مشخص مي‌شود.

• ممکن است لازم باشد تا آمنيوسنتز انجام شود. در اين روش مقدار كمي مايع آمنيوتيك از داخل كيسه آمنيون كه اطراف جنين داخل رحم را احاطه كرده جهت اقدامات تشخيصي با سوزن بيرون كشيده مي‌شود. گاهي لازم است حتي به جنين داخل رحم خون تزريق شود. اما گاهي هم لازم است تا خون جنين پس از تولد به طور کامل تعويض شود. نوزاد تا دو هفته پس از تعويض خون در بيمارستان مي‌ماند.

• اگر مادر داراي گروه خون Rh منفي باشد، بايد اين موضوع را در هر مراجعه پزشكي با پزشك يا فرد مسوول مراقبت‌هاي پزشكي در ميان بگذارد.

اين موضوع بايد حتما در سوابق پزشكي فرد ثبت شود. مادر بايد از يك دستبند يا گردنبند هشداردهنده طبي كه حاوي مشكلات طبي اوست استفاده كند. شركت در برنامه مراقبت‌هاي قبل از زايمان در سراسر بارداري لازم است. توجهات پزشكي در مراحل اوليه بارداري جهت تعيين خطر ناسازگاري Rh ضروري است.