خیلی از زوجین پس از تولد اولین فرزند خود نگران باردار شدن مجدد هستند. مخصوصا اگر در اطراف خود مادرانی را دیده باشند که حتی ۴ ماه بعد زایمان دوباره باردار شده اند. بارداری بلافاصله پس از زایمان، برای بسیاری از مادران نگران کننده است...

با دکتر شیوا فاطمی شریعت پناهی، متخصص زنان و زایمان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مصاحبه کرده ایم تا از زبان ایشان در مورد بهترین روش جلوگیری از بارداری پس از زایمان بیشتر بدانیم.

▪ تا چه مدت بعد از زایمان بهتر است زوجین روابط زناشویی نداشته باشند؟

نمی توان برای شروع این کار بعد از زایمان تاریخ یا زمان دقیقی تعیین کرد. در خانم ها چه زایمان طبیعی داشته و چه به روش سزارین زایمان کرده باشند، تا زمانی که خونریزی وجود دارد، نباید تماس جنسی انجام شود و بهتر است تا ۶ هفته پس از زایمان نیز روابط زناشویی برقرار نشود زیرا دستگاه تناسلی زن بعد از زایمان حدود ۶ هفته زمان می برد تا به حالت عادی برگردد. در زایمان به روش طبیعی، به علت تغییراتی که در مجرای تناسلی زن ایجاد شده، بهتراست روابط زناشویی کمی دیرتر از سر گرفته شود. البته ممکن است زن با شروع مقاربت دردهایی در ناحیه تناسلی احساس کند یا به دلیل خشکی مخاط مجرای تناسلی حین روابط زناشویی درد داشته باشد. در این صورت استفاده از ژل های لغزنده کننده مجرا و تغییر وضعیت هنگام نزدیکی می تواند موثر باشد.

▪ آیا این باور صحیح است که مادری که شیر می دهد باردار نمی شود؟

بله، معمولا مادری که بعد از زایمان به فرزندش شیر می دهد، به علت ترشح هورمون پرولاکتین و به دنبال آن عدم تخمک گذاری باردار نمی شود، البته فقط تا ۶ ماه، یعنی تا زمانی که قاعدگی شروع نشده، مادر به فرزندش شیر می دهد و از هیچ غذای مکمل دیگری برای تغذیه نوزاد استفاده نمی کند. در خانمی که یک ماه بعد قاعدگی اش شروع شده است، احتمال بارداری وجود دارد اما نکته ای که خانم ها بعد از زایمان باید به آن توجه کنند این است که فقط به دلیل عدم قاعدگی و تخمک گذاری، نباید بی هیچ روش پیشگیری و بدون نگرانی، روابط زناشویی داشته باشند. یکی از روش های مناسب برای پیشگیری از بارداری در مادران شیرده، مصرف قرص های محرک شیردهی (لاینسترول؛ یک هورمون پروژسترونی) است که ترجیحا بهتر است در ۶ ماه اول پس از زایمان مصرف شوند، به این شرط که شیرخوار به جز شیر مادر از هیچ نوع نوشیدنی یا غذای دیگری استفاده نکند.

▪ بهترین روش برای جلوگیری از بارداری پس از زایمان کدام است؟

اصلا نمی توان گفت بهترین روش جلوگیری از بارداری پس از زایمان کدام است ولی معمولا زنانی که زایمان می کنند در ۶ ماه اول می توانند از روش های جلوگیری مثل iud و قرص های پروژسترونی استفاده کنند، ولی قرص های ترکیبی و قرص هایی که در بازار وجود دارد به دلیل داشتن هورمون استروژن که باعث کاهش کیفیت و کمیت شیر می شود، مناسب نیستند. بهترین روش

«می نی پیل» (قرص پروژسترونی) است. حتما باید سر ساعت مصرف شود و اگر به فاصله ۳ ساعت تاخیر داشته باشیم باید همراه آن از روش دیگری برای جلو گیری از بارداری استفاده شود. گذاشتن آی یودی هم اگر خانمی عفونت نداشته باشد بعد از ۶هفته مشکلی ایجاد نمی کند.

▪ خانم دکتر! گفتید iud از بهترین وسایل پیشگیری از بارداری است، مزیت آن چیست؟

همانطور که می دانید iud وسیله کوچکی از جنس پلاستیک است که گاه در بدنه آن مس یا هورمون به کار رفته است. کاربرد این وسیله روشی مطمئن، موثر و طولانی مدت برای پیشگیری از بارداری است. Iud معمولا برای خانم های شیرده، خانم هایی که تمایلی به استفاده از روش های هورمونی ندارند یا به دلیل بیماری در استفاده از روش های دیگر پیشگیری از بارداری مشکل دارند، خانم هایی که ترجیح می دهند روشی انتخاب کنند که نیاز به مصرف روزانه یا استفاده برای هر بار نزدیکی نداشته باشد. خانم هایی که حداقل یکبار زایمان کرده و به یک روش موثر و مناسب احتیاج دارند، مفید است.

▪ آیا این روش عارضه ای هم دارد؟

از عوارض iud می توان به افزایش حجم و مدت خونریزی قاعدگی که معمولاً پس از چند دوره قاعدگی برطرف می شود و به حالت قبل بازمی گردد و نیز خروج خود به خود iud که بیشتر در ماه اول در جا گذاری یا پس از زایمان دیده می شود، اشاره کرد اما چون در روابط زناشویی زن و شوهر تداخل ایجاد نمی کند، به یادآوری روزانه نیاز ندارد و آثار زیانباری برای بارداری های بعدی نخواهد داشت و بلافاصله پس از برداشتن آن بارداری به طور طبیعی اتفاق می افتد، بسیاری از مادران پس از زایمان اول آن را ترجیح می دهند.

▪ اگر خانمی خواست iud را به عنوان روش جلوگیری از بارداری پس از زایمان اول استفاده کند، چه زمانی مراجعه کند؟

زمان مناسب گذاشتن iud، در روزهای دوم تا پنجم قاعدگی یا شش هفته پس از زایمان است. در ضمن مادر باید در ماه اول پس از استفاده از iud از روش های پیشگیری دیگری به طور همزمان استفاده کند. برای کنترل و معاینه باید یک ماه بعد، ۳ ماه بعد و سپس سالی یکبار به مرکز بهداشتی یا پزشکی مراجعه کنید. نکته مهم دیگر آنکه تعویض iud پس از پایان مدت زمان اثر آن ضروری است.



سهیلا عابدین پور
روزنامه سلامت