*اختلال هويت جنسي،فقط يک بيماري است*
کيفيت روابط مادر و کودک در برقراري هويت جنسي اهميت بسزايي دارد
خلاء قانوني در زمينه اختلال هويت جنسي وجود دارد


شايد همه ما انتظار داريم که هميشه دختران رفتار دخترانه و پسران رفتاري پسرانه داشته باشد. اين موضوعي طبيعي است زيرا زماني که دختري را با رفتارهاي پسرانه مي‌بينيم يا شاهد پسري با پوشش دخترانه هستيم، حالتي مشمئز کننده به ما دست مي‌دهد و قبول اين شرايط آنقدر براي ما سخت مي شود که بيشتر سعي در طرد اين گونه افراد مي‌کنيم.

با توجه به اين که تعداد اين گونه افراد در جامعه کم نيست اما به دليل واکنش‌هاي غيرمنصافه بسياري از افراد جامعه و خانواده‌ها، تضاد روح و جسم اين افراد باعث مي‌شود نتوانند زندگي معمولي داشته و از زنده بودن خود لذت ببرند. تغيير جنسيت موضوعي است که بسياري از مردم در مقابل آن واکنش منفي نشان مي‌دهند. " ترانس سکسوال" اختلال هويت جنسي، يك اختلال روانپزشكي است كه هم آناتومي و هم فيزيولوژي هورموني و فرمول كروموزومي جنسي فرد هماهنگ و همچنين ظاهرش هم در همان جنسي است كه فرمول ژنتيكي وي است اما از نظر رواني از آن نقش جنسي كه در آن است، در عذاب شديد است.

الهام آزادنام، كارشناس مسؤول امور آسيب‌ديدگان اجتماعي بهزيستي همدان در گفت‌وگو با خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) در همدان، با تأكيد بر اين كه اختلال هويت جنسي يا همان تي.اس تنها يك بيماري محسوب مي‌شود، عنوان كرد: اختلال هويت جنسي به وضعيتي اطلاق مي‌شود که در آن فرد به طور مستمر و پايدار از جنسيت بيولوژيک خود ناراضي است و تمايل يا اصرار بر متعلق بودن به جنس مخالف را دارد.

وي تصريح كرد: افراد مبتلا، از هويت تعيين شده خود احساس ناراحتي و نامناسب بودن مي‌کند و هويت جنس مخالف را نيرومند و با ثبات تجربه مي‌کند.

وي ادامه مي‌دهد: افراد مبتلا شديدا احساس پريشاني مي‌كنند و معمولا در عملکرد اجتماعي، شغلي و ساير زمينه‌هاي شخصي مشکلات سازگاري دارند.

آزادنام افزود: هويت جنسي يک حالت روان شناختي بوده و بازتابي از احساس مرد بودن و زن بودن فرد است.

وي اظهار كرد: اين اختلال مبتني بر مجموعه‌اي از نگرش‌ها، الگوهاي رفتاري و ساير نگرش‌هايي است که معمولا با مردانگي و يا زنانگي در ارتباط است و فرهنگ در آنها نقش تعيين کننده‌اي دارد.

وي با بيان اين که شخصي که هويت جنسي سالمي دارد، مي‌تواند به قطعيت بگويد که مرد است يا زن، افزود: نقش جنسي اعلام عمومي جنسيت بوده يعني انتقال تصوير مرد بودن در مقابل زن بودن به ديگران است.

وي گفت: در شرايط مطلوب هويت جنسي و نقش جنسي هماهنگ هستند و زني که حسي از زن بودن دارد، ديدگاه خود را با اعمال زنانه به بقيه انتقال مي‌دهد، همچنين مردي که خودش را مرد مي داند، مردانه عمل مي کند.

آزادنام خاطر نشان كرد: تقريبا اطلاعاتي درباره شيوع اين اختلال در بين کودکان، نوجوانان و بزرگسالان در دست نيست و بيشتر برآوردها متکي بر افرادي است که طالب جراحي براي تغيير جنسيت هستند و آمار نشان مي دهد تعداد داوطلبان در جنس مذکر بيشتر است.

وي با اشاره به علت‌هاي اين اختلال گفت: عوامل زيستي، روانشناختي و اجتماعي و فرهنگي در بروز اختلال هويت جنسي نقش دارند، همچنين در موارد نادري، نابهنجاري کروموزومي وجود دارد.

وي تصريح كرد: در مورد عوامل زيستي مي‌توان به تاثير هورمون‌هايي که رشد جنين را در دوره پيش از تولد تحت تاثير قرار داده‌اند اشاره کرد، همچنين دختراني که در رحم در معرض سطح بالاي آندروژن‌ها قرار داشته اند به احتمال بيشتري در کودکي رفتارهايي را نشان مي دهند که به صورت کليشه اي مردانه محسوب مي شود.

اين مدرس دانشگاه با بيان اين مطلب که هويت جنسي تحت تاثير تعامل مزاج کودک، نگرش‌ها و ويژگي‌هاي والدين است، مي‌افزايد: کودکان هماهنگ با تربيت جنسي خود، هويت جنسي پيدا مي‌کنند.

وي ادامه داد: از نظر جنسي، نقش‌هاي جنسي قابل قبولي وجود دارد به طوري که از پسرها انتظار نمي‌رود دخترانه عمل کنند و از دختران نيز انتظار نمي‌رود پسر وار بار بيايند، همچنين در بين بازي‌ها تفکيک وجود دارد و بازي‌هايي مانند دزد و پليس براي پسران بوده و عروسک و عروسک بازي از بازي‌هاي دخترانه محسوب مي شود.

آزادنام خاطرنشان كرد: کيفيت روابط مادر و کودک در نخستين سال‌هاي زندگي در برقراري هويت جنسي اهميت بسزايي دارد و مادر در طي اين دوره به طور طبيعي کودک را از هويت جنسي خودآگاه مي‌کند، همچنين در اين دوران است که به کودک به عنوان دختر يا پسر بودن اهميت داده مي‌شود.

وي با بيان اين که مادر خشن مي‌تواند در رشد هويت جنسي کودک اختلال ايجاد کند، گفت: برخي از کودکان با اين پيام رو به رو مي‌شوند که اگر هويت جنس مخالف را داشتند، از ارزش بيشتري برخوردار بودند و کودکان طرد شده و آزار ديده ممکن است براساس چنين باوري عمل کنند.

وي اضافه کرد: مشکلات هويت جنسي ممکن است براثر مرگ مادر، غيبت طولاني يا افسردگي وي شروع شود، در اين وضعيت امکان دارد يک پسر بچه از طريق همانند سازي با مادر واکنش نشان دهد به اين معنا که براي جايگزيني، با روش خود تبديل به مادر شود.

وي با اشاره به اين که نقش پدر نيز در سال‌هاي اوليه مهم است، گفت: به طور طبيعي پدر براي دختران نمونه نخستين اشخاص محبوب آينده است و براي پسربچه‌ها نيز الگوي همانندسازي مردانه است.

آزادنام تاکيد کرد: ناخشنودي والدين از به دنيا آوردن پسر به جاي دختر يا برعکس، بر رابطه آنها با فرزندشان تاثير منفي مي‌گذارد.

وي با اشاره به خصوصيات اصلي افراد داراي اختلال هويت جنسي، بيان داشت: در اين اختلال، فرد تمايل و اصرار دارد که به جنس مخالف تعلق داشته و اين تمايل را به طور مکرر ابراز مي‌کند، در پسر بچه ها ترجيح لباس يا ظاهر دخترانه وجود داشته و در دختران نيز اصرار به پوشيدن لباس‌هاي مردانه وجود دارد، همچنين فرد ترجيح قوي و مداوم دارد که در بازي‌هاي تخيلي در نقش‌هاي جنس مقابل بازي کند يا داراي تخيل مداوم در مورد تعلق به جنس مخالف است.

اين کارشناس مسوول گفت: ناراحتي از جنسيت تعيين شده معمولا قبل از اين که کودکان به سن چهار سالگي برسند مشهود است و زماني که سن مدرسه شروع مي شود والدين نگراني فزاينده اي درباره تفاوت عملکرد کودکشان با همسالان دارند.

آزادنام افزود: در اين موارد فرد تمايل شديد به شرکت در بازي ها، تفريحات و انتخاب هم بازي‌هاي جنس مخالف را دارد.

وي بيان داشت: اين اختلال رواني، عميق است و به آنچه برخي از آدم‌ها بعضي از کودکان را "دختر آتش پاره" يا " پسر سوسول" مي خوانند ربطي ندارد.

آزادنام تصريح کرد: درمان اين اختلال پيچيده است اين در حالي است که بيشتر مبتلايان نظرات و ارزش‌هاي ثابتي دارند و نمي‌خواهند آنها را تغيير دهند.

وي تاکيد کرد: مهمترين موردي که در درمان اختلال هويت جنسي بايد در نظر گرفت، شناسايي اين بيماران در دوران کودکي است چرا که توجه نکردن خانواده‌ها به فرد مبتلا به اختلال هويت جنسي مي‌تواند عواقبي مانند انزواي اجتماعي و عدم ارتباط با ديگران، کاهش اعتماد به نفس، افت تحصيلي،افسردگي و انحرافات اجتماعي و اخلاقي را در پي داشته باشد.

وي اضافه کرد: کودکان داراي رفتارهاي جنسي مقابل را عموما والدينشان نزد روانپزشک مي آورند و از تکنيک‌هاي مشاوره با والدين همراه با ملاقات‌هاي گروهي با والدين و مبتلايان استفاده مي‌شود، همچنين بايد به خاطر داشت که درمان بيماران نوجوان به دليل همزماني با بحران طبيعي هويت و سردرگمي هويت جنسي مشکل است.

وي خاطرنشان كرد: درمانگر معمولا اهدافي را طرح مي کند که به بيمار کمک شود تا با هويت جنسي مطلوبش راحت باشد و هدف اين نيست که فردي با هويت جنسي مرسوم در جامعه ايجاد شود، همچنين در طول درمان اعمال جراحي براي تغيير جنسيت بررسي مي شود.

وي تصريح کرد: براي دوباره سازي جنسي جراحي لازم است که به منظور تغيير جنسي هر فرد به جنس مخالف خود، در افراد مبتلا انجام مي‌شود.

کارشناس مسوول امور آسيب ديدگان اجتماعي بهزيستي استان اعلام کرد: سازمان بهزيستي از سال 81 پس از تدوين آيين‌نامه حمايت از بيماران داراي اختلال هويت جنسي حمايت خود را از اين گونه افراد آغاز کرد و بر اساس آن کليه فعاليت هاي تخصصي اجتماعي و حمايتي در طول فرآيند درمان از قبيل اطلاع رساني، کار با خانواده، کمک هزينه به افراد نيازمند ارائه مي‌شود.

وي يادآور شد: درمان جراحي قطعي است و چون بازگشتي ندارد در اين زمينه معيارهاي دقيقي وضع شده است که بايد پيش از جراحي مورد توجه قرار گيرد.

آزادنام عنوان داشت: از جمله اين معيارها اين است که بيمار بايد حداقل سه ماه و گاهي يک سال به طور آزمايشي در نقش جنس مخالف زندگي کرده باشد زيرا در برخي از اين افراد آزمون زندگي واقعي در نقش جنسيت مخالف ممکن است سبب تغيير ذهنيت آنها شود چرا که در اين حالت ارتباط با دوستان و همکاران دشوار مي شود.

وي ادامه داد: استفاده از درمان‌هاي هورموني حداقل به مدت يک سال، عدم ابتلا به روان پريشي و عقب ماندگي ذهني و داشتن حداقل 21 سال سن از ديگر مواردي است که بايد به آنها توجه داشت، همچنين بيمار بايد قادر به فهم پيامدهاي جراحي بوده، از محدوديت‌هاي آن آگاهي داشته و انتظارات واقعي براي زندگي بعد از جراحي در محيط هاي اجتماعي و شغلي را داشته باشد، همچنين بررسي هاي دقيق طبي براي بيمار لازم است.

مهرنوش نجفي راغب، وکيل پايه يک دادگستري در همدان نيز گفت: در زمينه اختلال هويت جنسي خلاء قانوني داريم.

مهرنوش نجفي راغب با بيان اين که بحث تغيير جنسيت از لحاظ حقوقي مساله‌اي جديد است، افزود: در هيچ يک از قوانين ما به اين موضوع پرداخته نشده است و در قانون مدني و قانون مجازات اسلامي به آثار حقوقي بعد از آن اشاره‌اي نشده است.

وي عنوان داشت: تنها منبع موجود در اين زمينه، بحث فتاوي است که از سال 62 به بعد فتاواي زيادي مبني بر اين که تغيير جنسيت ايراد و اشکالي ندارد از سوي مراجعي مانند آيت الله خميني (ره) و آيت الله لنکراني مطرح شد.

وي اظهار كرد: بعد از فتاوي برخي از مراجع، عمل تغيير جنسيت به صورت رسمي انجام مي شود، به اين صورت که فرد ابتدا به دادگستري مراجعه کرده و دادگستري بعد از بررسي موضوع خواهان را به پزشکي قانوني ارجاع مي دهد و پس از تاييد کميسيون پزشکي که از پزشکاني در تخصص هاي مختلف تشکيل شده است، دادگاه راي خود را صادر کرده و در نهايت فرد مبتلا به اختلال هويت جنسي به مراکز درماني مراجعه مي کند.

نجفي راغب با بيان اين که مشکلات اصلي در اين زمينه بعد از عمل جراحي پديدار مي شوند، افزود: از مهمترين مشکلات مي توان به مساله حقوقي فرد اشاره کرد زيرا بايد مشخص شود که آيا فرد داراي حق تمتع و حق استيفاي سابق است يا اين که حقوق جديدي براي وي ايجاد مي شود.

وي تصريح کرد: متاسفانه سکوت قانون در شرايط جديد فرد مبتلا به اختلال هويت جنسي، مشکلاتي را در زمينه هاي مختلف مانند ارث، ازدواج، مهريه، نظارت بر فرزندان و ولايت فرزندان ايجاد کرده است و به عنوان مثال قانون تکليف فرد متاهلي را که عمل را انجام داده است از نظر وضعيت ازدواج مشخص نکرده و اين موضوع سبب شده است که نظرها و حکم هاي مختلفي در اين زمينه وجود داشته باشد به طوري که عده‌اي آن ازدواج را باطل و عده‌اي آن را فسخ مي دانند.

اين عضو شوراي شهر همدان اذعان داشت: از آن جايي که افراد مبتلا به اختلال هويت جنسي براي رفع مشکل خود به دادگاه‌ها مراجعه مي کنند و طبق اصل 106 قانون اساسي، قاضي نمي تواند به بهانه سکوت قانون از صدور حکم امتناع ورزد و بايد حکم و راي را صادر کند، نظرات فقهي متفاوتي در اين زمينه وجود دارد.

وي تاکيد کرد: از آن جايي که تعداد افراد مبتلا به اين نوع اختلال کم نيست، لازم است قانوني در اين زمينه در نظر گرفته شود.

نجفي راغب خاطر نشان کرد: آمار دقيقي از افراد مبتلا به اختلال هويت جنسي در دست نيست و برخي از افراد به دليل ترس از طرد شدن از سمت خانواده و گروه دوستان، از بيان اين موضوع امتناع مي کنند.

وي در پايان با بيان مطلب که در زمينه اختلال هويت جنسي با سرگرداني حقوقي مواجه هستيم، خاطرنشان كرد: علاوه بر فرد مبتلا افراد ديگري نيز با مشکل مواجه مي شوند که از آن جمله مي توان به نيروي انتظامي اشاره کرد زيرا نحوه برخورد آنها با دختراني که با ظاهر پسرانه و پسراني که رفتارها و پوشش دخترانه در معابر و اماکن عمومي ظاهر مي شوند، مشخص و تعريف شده نيست و عملکرد آنها را دچار مشکل مي کند.