در گفتگو با متخصصان تغذيه مطرح شد: بهترين الگوي غذايي براي افزايش قدرت يادگيري دانش آموزان

يادم مي آيد كه هر زنگ تفريح با ذوق و شوق براي خريد پفك و شكلات و... دوان دوان به سراغ بوفه مدرسه مي رفتيم و باخوردن آنها هم لذت مي برديم و هم سير مي شديم و هرگاه كسي ما را از خوردن آنها منع مي كرد ناراحت مي شديم؛ غافل از اين كه با اين روش يكي از مهم ترين و اساسي ترين پايه هاي سلامت ما از كودكي و نوجواناني مورد تهديد اساسي قرار مي گرفت و...




شروع سال تحصيلي، مقتضيات خاصي را از نظر زمان و برنامه ريزي براي تغذيه، استراحت و به تبع آن حفظ سلامت دانش آموزان مي طلبد. دكتر مسعود كيمياگر مدير گروه تغذيه دانشگاه شهيد بهشتي تهران دررابطه با لزوم تغيير الگوي تغذيه دانش آموزان در سال تحصيلي مي گويد: با توجه به اين كه با شروع سال تحصيلي ساعت »خواب و بيداري« و »درس و تلاش« دانش آموزان تغيير مي كند، طبعا الگوي غذايي آنها هم دستخوش تغيير مي شود.
وي مي افزايد: دانش آموزان معمولا در تعطيلات تابستان ديرتر از خواب بر مي خيزند ، لذا اولين ميان وعده غذايي عملا جاي وعده صبحانه را مي گيرد.

اما با شروع سال تحصيلي، آنها علاوه بر صرف صبحانه نياز به صرف يك ميان وعده غذايي مهم دارند به ويژه دانش آموزاني كه تا ساعت 2 و 3 بعدازظهر در مدرسه حضور دارند.
دكتر كيمياگر با اشاره به اين كه وعده غذايي صبحانه براي دانش آموزان اهميت خاصي دارد، مي گويد: خيلي از اوقات دانش آموزان صبحانه معمول خود را كه در تابستان بدون استرس و كامل مصرف مي كنند، به علت عجله ونگراني كه براي رسيدن به موقع به مدرسه دارند، در طول سال تحصيلي نمي خورند.
اين مسئله باعث مي شود عملا ميان وعده اي كه به جاي صبحانه مي خورند نقش محوري براي تامين نيازهاي غذايي و حفظ سلامت دانش آموزان داشته باشد، لذا بايد به كيفيت آن توجه كافي شود تا دانش آموز دچار سوءتغذيه نشود.
اين متخصص تغذيه اضافه مي كند: متاسفانه در بسياري از موارد ميان وعده اي كه دانش آموزان به جاي صبحانه استفاده مي كنند يامواد شيرين و چرب مثل كيك و شكلات و...است و ياساندويچ هايي است كه در مدرسه تهيه مي شود كه اغلب فاقد ارزش غذايي كافي است.

وي شيوه صحيح تغذيه دانش آموزان را هنگام صبح صرف صبحانه، اگرچه به مقدار كم، در منزل برمي شمارد و مي گويد: روش صحيح براي وعده اصلي غذايي صبحانه به لحاظ علمي، صرف صبحانه در منزل است اگر حتي يك ليوان شير باشد و براي مدرسه هم، بايد ميان وعده اي مصرف شود كه در منزل تهيه مي شود. اگر ميان وعده ها در طول هفته از تنوع و كيفيت خوبي از لحاظ غذايي برخوردار باشد علاوه بر اين كه دانش آموز به مصرف آن رغبت بيشتري نشان مي دهد، نيازهاي مختلف غذايي او نيز رفع مي شود.


بررسي تغييرات هورموني بر رشد و ارتباط آن با خواب و صبحانه
بهترين زمان ترشح هورمون رشد ساعت 9 شب است كه هنگام خواب در دانش آموزان كودك و نوجوان ايجاد مي شود و در صورت ديگر خوابيدن رشد آنها دچار اختلال مي شود.
دكتر كشاورز مدير گروه تغذيه دانشگاه علوم پزشكي تهران ضمن بيان مطلب فوق به ايسنا مي گويد: خانواده ها هنگام شروع مدارس بايد به نحوي براي فرزندانشان برنامه ريزي كنند كه به خواب شب آنها لطمه وارد نشود و اينگونه نباشد كه به خاطر دير خوابيدن ميلي به خوردن صبحانه نداشته باشند زيرا تمايل به صرف صبحانه كه از اصلي ترين وعده هاي غذايي است ، با تنظيم خواب دانش آموزان كودك و نوجوان ارتباط مستقيم دارد.


والدين دبستاني ها بخوانند
وجود پروتئين و كالري كافي براي سنين دبستان لازم و در اولويت است.
دكتر كيمياگر با بيان مطلب فوق مي گويد: با توجه به ميزان فعاليت و تحرك دبستاني ها و بالابودن سرعت رشد در آنها، بهره مندي آنها از مواد پروتئيني و غذاهاي پركالري بايد در حد نياز باشد.
بشقاب پسرها سفيد و بشقاب دخترها قرمز باشد
در رده سني نوجوانان براي دخترها بايد بيشتر به موادي كه حاوي آهن هستند (مانند گوشت) توجه شود البته لبنيات هم حتما بايد در رژيم غذايي آنها به ميزان كافي در اولويت قرار گيرد.
اما در مقايسه با دخترها، نياز پسران نوجوان به كلسيم بيشتر از آهن است ، لذا براي آنها مصرف لبنيات در اولويت اول قرار مي گيرد.
دكتر كيمياگر ضمن بيان مطلب فوق مي گويد: بنابراين مي توانيم بگوييم كه بشقاب پسرها بايد سفيدرنگ و وجود ماست، پنير و شير در آن مشخص تر باشد و بشقاب دخترها بايد قرمزرنگ يعني بخش قرمزرنگ گوشت بايد در آن بارزتر باشد.


مواد موثر در ضريب هوشي و يادگيري
فقر آهن 5 تا 10 نمره از ضريب هوشي كودكان كم مي كند و در تمركز و يادگيري آنها تاثير مستقيم دارد.
دكتر كشاورز ضمن بيان مطلب فوق به ايسنا مي گويد: دختراني كه در آستانه بلوغ هستند نياز بيشتري به مكمل آهن دارند، به همين دليل خوردن جگر، گوشت قرمز ، مرغ وماهي براي آنها از ضروريات محسوب مي شود و اگر كودك يا نوجواني دچار كم خوني فقر آهن باشد، بايد به مدت 5 تا 6 ماه علاوه بر مواد غذايي مناسب ، مكمل آهن مصرف كند.
وي مي افزايد: پسران هم چون ممكن است فعاليت جسمي بيشتري نسبت به دختران داشته باشند و يا ورزش كنند، به علت تعريق، آهن بدن آنها كم مي شود و مصرف مكمل براي آنها ضروري است.

وي اقدام براي سبوس دار كردن آرد نان ها را در افزايش جذب آهن ضروري مي داند و مي گويد: با توجه به اين كه آردها در كشورما سبوس گيري مي شوند، مقداري از آهن آنها از بين مي رود.
دكتر كشاورز اظهار مي دارد: براي جبران اين روند در شهرهاي سيستان و بلوچستان، بوشهر و برخي شهرهاي ديگر از سبوس گيري آردها جلوگيري شد و قرار است از سال جاري اين طرح در كل كشور اجرا و گامي براي بهبود وضعيت جذب آهن برداشته شود.

دكتر مسعود كيمياگر نيز با اشاره به اين كه وجود ويتامين c كافي در غذا ميزان جذب آهن را بالا مي برد و طبعا بر يادگيري تاثير مي گذارد، مي گويد: آهن به صورت مستقيم در يادگيري و به صورت غيرمستقيم بر ضريب هوشي تاثير مي گذارد.
وي يد(i) را ازجمله موادي بر مي شمارد كه در افزايش ضريب هوشي تاثير بسزايي دارد و بعد ازآن هم كلسيم و روي را از ديگر مواد موثر در يادگيري و ضريب هوشي ذكر مي كند.
وي مي افزايد: توجه به مصرف ميزان كافي اين مواد در رژيم غذايي دانش آموزان، علاوه بر تامين سلامت آنها ، مي تواند تضمين كننده بخشي از موفقيت تحصيلي آنها باشد.


تاثير مواد غذايي كم ارزش بر رشد جسمي و ذهني دانش آموزان
هر دانش آموز قادر است حجم معيني از مواد غذايي را دريافت كند، طبيعي است كه مصرف مواد غذايي كم ارزش علاوه بر اين كه نياز فرد را تامين نمي كند موجب مي شود فرد از دسترسي به مواد مغذي دور بماند و طبعا فرصت تامين املاحي چون كلسيم، آهن، روي و يد را از دست مي دهد.

دكتر كيمياگر با تاكيد براين كه ضمن ايجاد سيري شكمي بايد با تامين مواد موردنياز فرد، سيري سلولي هم در او ايجاد كنيم، مي گويد: سيري شكمي بدون توجه به كيفيت موادي كه مصرف مي كنيم به دست مي آيد اما سيري سلولي كه اساس سلامت ما را تشكيل مي دهد، فقط با رسيدن املاح و موادلازم به سلول ها تامين مي شود.
وي مي افزايد: ميان وعده هاي كم ارزش بزرگ ترين ضررشان اين است كه غذاهاي مضر جاي غذاهاي مفيد را در دستگاه گوارش مي گيرد و نياز واقعي بدن به مواد غذايي تامين نمي شود.


توصيه به والدين و مدارس
خانواده ها مي توانند باارائه ميان وعده هاي مغذي به دانش آموزان، بر رشد و افزايش ضريب هوشي و يادگيري آنها تاثير قابل توجهي بگذارند.
دكتر كيمياگر ضمن بيان مطلب فوق مي گويد: والدين بايد بيشتر نان و پنير و يك واحد ميوه و يا كلوچه هاي گردويي به فرزندشان بدهند تا او از مواد مغذي بيشتري بهره مند شود.
وي به اهميت گردو براي افزايش ضريب هوشي كودكان تاكيد مي كند و مي گويد: گردو مانند ماهي ، اسيد چرب امگا 3 دارد و بر رشد ذهني دانش آموزان تاثير مثبتي مي گذارد.

وي با اشاره به اين كه مدارس مي توانند بااستفاده از نظريات يك متخصص تغذيه در مدرسه، تاثير بسيار مثبتي بر نوع تغذيه و ارائه يك الگوي مناسب براي دانش آموزان داشته باشند، مي گويد: اگر مدارسي موظف به تامين غذاي دانش آموزان هستند، مي توانند زيرنظر انجمن اوليا و مربيان از كارشناسان تغذيه براي ساماندهي ميان وعده ها و وعده هاي اصلي غذايي دانش آموزان كمك بگيرند تا از مصرف موادغذايي بي ارزش و كم ارزش در مدارس جلوگيري شود.

فقر آهن 5 تا 10 نمره از ضريب هوشي كودكان كم مي كند و در تمركز و يادگيري آنها تاثير مستقيم دارد
يد(i) ازجمله موادي است كه درافزايش ضريب هوشي دانش آموزان تاثير بسزايي دارد
سيري سلولي كه اساس سلامت فرد را تشكيل مي دهد فقط با رسيدن املاح و مواد لازم به سلول ها تامين مي شود.