پرسش «سلامت» از كارشناسان و مسؤولان
دستورالعمل بوفه مدارس بالاخره اجرا مي‌شود؟

زنگ تفريح به صدا درمي‌آيد و همه بچه‌ها به سمت بوفه‌ها مي‌دوند. چيپس، پفك و انواع ساندويچ‌ها ميان‌وعده‌هاي پرطرفداري بين دانش‌آموزان هستند. اين در حالي است كه امروزه متخصصان تغذيه نسبت به ضررهاي مصرف اين مواد غذايي هشدار مي‌دهند....

آمار بالاي بيماري‌هاي غيرواگيردار مانند ديابت، چاقي، فشارخون بالا، بيماري‌هاي قلبي و عروقي و... بيانگر يك مساله است؛ تغذيه نامناسب. اما بايد گفت تغذيه نامناسب از كودكي آغاز مي‌شود و در دوران جواني و ميانسالي ادامه پيدا مي‌كند. از اين رو آموزش از دوران كودكي بسيار بااهميت است. هر سال، دستورالعمل‌ بوفه مدارس توسط وزارت آموزش و پرورش به مدارس ابلاغ مي‌شود اما هنوز در بوفه مدارس چيپس و پفك، پيراشكي، نوشابه، سوسيس و كالباس توزيع مي‌شود. نكته حايز اهميت آن است كه چنين دستور‌العمل‌هايي چقدر در كشور ما جدي گرفته مي‌شوند و اهميت دارند؟


دستورالعمل‌ بوفه مدارس 2 وجه دارد؛ اول آنكه فضاي فيزيكي پايگاه تغذيه‌اي دانش‌آموزان است و دوم موادغذايي عرضه شده در آن است. محبوبه ابطحي، سرگروه سلامت و پيشگيري آموزش و پرورش شهر تهران با بيان اين مطلب مي‌گويد: «فضاي فيزيكي بوفه مدارس بايد بهداشتي و تميز باشد به گونه‌اي كه كف و ديوارهاي آن قابل‌شست‌وشو باشد. علاوه بر آن، بايد داراي سيستم تهويه مناسب باشد.» وي تاكيد مي‌كند: «بوفه مدارس بايد به گونه‌اي باشد كه شرايط نگهداري موادغذايي در آن فراهم باشد و از سرويس‌هاي بهداشتي دور باشد.» وي درباره شرايط پخت مواد غذايي در بوفه مي‌گويد: «بوفه مدارس بايد فضاي كافي براي پخت غذاهايي مثل آش و سوپ و تهيه ساندويچ را داشته باشد و بر مبناي دستورالعمل‌ سلامت بوفه مدارس، متصدي بوفه حق پخت غذا در مكان‌هاي ديگر را ندارد يا نمي‌تواند سفارش طبخ غذا را به مراكز تهيه غذا بدهد و هر روز در بوفه مدرسه اقدام به فروش آن كند.»


موادغذايي چاق‌كننده نخوريد

بوفه مدرسه محل فروش انواع خوراكي‌هايي است كه بچه‌ها آنها را دوست دارند. اين مساله را مي‌شود از شلوغي آن در زنگ تفريح متوجه شد. اما نكته اينجاست كه بوفه مدرسه تا چه اندازه به فروش موادغذايي مفيد و سالم به بچه‌ها اهتمام مي‌ورزد. دكتر جزايري، مشاور تغذيه معاونت بهداشتي وزارت بهداشت در اين‌باره مي‌گويد: «بوفه مدارس بايد موادغذايي‌اي را به بچه‌ها عرضه كند كه به رشد جسمي آنها كمك كند و سبب چاقي آنها نشود.» دكتر جزايري تاكيد مي‌كند: «مصرف تنقلات مثل چيپس، پفك انواع شكلات‌هايي كه درصد شكرشان بالاست، نوعي سيري كاذب در دانش‌آموزان ايجاد مي‌كنند و نه تنها موادغذايي موردنياز بدن را تامين نمي‌كند بلكه سبب چاقي كودكان خواهد شد و در آينده نيز مشكل‌هاي گوارشي در پي خواهد داشت.»

مشاور تغذيه وزارت بهداشت با اشاره به اينكه بوفه مدرسه موظف است ميان‌وعده سالم و مغذي را به دانش‌آموزان عرضه كند، مي‌افزايد: «فست‌فودها علاوه بر آنكه سبب چاقي كودكان مي‌شود به دليل داشتن مواد افزودني و نگهدارنده به دستگاه گوارش بچه‌ها آسيب مي‌رساند. بنابراين عرضه اين ساندويچ‌ها در بوفه‌ مدرسه ممنوع است.» وي خاطر نشان مي‌كند: « انواع خشكبار و مغزهاي مغذي مثل كشمش، بادام، نخود و پسته که ميان‌وعده‌هاي مناسبي براي دانش‌آموزان هستند و علاوه بر‌ آن ساندويچ‌هايي غير از فست‌فودها مانند نان و پنير و سبزي بايد در بوفه مدارس توزيع ‌شود.»


سرخ‌كردني، ممنوع!

هر نوع موادغذايي يا ساندويچي كه در روغن سرخ شود براساس دستورالعمل بوفه مدارس ممنوع است. محبوبه ابطحي با بيان اين مطلب توضيح مي‌دهد: «علاوه بر ممنوعيت توزيع چيپس، پفك و انواع ساندويچ‌ كالباس و سوسيس، توزيع ساندويچ همبرگر و حتي فلافل هم ممنوع است.» سرپرست گروه سلامت و پيشگيري آموزش و پرورش شهر تهران تاكيد مي‌كند: «حتي عرضه سيب‌زميني سرخ‌كرده هم در بوفه‌ها ممنوع است. به دليل آنكه موادي كه در روغن سرخ مي‌شوند، خيلي چرب هستند و باعث چاقي بچه‌ها مي‌شوند. همچنين روغن آنها چون چند بار سرخ مي‌شود مضر است. در مجموع سلامت روغن هم بايد مدنظر باشد.» ابطحي، ساندويچ‌هاي مناسب براي دانش‌آموزان را اين‌گونه بيان مي‌كند: «بوفه مدارس مي‌توانند ساندويچ سيب‌زميني پخته و تخم‌مرغ پخته، نان و پنير و گردو يا سبزي را در شرايط استاندارد و بهداشتي براي دانش‌آموزان تهيه كنند و همچنين خوراك‌ عدسي، لوبيا پخته، سوپ جو و آش‌ رشته نيز علاوه بر دارا بودن خواص بسيار براي بدن و حتي کمک به رشد سلول‌هاي مغزي، انرژي موردنياز بدن دانش‌آموزان را تامين خواهند كرد.» به گفته سرپرست سلامت و بهداشت آموزش و پرورش شهر تهران، توزيع ساندويچ سالاد الويه به خاطر طرز تهيه و مواد استفاده شده در آن مثل سس و تخم‌مرغ ممنوع است و مسوولان مدارس بايد اين ممنوعيت را لحاظ كنند.


نياز به نوشيدني‌هاي‌ سالم

مشاوره تغذيه معاونت بهداشتي وزارت بهداشت در مورد نوشيدني‌هاي سالم مي‌گويد: «نوشابه اولين و مهم‌ترين نوشيدني‌اي است كه عرضه آن در بوفه مدارس ممنوع است» انواع شير، ساده و طعم‌دار و دوغ‌هايي با تاييد وزارت بهداشت بايد در بوفه مدارس توزيع شود.» اما محبوبه ابطحي، سرپرست سلامت و پيشگيري آموزش و پرورش شهر تهران به نكته مهمي اشاره مي‌كند: «آبميوه‌هاي صنعتي به خاطر مواد افزودني و شكر موردتاييد نيستند و ممكن است زمينه ابتلا به ديابت در افرادي كه مستعد هستند را فراهم كند. بنابراين توصيه مي‌شود انواع ميوه‌ها به‌صورت پرسي به بچه‌ها داده شود و بچه‌ها مي‌توانند كيك و كلوچه خود را با شير ميل كنند. علاوه بر آن بر اساس دستورالعمل بوفه مدارس توزيع انواع ژله‌ و شكلات‌هاي چسبنده به دليل مواد افزودني و آسيب‌رسان به دندان‌ها ممنوع است.»


آموزش تغذيه سالم به بچه‌ها

مدرسه رفتن فرصت مناسبي براي آموزش تغذيه به دانش‌آموزان است. تجربه نشان داده ممنوعيت عرضه تنقلاتي مثل چيپس و پفک نمي‌تواند بچه‌ها را از خوردن آنها منصرف كند. دكتر ربابه‌ شيخ‌الاسلام با بيان اين مطلب مي‌گويد: «اگر تنقلاتي مضر مثل انواع چيپس‌، پفك، سوسيس و كالباس‌ها در بوفه مدارس توزيع نشود، آنها اين مواد را از بيرون تهيه مي‌كنند.» مدير موسسه تغذيه سلامت و توسعه با اشاره به افزايش بيماري‌هايي مثل ديابت، چاقي و فشارخون و بيماري‌هاي قلبي - عروقي تاكيد مي‌كند: «از آنجايي كه سن ابتلا به بيماري‌هاي غيرواگيردار پايين آمده است بايد در زمينه تغذيه سالم به بچه‌ها آموزش دهيم و اين کار نيازمند مشاركت وزارت بهداشت، وزارت آموزش و پرورش و صدا و سيماست.» دكتر شيخ‌الاسلام با بيان اينكه بايد كمپين‌هاي آموزش تغذيه در مدارس وجود داشته باشد، مي‌گويد: «مدارس بايد از برنامه‌هاي تاثيرگذار آموزشي مثل كلاه قرمزي براي آموزش بچه‌ها استفاده كنند و همچنين معلم مي‌تواند سركلاس به طور روزانه 10 دقيقه در مورد بيماري‌ها، تحرک بدني و انواع موادغذايي سالم صحبت کند و با مشارکت بچه‌ها از طريق درست کردن روزنامه‌‌ديواري، نوشتن داستان كوتاه و با گرفتن عكس فرهنگ‌ صحيح تغذيه به آنها آموزش داده شود.» رييس موسسه بهداشت و تغذيه به الگوبرداري بچه‌ها از يكديگر اشاره مي‌كند و مي‌گويد: «بسياري از دانش‌آموزان به دليل تاثير همسالان خود، آوردن لقمه از خانه را يك نوع وابستگي به خانواده مي‌دانند و مي‌ترسند مورد تمسخر بچه‌ها قرار بگيرند. در نتيجه ترجيح مي‌دهند از بوفه خريد كنند در حالي كه بايد اولياي بچه‌ها خصوصا معلم‌ها به گونه‌اي به بچه‌ها آموزش دهند كه دانش‌آموزي كه غذاي خانگي مي‌آورد مورد تشويق واقع شود.» دكتر شيخ‌الاسلام در پايان خاطرنشان مي‌كند: «بهتر است ميان‌وعده‌اي كه در بوفه مدارس توزيع مي‌شود، يك ميان‌وعده‌ گرم مثل عدسي داغ همراه نان سبوس‌دار يا لوبياي گرم يا ساندويچ نان و پنير و گردو يا سبزي باشد.»