دکتر داريوش فرهود/متخصص ژنتيک
پيش بيني جنسيـت جنين؛ واقعيت يا رؤيا؟

انتخاب جنسيت فرزند، از ديرباز يکي از آرزوهاي بشر بوده است...

چه بسا خانواده‌هايي که به علت نداشتن يکي از دو جنس (خصوصا فرزند پسر) دچار مشکلات فراوان شده‌اند يا خانم‌هايي که سال‌ها به اميد داشتن يکي از دو جنس بارداري‌هاي زيادي را يکي پس از ديگري و با فاصله کم داشته‌اند ولي نه تنها نتيجه مطلوب به دست نيامده بلکه سلامت مادر هم به خطر افتاده و هزينه زيادي براي خانواده داشته است. مراجعان ما معمولا براي کشف بيماري وابسته به جنس و ژنتيکي چنين تصميمي مي‌گيرند اما جالب اينجاست که هنگام مراجعه مي‌گويند قصد داريم تعيين جنسيت کنيم! تعيين جنسيت، فقط زماني ممكن است که يک خانم باردار باشد و بخواهيم بدانيم جنين او پسر است يا دختر که در هفته دهم با سونوگرافي معلوم مي‌شود، ولي اگر خانمي قبل از بارداري بخواهد جنسيت فرزندش را تعيين کند، به آن «انتخاب جنسيت» مي‌گويند.


تعيين جنسيت قطعي با روش آزمايشگاهي

تنها کاري که مي‌توان براي تعيين صددرصد جنسيت جنين انجام داد، IVF است. در اين روش ابتدا با برخي داروها تخمدان زن تحريك مي‌شود تا چند تخمک آزاد و سپس لقاح آزمايشگاهي انجام شود. بعد با نمونه‌برداري کروموزومي‌، جنسيت تعيين مي‌شود و جنيني که مطلوب پدر و مادر است، در رحم قرار مي‌گيرد. اما مي‌توان با روش?هاي طبيعي شانس داشتن جنين با جنسيت دلخواه را تا بيش از 80 درصد بالا برد، البته زير نظر متخصصان ژنتيک و زنان.


تعيين جنسيت چگونه امکان‌پذير است؟

روش تغذيه‌اي و مصرف داروهاي تنظيم‌کننده، زمان‌بندي، روش‌هاي نزديكي، تغيير pH محيط واژن، تشخيص براساس سن مادر و ماه بارداري.

• روش تغذيه‌اي: تغذيه نقش اساسي در تعيين جنسيت دارد زيرا موادغذايي ارتباط مستقيمي ‌با کاهش يا افزايش pH رحم دارند. موادغذايي حاوي سديم، فسفر، آهن، پتاسيم و روي نظير ماهي، پرتقال، سيب، هويج، برنج و اسفناج باعث پايين‌آمدن pH مي‌شوند بنابراين مصرف آنها ?? تا ?? روز قبل از آميزش، نقش مفيدي در پسر شدن جنين خواهد داشت. برعکس مصرف خوراکي‌هايي که حاوي کلسيم، منيزيم و مس هستند مثل لبنيات، کلم، قارچ، نخود سبز، لوبياسبز و جو ميزان pH رحم را افزايش مي‌دهد و باعث تولد نوزاد دختر مي‌شود. اين رژيم حتما بايد زير نظر پزشک و مراقبت‌هاي خاص و با مقادير معين انجام شود و انجام خودسرانه آن به هيچ‌وجه توصيه نمي‌شود.

• زمان‌بندي روابط زناشويي: براي استفاده از روش زمان‌بندي کافي است نگاهي به خصوصيات تخمک (X) و دو نوع اسپرم حاوي کروموزوم‌هاي X وY در آقايان بيندازيم. مي‌دانيم که خانم‌ها هر ماه در اواسط سيکل ماهانه خود يک يا چند تخمک که از نظر کروموزومي‌ فقط X هستند، توليد مي‌کنند و در مقابل آقايان دو نوع اسپرم حاوي کروموزوم‌هاي جنسي X و Y دارند. درواقع اين مرد است که جنسيت سلول تخم را تعيين مي‌کند و اگر تخمکي که حاوي کروموزوم جنسي X است، با اسپرم حاوي کروموزوم جنسي Y لقاح يابد، سلول تخم مذکر مي‌شود و اگر تخمکX با اسپرم حاوي X لقاح يابد سلول تخم مونث مي‌شود. تخمک، يک سلول درشت است که حدود 1/0 ميلي‌متر قطر دارد و با چشم غيرمسلح هم قابل مشاهده است. حرکت آن بسيار کم و سنگين است و حدود ?? ساعت مي‌تواند در شرايط رحم زنده بماند. اسپرمY کوچک‌تر، فرزتر و با سرعت بيشتري است و دم بلندتري دارد ولي طول عمر آن کوتاه‌تر و بسيار کم‌جان‌تر و ضعيف‌تر است. اما تعداد اسپرم‌هاي اين نوع بسيار بيشتر از اسپرم‌هايX است و اين ضعف آنها را جبران مي‌كند و باعث يکسان شدن تعداد مواليد دختر و پسر مي‌شود. بهتر است همين‌جا واقعيتي را بيان كنيم براي گفته قديمي‌ها که به خانم‌ها مي‌گفتند ضعيفه، در واقع با اين توضيحات علمي بايد به آقايان بگويند ضعيفه، زيرا جنس مردها اصولا از نظر علم ژنتيک، شکننده‌تر و آسيب‌پذيرتر از جنس زن است. حتي در جانوران هم همين‌طور است!

• تعيين زمان تخمک‌گذاري: يکي از مهم‌ترين نکات در تعيين جنسيت، تعيين زمان تخمک‌گذاري است و اگر نزديكي در حوالي زمان تخمک‌گذاري انجام شود، فرزند پسر خواهد بود زيرا در زمان تخمک‌گذاري، ترشحات دهانه رحم از هميشه قليايي‌تر و رقيق‌تر و ارتجاع‌پذيرتر است و حرکت اسپرم‌هايY را بسيار سهل و آسان مي‌کند اما اگر نزديكي ? تا ? روز بعد يا قبل از تخمک‌گذاري اتفاق بيفتد، شانس پسر شدن جنين به شدت کاهش مي‌يابد و به احتمال زياد دختر خواهد بود. تعيين زمان تخمک‌گذاري بسيار مهم است حتي اگر ?? ساعت در تعيين زمان اشتباه کنيم، نتيجه متفاوت خواهد بود.