نگاه کارشناس/دکتر مهراندخت عابديني/کارشناس اداره سلامت ميانسالان وزارت بهداشت
مرکـزي بـراي ارزيـابـي سلامـت تـخمـک اهـدايـي

يکي از اهداف و ثمره‌هاي مهم زندگي زناشويي، داشتن فرزند و بقاي نسل است که در همه جوامع و فرهنگ‌ها هدف پسنديده و ارزشمندي محسوب مي‌شود و بنيان خانواده‌ها را مستحکم مي‌کند...

گرچه به دليل شرايط خاص زندگي در جوامع امروزي، اين جنبه از تمايل زوج‌ها براي آغاز زندگي مشترک دستخوش تغييراتي شده و اولويت‌هاي ديگري مانند موفقيت‌هاي شغلي، تحصيلي و اقتصادي در زندگي آنها نقش مهم‌تري دارد اما همچنان مادر و پدر شدن از آرمان‌هاي والاي زندگي مشترک به شمار مي‌رود و ناباروري مساله‌اي آزاردهنده محسوب مي‌شود. به زوجي نابارور گفته مي‌شود که پس از يک سال تلاش براي بارداري، نتوانند صاحب فرزند شوند. در کشور ما حدود 14 درصد از زوج‌ها دچار ناباروري به شکل اوليه يا ثانويه هستند. اگر زوجي موفق به داشتن فرزند نشوند دچار ناباروري اوليه هستند ولي اگر قبلا موفق به داشتن فرزند شده باشند و حالا موفق به بچه‌دار شدن نشوند، ناباروري‌شان از نوع ثانويه است.

خوشبختانه در سال‌هاي اخير با تاسيس مراکز ناباروري، گسترش تحقيقات و درمان‌هاي نوين ناباروري کشور ما توانسته در زمينه درمان ناباروري با استفاده از پتانسيل‌هاي موجود در بخش دولتي و خصوصي و نيمه‌خصوصي به موفقيت‌هاي چشمگيري دست يابد. در حال حاضر در مراکز بيشتر استان‌هاي کشور، مرکز درمان ناباروري وجود دارد و علاوه بر دانشگاه‌هاي علوم پزشکي بزرگ کشور، در بعضي دانشگاه‌هاي کوچک‌تر هم مراکز ناباروري با خدمات art در حال عرضه خدمت به هموطنان عزيزمان هستند. در بعضي از مراکز استانداردهاي عرضه خدمات به حدي بالاست که توانسته بيماران ناباروري از کشورهاي منطقه و همسايه را جذب کند. در حال حاضر خدمات درمان ناباروري شامل مشاوره با زوج‌هاي نابارور و معاينه آنها، تشخيص علت ناباروري در زوج‌ها، درمان‌هاي پيشرفته، لاپاراسکوپي و هيستروسکوپي و اصلاح آنومالي‌‌هاي رحمي، امکان لقاح آزمايشگاهي و (ivf و icsi) کشت جنين در آزمايشگاه و انتقال آن به بدن مادر، با بهره‌گيري از ساير علوم‌پايه شامل تشخيص‌هاي ژنتيکي پيش از تولد (pgd)، بررسي‌هاي ايمونولوژيک در سقط مکرر و موارد شکست ivf، استفاده از تکنيک‌هاي ذخيره‌سازي و فريز تخمک و اسپرم و بسياري خدمات فوق‌تخصصي درمان‌هاي ناباروري است که ضرورتي براي نام بردن آنها نيست. استفاده از شخص ثالث براي درمان‌هاي ناباروري انواع مختلفي دارد؛ گاه خانم تخمک مناسبي ندارد و از تخمک اهدايي (شخص ثالث) استفاده مي‌کند.

گاه زوج جنين مناسب ندارند و از جنين يک زوج ديگر استفاده مي‌کنند (جنين اهدايي) و در مواردي زوج جنين مناسب دارند ولي رحم مناسب براي باروري ندارند در آن صورت از رحم جايگزين (رحم زن ديگري) استفاده مي‌شود. شکل‌هاي پيچيده‌تري هم وجود دارد و در آن هم جنين و هم رحم مربوط به شخص يا اشخاص ديگري است.

اولين و مهم‌ترين مساله، سلامت جسمي، روحي و رواني فرد اهداکننده است. از آنجا که بسياري از بيماري‌ها مي‌تواند به فرزند منتقل شود، ضروري است اهداکنندگان تخمک و جنين از نظر ابتلا به بيماري‌هاي مختلف جسمي مثل بيماري‌هاي عفوني، بيماري‌هاي ژنتيکي، بيماري‌هاي روحي و رواني کاملا بررسي شوند. نکته بسيار مهم ديگر، ضريب هوشي (iq) است. مسلما هر زوجي ترجيح مي‌دهد صاحب فرزندي باهوش و با بهره‌هوشي بالا شود. موضوع مهم ديگر عدم سوءپيشينه و سابقه جزايي و کيفري اهداکنندگان است. دريافت تخمک و جنين با کليه تفاوت زيادي دارد و لازم است فرد اهداکننده سلامت اجتماعي داشته باشد. فهرست کاملي از بيماري‌ها در پروتکل اهداي جنين و رحم جايگزين تهيه شده که اهداکنندگان از نظر ابتلا به آنها هم بررسي خواهند شد.

با توجه به اهميت محرمانه بودن مشخصات و نکات مربوط به اهداکنندگان و گيرندگان تخمک يا جنين و ارزيابي دقيق اهداکنندگان لازم است اين خدمات و ارزيابي اهداکنندگان در يک مرکز، نهاد يا يک ارگان که بتواند زير نظر وزارت بهداشت افراد واجد شرايط را ارزيابي و در نهايت براي ورود به اين روش به مراکز ارائه خدمات ناباروري معرفي کند، انجام شود اين موضوع به‌وسيله مسوولان مربوطه (ذي‌ربط) در حوزه نظارت بر درمان وزارت بهداشت در حال پيگيري است و به دليل اهميت آن،‌ در دفتر سلامت خانواده و جمعيت و مدارس از 2 سال قبل بر آن شديم تا آيين‌نامه اجرايي را تشريح و جزييات آن را تعيين کنيم تا به اين ترتيب مراکز به شيوه‌اي يکسان و هماهنگ در اهداي جنين و تخمک اقدام کنند.


هفته نامه سلامت