گفتگو با دکتر مرتضي ضرابي مديرعامل بانک خون بندناف رويان

استفاده از سلول‌هاي بنيادي براي درمان 70 نوع بيماري

تحقيقات گوناگون در دنيا نشان مي‌دهد که با تاسيس بانك خون بندناف، اميد به درمان بيش از 70 درصد نوع بيماري غيرقابل درمان محقق مي‌شود....



امروزه در كشورهاي توسعه‌يافته و برخي از كشورهاي در حال توسعه در بدو تولد، سلول‌هاي خون بند ناف را جدا و منجمد مي‌کنند كه ‌اين سلول‌ها در طول زندگي فرد منبع سرشار و موثري براي درمان بيماري‌هاي صعب‌العلاج احتمالي فرد هستند. اين سلول‌ها در دماي زير ???درجه سانتي‌گراد و حداكثر تا 20 سال متوالي نگه داشته مي‌شوند و در صورت نياز هر زمان كه اهداكننده و يا افراد ديگري به آن احتياج داشته باشند، براي درمان بيماري مربوطه مورد استفاده قرار مي‌‌گيرند. در اين باره گفتگويي انجام داده‌ايم با دکتر مرتضي ضرابي، مديرعامل بانک خون بندناف رويان که آن را مي‌‌خوانيد.


سلامت : آقاي دکتر! هدف از تاسيس بانک خون بندناف چه بود؟
به دنبال تحقيقاتي که در زمينه سلول‌هاي بنيادي انجام گرفت، محققان بر آن شدند تا از منابع مختلفي اين سلول‌هاي بنيادي را استحصال کنند. به طور کلي سه منبع براي به دست آوردن سلول‌هاي بنيادي وجود دارد. منبع جنيني که از نظر اخلاقي جهت کاربردهاي درماني قابل استفاده نيست، سلول‌هاي بنيادي بالغان که از مغزاستخوان گرفته مي‌شود و درنهايت سلول‌هاي بنيادي که منشأ خون بندناف دارند. بندناف و جفت بعد از زايمان به عنوان يک زباله بيولوژيکي دور انداخته مي‌شوند و حاوي خوني هستند که مملو از سلو‌ل‌هاي بنيادين با توان تمايز به انواع سلو‌ل‌ها است. به همين جهت از سال 1992 به بعد بانک‌هايي به نام بانک خون بندناف در دنيا شکل گرفت که کار جمع‌آوري، جداسازي و ذخيره‌سازي سلول‌هاي بنيادي خون بندناف را انجام مي‌دهند و خانواده‌هايي که مايل به نگهداري خون بندناف نوزاد خود هستند و يا مي‌خواهند آن را به ديگران اهدا کنند به اين بانک‌ها مراجعه مي‌کنند.
سلامت : اين سلول‌هاي بنيادي که از خون بندناف به دست مي‌آيد، چه کاربردهايي دارد؟
در حال حاضر سلول‌هاي بنيادي براي درمان بيش از 70 نوع بيماري مورد استفاده قرار مي‌گيرد. مثلا اين سلول‌ها در درمان اختلالات خوني، نقص سيستم ايمني، انواع سرطان‌ها (به ويژه سرطان خون)، بيماري ژنتيک، ضايعات مغزي، کبدي، عصبي، قرنيه و ديابت استفاده مي‌شوند و اين در حالي است که با ذخيره‌سازي خون بندناف و سلول‌هاي بنيادي مي‌توان بسياري از هزينه‌هاي درماني را کاهش داد زيرا استفاده از داروها فقط روند بيماري را کند مي‌کنند اما با استفاده از سلول‌هاي بنيادي، درمان کامل‌تر مي‌شود و بسياري از بيماري‌هاي گفته شده کاملا بهبود مي‌يابند.
سلامت : به موضوع اهداي خون بندناف اشاره کرديد. آيا مي‌توان خون بندناف يک فرد را براي فرد ديگري مورد استفاده قرار داد؟
بانک خون بندناف در دنيا به دو شکل عمومي و اختصاصي وجود دارد. خانواده‌هايي که مايل‌اند خون بندناف نوزادشان را اهدا کنند و تمايلي به نگهداري آن براي خودشان ندارند، اين نمونه را در اختيار بانک عمومي خون بندناف قرار مي‌دهند و هرگاه فرد ديگري به اين سلول‌ها نياز داشته باشد به راحتي براي درمان بيماري خود از آن استفاده مي‌کند اما در بانک اختصاصي، خانواده‌ها طبق قرارداد منعقد شده، خون بندناف را براي خودشان ذخيره مي‌کنند و در واقع در مالکيت خودشان قرار مي‌دهند و در صورتي که در آينده به آن احتياج پيدا کنند به سراغ آن مي‌روند. خود فرد 100 درصد شانس پيوند دارد و اين شانس براي پدر يا مادر و خواهر يا برادر او به ترتيب 50 درصد و 25 درصد است و تنها نکته مهم اين است که H.L.A يا ويژگي‌ ژنتيکي سلول اين افراد بر هم منطبق باشد بنابراين با در نظر گرفتن اين نکته، شانس اينکه فرد غريبه‌اي بخواهد از اين سلول‌ها استفاده کند، وجود دارد اما بايد حداقل 20‌هزار نمونه در بانک خون بندناف موجود باشد تا شانس پيدا کردن يک نمونه منطبق با نياز فرد افزايش يابد.
سلامت : اولين بانک خون بندناف چه زماني در ايران تأسيس شد؟
اولين بانک خون بندناف در سال 1384 در کشورمان آغاز به کار کرد و خوشبختانه تا امروز نزديک به 7 هزار نمونه جمع‌آوري شده است و به جز تهران 12 استان کشور نيز در اين زمينه فعاليت مي‌کنند و کار اطلاع‌رساني، عقد قرارداد، خون‌گيري و انتقال نمونه به تهران را بر عهده دارند.
سلامت : آيا توصيه مي‌شود که همه خانواده‌ها خون بندناف نوزادان خود را در بانک خون نگهداري کنند؟
ما هميشه توصيه مي‌کنيم افرادي که قادر به پرداخت هزينه‌ها هستند، حتما اين کار را انجام دهند البته احتمال استفاده از اين سلول‌هاي بنيادي چندان زياد نيست اما انجام اين کار مانند يک حق بيمه‌اي است که شما براي درمان بيماري‌هاي پيش‌بيني نشده، آن را پرداخت مي‌کنيد اما شايد هيچ‌وقت مورد استفاده شما قرار نگيرد. از طرف ديگر، اگر خانواده‌ها اقدام به ذخيره‌سازي سلو‌ل‌هاي بنيادي کنند، ذخيره سلولي بانک هم افزايش مي‌يابد و ما مي‌توانيم به شبکه جهاني بانک خون بندناف (Net Cord) بپيونديم و امکان تبادل سلو‌ل‌هاي بنيادي را با ساير بانک‌هاي خون دنيا داشته باشيم. متاسفانه روزانه تعداد زيادي از هموطنان که نياز به پيوند اين سلول‌ها دارند به بانک خون بندناف رويان مراجعه مي‌کنند اما ويژگي ژنتيکي سلول اين افراد با نمونه‌هاي موجود، منطبق نيست. در حقيقت اين بانک‌ها به نوعي بازار اقتصادي نيز ايجاد کرده‌اند و در اين تبادلات جهاني، هر نمونه خون بندناف بين 20 تا 25‌هزار دلار در بانک‌ها خريد و فروش مي‌شود و تنها با مراجعه خانواده‌ها براي ذخيره‌سازي خون بندناف نوزادان است که ما مي‌توانيم براي تبادل نمونه و درمان هموطنانمان به اين شبکه جهاني بپيونديم.
سلامت : افرادي که مايل به نگهداري يا اهداي خون بندناف نوزاد خود هستند، بايد به کجا مراجعه کنند؟
علاقه‌مندان مي‌توانند با اين مرکز تماس بگيرند و اطلاعات لازم را کسب کنند اما توصيه ما اين است که خانواده‌هايي که مي‌خواهند اقدام به ذخيره‌سازي سلول‌هاي بنيادي کنند نبايد کار را به روزهاي آخر موکول نمايند و حتما بايد قبل از ماه نهم بارداري مراجعه کنند تا فرصت براي آزمايش‌هاي اوليه وجود داشته باشد. در عين حال، ما در زمان زايمان کارشناس مربوطه را به بيمارستان مربوطه مي‌فرستيم و اين فرد بعد از خون‌گيري، نمونه را به بانک خون منتقل مي‌کند و کار ذخيره‌سازي انجام مي‌گيرد.
سلامت : در مورد هزينه‌ها هم توضيح مي‌دهيد؟
در حال حاضر هزينه اوليه حدود 550 هزار تومان و هزينه شارژ (نگهداري) سالانه اين سلول‌هاي بنيادي حدود 100‌هزار تومان است.

هفته نامه سلامت