دکتر مجيد صادقي/روان‌پزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران/حکايت افزايش سن و کاهش حافظه
آلزايمر با مغز چه مي کند؟

در حال حاضر با بهبود مراقبت‌هاي بهداشتي و افزايش طول عمر، بيماري‌هاي مربوط به دوران سالمندي گسترش يافته است. از جمله اين بيماري‌ها، دمانس يا زوال عقل است و مهم‌ترين نوع آن آلزايمر محسوب مي‌شود...

بعضي از پژوهشگران معتقدند اگر انسان‌ها تا 140 سالگي عمر کنند صددرصد دچار آلزايمر خواهند شد. آلزايمر نوعي بيماري مغزي است که با کاهش و از بين‌رفتن سلول‌هاي مغزي مرتبط با حافظه همراه است. بالا رفتن سن مهم‌ترين عامل خطر براي ابتلا به زوال عقل است و هر چه سن بالاتر رود احتمال بروز آن هم بيشتر مي‌شود.


اين بيماري به صورت اختلال حافظه تظاهر مي‌کند و روندي بسيار آهسته و تدريجي دارد. اولين علايم آن فراموشکاري و حواس‌پرتي جزيي است و ممکن است با آثار ناشي از پيري طبيعي اشتباه شود. بيمار وسايلش را در مکاني قرار مي‌دهد و بعد فراموش مي‌کند آنها را کجا گذاشته است يا پس از خروج از منزل و هنگام بازگشت به خانه ممکن است مسير را فراموش يا اشتباه کند. در مراحل اوليه، بيمار و خانواده‌اش به ندرت به پزشک مراجعه مي‌کنند و غالبا هنگامي از پزشک درخواست کمک مي‌کنند که به دنبال بروز يک بيماري جسمي ديگر علايم فراموشکاري و اختلال حافظه بيمار آشکار مي‌شود.


تغيير رفتار بيماران

مشکل حافظه بيمار معمولا مربوط به حافظه نزديک اوست يعني بيمار ممکن است نتواند به ياد آورد که صبحانه چه خورده يا ديروز کجا بوده است؟ اما اتفاقات سال قبل را به خوبي به خاطر دارد و با ذکر جزييات به شرح آنها مي‌پردازد. به‌تدريج بيمار ديگر زمان و مکان را تشخيص نمي‌دهد و حتي ممکن است اطرافيانش را هم نشناسد. بيماران ثبات خلقي ندارند. آنها ممکن است افسرده، سرخوش و تحريک‌پذير يا عصباني باشند. بسياري از آنها در طول روز بي‌قرارند و تعدادي ديگر در طول شب خواب خوبي ندارند و هنگام برخاستن از خواب گيج و ناآشنا به محيط هستند.

بيمار نسبت به مراقبت از خود بي‌توجهي نشان مي‌دهد. گرچه برخي از بيماران باوجود شدت بيماري، وجهه و ظاهر اجتماعي خود را به خوبي حفظ مي‌کنند ولي بعضي از آنها لجباز مي‌شوند و اگر وظيفه‌اي فراتر از حد توانايي‌هاي محدودشان باشد از آنها درخواست شود با تغيير رفتار ناگهاني عصباني مي‌شوند و يا شروع به گريستن مي‌کنند. به‌تدريج و با افزايش شدت بيماري کنترل آنها بر روي رفتارهايشان کمتر مي‌شود و آداب و رسوم اجتماعي را ناديده مي‌گيرند. بعضي از بيماران نسبت به اطرافيان بدبين مي‌شوند. گاهي فراموش مي‌کنند وسايلشان را کجا گذاشته‌اند و ديگران را متهم به دزدي مي‌کنند.


عاقبت بيمار آلزايمري

با پيشرفت زوال عقلي، بيمار از انجام کارهايي مانند محاسبه و شمارش پول،‌ بستن دکمه‌هاي لباس و بند کفش ناتوان مي‌شود. مسير بيماري زوال عقل پيشرونده است و معمولا طي 5 تا 6 سال بعد از بروز اولين نشانه‌هاي بيماري مرگ بيمار
فرا مي‌رسد و اغلب بيماران در اثر بيماري‌هايي مثل عفونت‌هاي تنفسي يا عفونت‌هاي کليه و مجاري ادراري فوت مي‌کنند.


زود دست به کار شويد

در صورتي که افراد خانواده با علايمي مثل فراموشکاري، گم کردن اشياء، فراموش کردن اسامي اعضاي نزديک خانواده و افزايش اضطراب يا افسردگي در سالمند خود مواجه شوند، توصيه مي‌شود حتما با يک روان‌پزشک مشورت کنند زيرا احتمال شروع آلزايمر وجود دارد. تشخيص زودهنگام آلزايمر به بيمار و خانواده کمک مي‌کند تا بتوانند براي آينده و نحوه مراقبت از بيمار و تصميم‌هاي مهم زندگي مثل امور مالي برنامه‌ريزي کنند و به بيمار هم فرصت داده مي‌شود تا در تصميم‌گيري‌ها و اظهارنظرها مشارکت کند. علاوه بر اين تشخيص زودرس، فرصت کافي براي شروع درمان در مراحل اوليه بيماري را به پزشک معالج مي‌دهد.


افراد در معرض خطر را شناسايي کنيد

خطر ابتلا به دمانس مغز در افراد با علايم زير شايع‌تر است: در خانم‌ها شايع‌تر از آقايان است، سن بالا، سابقه خانوادگي آلزايمر، سابقه ضربه مغزي، سطح پايين تحصيلات و آموزش، سابقه افسردگي و بيماري‌هاي زمينه‌اي مثل ابتلا به قندخون، چربي خون و فشارخون بالا.


از آلزايمر پيشگيري کنيد

سالمنداني که از سطح بالاي تحصيلات و آموزش برخوردارند و هميشه مطالعه مي‌کنند و داراي فعاليت جسمي و ورزشي متناسب با روابط اجتماعي بالا هستند و بيماري‌هاي زمينه‌اي را به‌ خوبي کنترل مي‌کنند از خطر ابتلا به آلزايمر مصون هستند.


از بيمار حمايت کنيد

تشخيص به موقع و زودرس بيماري مي‌تواند سير پيشرونده بيماري را کند و کيفيت زندگي بيمار را بهتر کند. علاوه بر اين مراقبت بيمار اهميت زيادي دارد و بايد سعي کرد فرد سالمند مبتلا به زوال عقل را فعال نگه داشت و سرگرمي‌هاي مناسب برايش فراهم کرد و با يادآوري خاطرات خوش گذشته وسيله انبساط‌خاطر او را فراهم کرد. مراقبت‌هاي جسمي از نظر تغذيه صحيح و کافي و مراقبت‌هاي بهداشتي، اهميت اساسي دارند. با تشخيص آلزايمر انجام اعمالي از جمله رانندگي براي بيمار ممنوع مي‌شود. علاوه بر اين مسايل مالي بيمار نيز بايد مورد بررسي و در صورت امکان و لزوم براي وي قيم تعيين شود. محيط بيمار سالمند مبتلا به آلزايمر بايد آرام، يکنواخت و به دور از هرگونه تغييرات ناگهاني باشد.