بعد از گذشت چندين ماه از بروز نوع جديد آنفلوانزا يعني آنفلوانزاي نوع آ و همه‌گيرشدن آن در كشورهاي دنيا، حالا بيماري ديگري در جوامع رخنه كرده است

نوعي بيماري كه مردم و حتي رسانه‌ها به غلط به آن نام آنفلوانزاي بزي داده‌اند و حتي آن را مرتبط با آنفلوانزاي نوع آ مي‌دانند.

البته اين بيماري جديد كه نام اصلي آن تب q است، به گفته كارشناسان اصلا بيماري جديدي نيست و ساليان سال است كه همه كشورهاي دنيا با آن دست به گريبان هستند اما اينكه چرا به تازگي به يك معضل جديد تبديل شده و نام آن نيز به اشتباه سر زبان‌ها افتاده، چالشي است كه در حال حاضر متخصصان آن را فقط يك خبر غلط مي‌دانند كه مي‌تواند منجر به تشويش اذهان عمومي شود.

فقط يك اصطلاح غلط

دكتر حسين حاتمي، عضو هيأت علمي و دانشيار گروه بيماري‌هاي عفوني و گرمسيري دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي در گفت‌وگو با خبرنگار همشهري توضيح مي‌دهد: اين بيماري به غلط به‌عنوان آنفلوانزاي بزي شناخته شده است.

در هر رشته‌اي اصطلاحاتي وجود دارد كه وقتي بدون توجه به آن رشته تداعي‌شوند، يك بيماري ممكن است با بيماري‌هاي ديگر اشتباه گرفته شود مثلا به بيماري افسردگي هم در روانپزشكي آنفلوانزاي رواني مي‌گويند.

پس تب q هم از بيماري‌هايي است كه به غلط به آنفلوانزاي بزي در ميان رسانه‌ها و عامه مردم شايع شده است. اين متخصص بيماري‌هاي عفوني اما معتقد است كه اين بيماري به هيچ وجه در كشور ما و در هيچ كجاي دنيا، مشكل بهداشتي محسوب نمي‌شود.

تب q چيست؟

دكتر حاتمي در توضيح اين بيماري خاطرنشان مي‌كند: بيماري تب q يك بيماري باكتريال است و در تمام نقاط دنيا در بسياري از حيوانات از جمله بزها و حتي در انسان هم ديده مي‌شود؛چون اين بيماري در واقع بين انسان و حيوان مشترك است.وي در تشريح عامل اين بيماري معتقد است، عامل بيماري تبq يك عامل باكتريايي به نام كوكسيلا بورنتي (ريكتزيا دياپوريكا، ريكتزيا بورنتي) است.

اين باكتري ارگانيسم مقاومي است؛ به‌طوري كه به‌مدت 7 تا 10 روز در دماي 15 تا 20 درجه سانتي گراد در پشم گوسفندان و به‌مدت بيش از يك ماه در گوشت تازه و به‌مدت 40 ماه در سرشير، زنده مي‌ماند.

وي در حالي به عامل باكتريايي اين بيماري اشاره مي‌كند كه به گفته دكتر حسين‌ جعفري، دامپزشك و معاون بهداشتي و تضمين كيفيت سازمان ميوه و تره‌بار شهرداري، عامل بيماري آنفلوانزاي نوع آ كاملا ويروسي است.

مخازن اصلي، گوسفند و بز

«اين بيماري، نوعي بيماري شغلي به حساب مي‌آيد و كساني‌به‌آن‌مبتلا مي‌شوند كه تماس مستقيمي با حيوانات داشته‌باشند؛ نظير كشاورزان، دامپزشكان و كاركنان كشتارگاه‌ها ولي با وجود اين گاهي تماس غيرمستقيم با حيوانات آلوده هم باعث بروز بيماري شده مثلا در كساني كه از گرد و غبار ناشي از عبور گله‌هاي آلوده استنشاق كرده‌اند.»

با اين اوصاف دكتر حاتمي در حالي به اين عبارات اشاره مي‌كند كه به عقيده دكتر جعفري مخزن بيماري تب q، گاو، گوسفند و بز است و در همه حيوانات حتي حيوانات خانگي هم ديده مي‌شود. به گفته وي البته مخازن اصلي همان گوسفند و بز هستند.

اين دامپزشك در گفت‌وگو با همشهري ادامه مي‌دهد: عامل تب q در ماه‌هاي فوريه تا مي ‌و يا بهمن تا ارديبهشت كه فصل زايش گوسفند و بز است، بيشتر ديده مي‌شود؛ به‌طوري كه اگر دامي با اين عامل بيماري روبه‌رو شود، در آن سقط جنين ناگهاني روي مي‌دهد.

اگر هم سقط اتفاق بيفتد، با توجه به اينكه مايع آمنيوتيك و جفت دفع شده از دام، عامل بيماري زيادي با خود دارد، سبب آلودگي محيط خواهد شد. همچنين با توجه به اينكه مهم‌ترين راه انتقال عامل اين بيماري استنشاق است، اگر اين اتفاق بيفتد، بيماري در حد وسيعي پراكنده خواهد شد.

البته به عقيده دكتر جعفري اگر اين واگيري در حيوانات غيراز زمان آبستني اتفاق بيفتد، دام ايمني پيدا مي‌كند؛ يعني دامي كه قبلا ايمن شده، حتي اگر در فصل زايش مبتلا به بيماري شود، ديگر سقط جنين را نخواهيم داشت.

وي مهم‌ترين عامل انتشار بيماري را استنشاق مي‌داند و معتقد است عامل بيماري شديدا به خشكي و گرما مقاوم است و اين امر باعث مي‌شود كه همراه با ذرات گرد و غبار در هوا پراكنده شود و از طريق استنشاق فرد را بيمار كند.

فراگيري در تمام دنيا

اما كارشناسان معتقدند كه تب q در تمام دنيا فراگيري دارد و كانون مشخصي را براي آن نمي‌توان نام برد. آخرين موارد ابتلا به اين بيماري در هلند گزارش شد كه طي آن 6 يا 8‌نفر انسان مبتلا جان خود را از دست دادند.

دكتر جعفري در اين باره مي‌گويد:
تب q در استراليا كه خيلي از بيماري‌ها وجود ندارد، ديده مي‌شود. نخستين مورد بيماري هم در سال 1935 گزارش شد.

وي توضيح مي‌دهد: در ايران هم پايان‌نامه‌ها و مطالعات زيادي در سال 57 و 58 در مورد تب q ارائه شد. البته اين مطالعات بيشتر در مناطق جنوبي صورت گرفت ولي اين بدان معنا نيست كه اين بيماري فقط در مناطق جنوبي ديده مي‌شود، چون هرجا كه محل پرورش دام باشد، مكان مناسبي براي انتشار تب q نيز هست.

علائم شبيه آنفلوانزا

با اين حال اگرچه علائم بيماري در دام با سقط جنين همراه است ولي در انسان علائمي شبيه آنفلوانزا ايجاد خواهد كرد؛ به‌طوري كه به گفته دكتر جعفري بيماران همان تب بالاي 40 درجه، ضعف، گلودرد، سردرد، گرفتگي عضلات، سرفه‌هاي خشك و حتي در برخي از افراد اسهال و استفراغ، درد شكم و درد در ناحيه سينه را تجربه خواهند كرد.

علاوه بر اين همانطور كه منشأ اين بيماري باكتريايي است، آنتي‌بيوتيك‌هايي مثل تتراسايكلين يا داكسي سايكلين در بهبودي آن مؤثر است. البته به عقيده كارشناسان در رفرنس‌ها و منابع پزشكي گزارش شده كه اين بيماري حتي يك تا 2 درصد مرگ نيز به همراه دارد.

همچنين دوره نهفتگي بيماري نيز بستگي به تعداد عامل عفوني كه وارد بدن مي‌شود دارد و معمولا بين 2 تا 3 هفته است.

چه بايد كرد؟

«در مناطق پرورش دام كه شرايط غيربهداشتي و يا غيرصنعتي‌دارند نبايد تردد كرد. از مراكزي كه دام را به‌صورت غيرمجاز نگه‌ مي‌دارند خريد دام صورت نگيرد و دامداران درصورت مشاهده سقط جنين در دام، ترشحات و جنين دفع‌شده را در شرايط بهداشتي و با دستكش دفن كنند.»

اين‌ها توصيه‌هاي دكتر جعفري است. وي با تأكيد بر اينكه در واقع با محدود كردن عرضه دام به‌صورت غيرمجاز در مراكز شهري و تردد آن در اين محيط‌ها مي‌توان از وقوع تب q پيشگيري كرد، مي‌گويد: توصيه ما به شهروندان اين است كه در تهران به مراكز عرضه بهداشتي دام كه در منطقه 15 جنب بازار گل امام رضا، در منطقه 18 خيابان احمد آباد مستوفي و در منطقه 4 انتهاي بزرگراه شهيد زين‌الدين‌قراردارد براي خريد خصوصا در ايام عزاداري مراجعه كنند؛

چون با توجه به استقرار دامپزشك در محل و انجام معاينات قبل و بعد از كشتار دام، احتمال انتقال بيماري‌هاي مشترك بين انسان و حيوان قطعا حذف خواهد شد.