کلينيک تغذيه/دکتر محمدحسين صالحي سورمقي/متخصص فارماكوگنوزي /استاد دانشكده داروسازي دانشگاه علوم پزشکي تهران
3 گياه ضدنفخ

سوءهاضمه، مشكل‌هايي در هضم و جذب غذاهاست و به اشكال مختلف مانند نفخ، دل‌درد، اسپاسم، يبوست، اسهال، دير و مشكل هضم‌شدن غذا، ترش‌كردن معده و... خود را نشان مي‌دهد...

بسياري از اين موارد را مي‌توان با رژيم غذايي مناسب يا گياهان دارويي و داروهاي گياهي تسكين‌ داد يا درمان كرد. گياهان حاوي اسانس (رايحه) از مهم‌ترين گياهاني هستند كه از قديم به‌‌عنوان طعم‌دهنده و خوشبوکننده غذاها و تسکين دهنده اختلال‌هاي سوءهاضمه مصرف مي‌‌شده‌اند زيرا به علت داشتن مواد و تركيب‌هاي اسانسي به سرعت جذب مي‌شوند و آثار خود را ظاهر مي‌كنند. اين گياهان كه بيشتر به‌صورت ادويه‌هاي مختلف، به‌خصوص در شرق آسيا از جمله هندوستان و چين مصرف بالايي دارند شامل نعناع، گشنيز، بادرنجبويه، زيره‌ سبز و سياه، رازيانه، دارچين، هل، جوزبويا و.... است که رايج‌ترين و موثرترين‌هاي آنها در درمان نفخ عبارتند از:

1 نعناع: گياه معروفي است كه در جهان به «مينت» مشهور است. اين گياه حداقل 33 گونه دارد كه بيش از 15گونه از آنها در ايران موجود است. نعناع يكي از پرمصرف‌ترين گياهان خوراكي دارويي جهان و اسانس (رايحه) آن از پرمصرف‌ترين‌ها در صنايع دارويي و بهداشتي از جمله خميردندان‌هاست. از اسانس نعناع (روغن معطر آن) براي ساخت داروهاي ماساژدرماني به وفور استفاده مي‌شود. 2 نوع نعناع به نام‌هاي «نعناع فلفلي» و «نعناي قمي» در ايران مصرف بيشتري دارند. محصولات گياهي نعناع به‌صورت تازه، خشك، عصاره، عرق گياهي، چاي كيسه‌اي و تنتور مورد استفاده قرار مي‌گيرند. البته اين گياه آثار قوي و ايده‌آل ضدنفخ، ضددرد (دل‌درد) و ضداسپاسم دارد و بسيار زوداثر است.

2 گشنيز: گياهي خوراكي و دارويي است كه از قسمت‌ هوايي (برگ‌ها) و ميوه آن در صنايع غذايي، دارويي و آرايشي بهداشتي استفاده مي‌شود. گشنيز از خانواده جعفري و داراي رايحه خوشي‌ است كه بيشتر آثار گياه عمدتا به آن ارتباط دارد. آثار اين گياه عبارتند از: مقوي معده، ضداسپاسم، ضددرد (دل‌درد)، ضدميكروب، ضدقارچ، تقويت‌كننده قواي جنسي، هضم‌كننده غذا، صفراآور، آرام‌بخش، كاهش‌دهنده قندخون، كاهش‌دهنده چربي‌خون و كاهش‌دهنده فشار‌خون.

3 بادرنجبويه: گياهي است از خانواده نعناع كه از نظر شكل ظاهري شباهت زيادي به نعناع دارد ولي بوي آن متفاوت است. اين گياه كه از گياهان خوراكي- دارويي پرمصرف دنياست به نام مليسا هم مشهور است و از زمان‌هاي قديم در بسياري از نقاط دنيا به‌عنوان ضدنفخ، ضدتب و معرق مورداستفاده قرار مي‌گيرد. مهم‌ترين آثار بادرنجبويه كه از نظر علمي به اثبات رسيده، آثار ضددرد، ضدباكتري، ضدويروس تبخال، ضدهيستامين، ضدتب، ضدنفخ، آرام‌بخش، خواب‌آور، مقوي قلب، مقوي معده و ضداسپاسم است.

از گياهان ديگري كه مصرف بالا و خواص مشابهي با نعناع، گشنيز و بادرنجبويه دارند شامل زيره سبز و سياه (از دانه‌هاي آنها استفاده مي‌شود)، دارچين (از پوست درخت به‌دست مي‌آيد)، هل (دانه‌هاي گياه) و جوزبويا (ميوه گياه) را مي‌توان نام برد كه همگي اسانس (رايحه) دارد و به غير از مصرف براي درمان سوءهاضمه، داراي آثار مفيد ديگري هم هستند.