محيط پيرامون ما شامل هوايي است که همه زندگي وابسته به آن است. هوا جدا از تامين اکسيژن حيات‌بخش براي انسان، چند عمل ديگر هم انجام مي‌دهد، بدن انسان به وسيله جريان هوا خنک مي‌شود. حس‌هاي ويژه‌اي مانند شنوايي و بويايي به وسيله محرک‌هايي که از راه هوا منتقل مي‌شوند، کار مي‌کنند. عوامل بيماري‌زا به وسيله هوا انتقال مي‌يابند. آلودگي هوا به گرد و غبار، دود گازهاي سمي و بخارهاي شيميايي موجب بيماري و حتي مرگ مي‌شود.


هواي تميز و تازه موجب تحريک مغز، افزايش کارايي، تحريک گردش خون و سوخت و ساز بدن مي‌شود، تنفس هواي سالم براي کودکان و نوجوانان ضروري است و موجب افزايش يادگيري و شادابي کودکان مي‌شود. تنفس مکرر هواي آلوده موجب افسردگي، کاهش يادگيري، بروز بيماري‌هاي چون آسم، برونشيت و سرطان در کودکان مي‌شود.
هواي کلاس و اتا‌ق‌هاي مسکوني


زندگي و فعاليت در اتاق‌ها و کلاس‌ها، هواي کلاس را تباه مي‌کند. همچنين تنفس دانش‌آموزان در کلاس‌هاي شلوغ از جريان هواي سالم مي‌کاهد. اگر به جاي هواي از بين رفته، هوا جايگزين نشود مي‌تواند به آسايش، بهداشت، کارايي، يادگيري، سلامت دانش‌آموزان آسيب برساند. در اتاق‌هايي که هواي آنها خوب تهويه نشود، احساس خفقان و ناراحتي به انسان دست مي‌دهد. همچنين شکايت‌هايي مانند سردرد، خواب‌آلودگي، ناتواني در تمرکز فکري روي مي‌دهد. در چنين کلاس‌هايي، عفونت‌هاي ناشي از ريزقطره‌ها و کم شدن مقاومت در برابر بيماري‌ها در صورت مواجهه در درازمدت بروز مي‌کند.
هواي اتاق‌ها و کلاس‌ها به وسيله آلاينده‌هاي ميکروبي هواي بازدم، بوي بدن، عرق کردن، رعايت نکردن بهداشت دهان و دندان و کثيف بودن لباس‌ها، آلوده مي‌شود. باز کردن درها و پنجره‌ها بعد از ساعت آموزشي و زنگ تفريح به تبادل هوا و جريان هواي تازه کمک مي‌کند.
آلودگي هواطبق تعريف آلودگي هوا عبارت است از يک يا چند ماده آلوده‌کننده، گاز، مايع، جامد در هواي آزاد به مقدار و مدتي که کيفيت آن را به نحوي تغيير دهد که براي انسان و موجودات زنده مضر باشد.
منابع آلوده‌کننده به چند دسته تقسيم مي‌شود:1) منابع سيار: مانند خودرو، هواپيما، قطار، کشتي2) منابع ثابت: مانند کارخانه‌ها، کارگاه‌ها، مراکز مسکوني، مراکز تجاري، مدرسه و مانند آن3) متفرقه: مانند انفجار، سوزاندن، زباله، آتش‌سوزي، تخريب ساختمان‌ها


نشانگرهاي آلودگي هوا
کربن و اکسيدهاي کربن: اين گاز محصول احتراق ناقص در موتور خودرو‌هاست. افزايش اين گاز، برخي اوقات سبب خفگي افراد مي‌شود. همچنين موجب مشکلات عصبي، اختلال بينايي، کاهش يادگيري مي‌شود. اين عوارض در دانش‌آموزان شديدتر و بيشتر است.اکسيدهاي گوگرد: اين اکسيدها بر اثر سوخت نفت، مازوت و گازوئيل حاصل مي‌شود. اگر ميزان اين اکسيد در ظرف مدت معيني بيش از حد استاندارد شود، موجب مشکلات تنفسي، کاهش ميدان ديد، بروز بيماري قلبي، ريوي و کليوي مي‌شود. مصرف بنزين‌هاي سرب‌دار در خودروها، سبب وارد شدن سرب در هوا مي‌شود. افزايش سرب در بدن موجب کم‌خوني، اختلال درک، افت تحصيلي، عوارض مغزي و پرخاشگري مي‌شود.
علايم مسموميت با سرب


مسموميت با سرب هم از راه استنشاق هم از راه خوراکي اتفاق مي‌افتد. سرعت جذب آن از راه تنفس بسيار سريع است و از راه گوارش در کودکان 5 درصد و در بالغان 10 درصد جذب مي‌شود. علايم مسموميت با سرب را مي‌توان به دو دسته حاد و مزمن تقسيم کرد. در مسموميت حاد بسته به سن فرد، علايم متفاوت است به طوري که در کودکان در موارد خفيف سبب بي‌اشتهايي و گاهي استفراغ، تحريک‌پذيري و خواب‌آلودگي و اجتناب از بازي کردن و در موارد شديد موج لکنت زبان، نبود تعادل، تشنج و کما مي‌شود. علايم مسموميت حاد در نوجوانان و بالغان در موارد خفيف به صورت درد شکم، يبوست، درد اندام، افزايش فشار خون و در موارد شديد به شکل نارسايي کليه، سردرد و از دست دادن حافظه است. علايم در موارد مزمن به صورت کم‌خوني، اختلال رشد و مشکلات کليوي ظهور مي‌يابد. اين بيماران را در اولين فرصت بايد به مراکز اورژانس انتقال دهند.
بيماري‌هاي ناشي از آلودگي هوا در دانش‌آموزان
آسم: منظره دود غليظي که آسمان شهرها را تيره و تار کرده،‌ به خوبي نشان مي‌دهد که بشر چگونه با دست خودش هواي محيط زندگي را مسموم کرده است. آلودگي هوا منحصر به فضاي باز و هواي آزاد نمي‌شود بلکه محيط کار، مدارس و داخل خانه را نيز شامل مي‌شود و بيشترين صدمه به دانش‌آموزان وارد مي‌شود. از شايع‌ترين بيماري‌هاي دوران کودکي و نوجواني، آسم است که ارتباط زيادي با‌ آلودگي هوا دارد. آلاينده‌هاي هوا يکي از شناخته شده‌ترين عوامل تشديدکننده آسم و حتي کمک‌کننده در ايجاد آسم کودکان به شمار مي‌رود. توصيه مي‌شود دانش‌‌آموزان مبتلا به آسم حتي‌الامکان در مواقعي که آلودگي هوا زياد است، از خانه خارج نشوند و از رفت و آمد در خيابان‌ها خودداري کنند. همچنين به اطلاعيه‌‌هاي اداره هواشناسي و شرکت کنترل هوا دقت کنند، به خصوص در فصل سرد به دليل ابتلا به عفونت‌هاي ويروسي در معرض حملات آسمي بيشتري هستند.سرطان: بررسي‌هاي دقيق نشان داده که رابطه نزديک ميان سرطان ريه، برونش و شدت آلودگي هواي شهر وجود دارد. گازهايي که از خودروها متصاعد مي‌شود، ايجاد مسموميت مي‌کند و آثار رواني نامناسب به جا مي‌گذارد.
تاثير تغذيه بر کاهش اثرات‌ آلودگي هوا


سلنيوم يکي از قوي‌ترين موادي است که آثار سمي فلزات سنگين را بر مغز خنثي مي‌کند. از بين فلزات سنگين به خصوص در شهرهايي که آلودگي هوا دارند، افراد بيشتر با سرب، جيوه و کادميوم تماس دارند. اين فلزات از طريق هواي استنشاقي وارد بدن مي‌شود. با صنعتي شدن جوامع، ميزان تماس با اين مواد افزايش يافته به طوري که مطالعات نشان داده‌اند ميزان سرب تجمع يافته در بدن انسان، امروزه هزار برابر اين ميزان در 1600 سال قبل است.
سلنيوم به فلزات سمي متصل شده و آنها را از بدن دفع مي‌کند و از اين طريق کمک عمده‌اي به افزايش يادگيري و حافظه مي‌کند. مواد غذايي حاوي سلنيوم عبارتند از: جوانه گندم، سبوس گندم، حبوبات، جو، گوشت، مغزها، آجيل، لبنيات، ماهي تن، جگر و قلوه که حاوي مقادير قابل‌توجهي سلنيوم هستند. مقادير جزيي سلنيوم در سبزي‌هاي برگ سبز تيره، بادام زميني، زرده تخم‌مرغ، مارچوبه و گوجه‌فرنگي وجود دارد.


نقش دانش‌آموزان در پيشگيري از آلودگي هوا


حتما شما هم مي‌دانيد که بسياري از دگرگوني‌هاي ناخوشايند طبيعت ناشي از رفتارهاي غلط ماست. بهترين راه مقابله با اين دگرگوني‌ها، آگاه و حساس کردن مردم براي تغيير رفتارهاي مخرب است. دانش‌آموزان مهم‌ترين عامل تغيير در آينده هستند. شايد خود شما هم ندانيد که چطور مي‌توانيد در کاهش آلودگي هوا کمک کنيد اما رعايت موارد ذيل به ما و شما کمک مي‌کند که هواي تميز و سالم‌تري براي تنفس داشته باشيم:


1) پياده‌روي و استفاده از دوچرخه به جاي آنکه از پدر و مادرتان بخواهيد شما را با خودرو شخصي برسانند.


2) از پدر و مادرتان بخواهيد تا آهسته‌تر و ملايم‌تر رانندگي کنند زيرا در اين صورت سوخت کمتري مصرف مي‌شود و دي‌اکسيد‌کربن کمتري نيز توليد مي‌شود.


3) صرفه‌جويي کنيد به خصوص در مصرف کاغذ و مداد زيرا فعاليت کارخانه‌ها موجب آلودگي هوا مي‌شود.


4) بهداشت فردي را رعايت کنيد و از خوشبوکننده و عطرها کمتر استفاده کنيد.


5) در حياط منزل درخت بکاريد، باغچه احداث کنيد يا حداقل از چند گلدان در خانه نگهداري کنيد.


6) در روز چند بار دست‌هايتان را بشويد (شستشوي دست‌ها به از بين رفتن سرب و کاهش مسموميت با سرب کمک مي‌کند).
7) در مصرف برق و انرژي صرفه‌جويي کنيد زيرا نيروگاه‌ها موجب آلودگي هوا مي‌‌شود.