الفباي رشد خلاقيت كودكان از طريق بازي

كودك، بازي، خلاقيت

بازي جزئي از رشد كودكان و وسيله ارتباط برقرار كردن كودك با محيط خارج و محيط انساني است.


‌ دكتر گلرخ ثريا

هيچ‌كس مثل كودكان با هديه گرفتن يك اسباب‌بازي، ذوق نمي‌كند، هيچ‌كس مانند كودكان ساعت‌هاي طولاني با اسباب‌بازي سرگرم نمي‌شود و هيچ‌كس مانند كودكان معناي زندگي در دنياي اسباب‌بازي‌ها را درك نمي‌كند.

بازي‌ مخصوص كودكان است. كودكان در بازي، خود را پيدا ‌كرده و نقش‌هاي آينده زندگي خود را بازي مي‌كنند. آيا تاكنون به شيوه بازي كودكان و نقش آن در رشد و تكامل آنها فكر كرده‌ايد يا از آن دسته پدر و مادراني هستيد كه زمان بازي كودكشان را به حداقل مي‌رسانند و اوقات كودكشان را با آموزش‌هاي گوناگون پر مي‌كنند؟

دكتر مهدي تهراني دوست، دبير انجمن روانپزشكي كودكان و نوجوانان معتقد است: <گاهي اوقات فشار زياد والدين به كودكان براي انتقال معلومات به آنها، جلوي رشد خلاقيت‌شان را مي‌گيرد.> بازي جزئي از رشد كودكان و وسيله ارتباط برقرار كردن كودك با محيط خارج و محيط انساني است. خلاقيت فكري كودكان، توانايي حركتي، بينايي و شنيداري آنها با بازي رشد مي‌كند. اگر زمان بازي را از كودكان بگيريم، اين قسمت از رشد آنها را با مشكل روبرو كرده‌ايم. اين روان‌شناس معتقد است: <كودكان بايد ساعاتي از روز را به بازي‌هاي مختلف بپردازند.>

كامپيوتر، اسباب‌بازي جديد كودكان

اين روزها بيشتر كودكان با كامپيوتر آشنايي دارند و ديدن پدران و مادراني كه بخشي از كارهاي روزانه خود را با كامپيوتر انجام مي‌دهند، براي كودكان از اين وسيله، اسباب‌بازي‌ جذابي ساخته است؛ اسباب‌بازي‌‌اي با تعداد زيادي دكمه كه تصاويري زيبا و رنگارنگ را مقابل چشمان كنجكاو كودكان قرار مي‌دهد. از طرف ديگر سواد رايانه‌اي، مهارت ضروري كودكان تلقي مي‌شود. شايد براي شما به عنوان پدر و مادر اين سوال پيش آمده باشد كه بهترين سن معرفي رايانه به كودكان چه زماني است و آيا دانش رايانه در شروع تحصيل، برتري به كودكان خواهد داد يا خير؟ آيا رايانه مي‌تواند در رشد خلاقيت كودكان مفيد باشد؟

مطالعات متفاوت نشان مي‌دهد، كودكان رايانه را به تلويزيون ترجيح مي‌دهند و سن استفاده از اين وسيله در ميان افراد جوامع مختلف به شكل چشم‌گيري كاهش يافته است. مطالعات ديگر نيز بازي‌هاي خشن رايانه‌اي را با افزايش پرخاشگري كودكان مرتبط دانسته‌اند. اگر به بازار فروش رايانه و محصولات الكترونيكي سري زده باشيد خواهيد ديد كه انواع متفاوتي از رايانه‌ها با قابليت‌هاي گوناگون مخصوص كودكان در بازار وجود دارد. بيشتر اين رايانه‌ها، بازي‌هاي آموزشي و امكان تعامل را براي كودكان فراهم مي‌آورند اما ارتباط اينترنتي ايجاد نمي‌كنند. بنابراين شما مي‌توانيد از اين وسايل براي رشد خلاقيت كودك استفاده كنيد؛ بدون اينكه نگران ارتباط اينترنتي حفاظت نشده او باشيد. فايده اين رايانه‌ها آشنايي كودكان با صفحه كليد است استفاده از اين وسايل به كودك اين احساس را مي‌دهد كه مي‌تواند بر محيط خود نفوذ مستقيم داشته باشد.

|جست‌وخيز بهترين بازي

آكادمي طب اطفال امريكا اعتقاد دارد، آنچه كودكان براي رشد سالم به آن نياز دارند، بازي بهتر و بيشتر به سبك قديم است. بازي‌هاي خود انگيخته فعال و آزاد مانند دويدن به دنبال پروانه، بازي با اسباب‌بازي‌هاي حقيقي مانند ماشين و عروسك و يا حتي جست‌وخيز كردن معمولي همراه والدين اغلب در اين روزها قرباني تلاش بزرگ‌ترها براي تقويت توانايي‌ فرزندانشان مي‌شود. مطالعات گوناگون نشان مي‌دهند كودكان را اگر به حال خود رها كنيد، خودشان با كوچك‌ترين وسايل پيرامون خود يك بازي ترتيب خواهند داد. اين بازي‌ها در رشد خلاقيت كودكان، كشف علايق آنها، رشد مهارت‌ها براي حل مشكلات، ارتباط با ديگران و سازگاري آنها با محيط مدرسه كمك‌كننده‌اند.

الفباي خلاقيت

دكتر تهراني دوست، بازي كردن را راهي براي رشد خلاقيت كودكان مي‌داند و در اين‌باره مي‌گويد: <رشد خلاقيت با آموزش‌هاي كلاسيك حاصل نمي‌شود. خلاقيت، يافتن راه حل‌هاي جديد است و كودك در مي‌يابد كه در مواجهه با مشكلات چگونه راه حل‌هاي تازه‌اي پيدا كند. اين در حالي است كه آموزش‌هاي كلاسيك فقط به انتقال يك سري محفوظات مي‌پردازد.>

برخلاف آنچه والدين انتظار دارند، هر قدر اسباب‌بازي داراي شكل اختصاصي‌تر و بنيادي‌تر باشد، قوه تخيل كودك را بيشتر تحريك مي‌كند، مثلا شايد يك تكه چوب كه مي‌توان از آن به عنوان شمشير يا عصا استفاده كرد بيشتر از يك عروسك‌گران قيمت كه فقط مي‌تواند يك شخصيت داشته باشد، به كودك شما در خلاقيت كمك كند. براي رشد خلاقيت كودك تلاش كنيد اسباب‌بازي مناسب سن او را تهيه كنيد. كودكان خردسال به اسباب‌بازي‌هايي نياز دارند كه حواس پنجگانه آنها را تحريك كند. اسباب‌بازي‌هايي كه رنگ‌ها، حالات مختلف سطح (نرمي و زبري) مواد و شكل‌هاي جالب و متنوع براي كودك ايجاد مي‌كنند، مناسب‌ترين اسباب‌بازي‌ براي كودكان زير يك سال هستند. كودكان پيش دبستاني از بازي با مكعب‌ها، وسايل نقاشي و رنگ‌آميزي و هر چيزي كه محر‌ك‌ بازي‌هاي تخيلي باشد، لذت مي‌برند. دكتر تهراني دوست معتقد است: <كودكان فقط نياز به افزايش معلومات ندارند و در كنار آن لازم است خلاقيت آنان پرورش داده شود. مهم‌ترين نكته در بازي‌ كودكان آن است كه بدانيم بازي، خوشي ساده‌اي است كه يك بخش به‌ياد ماندني از دوران كودكي را تشكيل مي‌دهد.>

توصيه‌ها

)1 به عقايد جديد و تازه كودكتان احترام بگذاريد، كودكاني كه به نوعي خلاقيت آنها برانگيخته شده، روابط و مفاهيم را درك مي‌كنند. تشويق كودكان به ابراز عقايد جديد، در رشد خلاقيت آنها موثر واقع مي‌شود.

)2 از كودكتان بخواهيد بازي‌ها و كارهاي ناتمام را تكميل كند. بخواهيد در قالب‌بازي، جملات ناتمام، داستان‌هاي ناكامل‌، تصاوير و نقاشي‌هاي نيمه تمام و حتي اشياي ناقص را كامل كنند.

)3 به فرزندتان اجازه دهيد اشيا را لمس كند. مشاهده‌ همراه با لمس اشيا، آنها را در بازي‌هاي خيالي، اختراعات و پاسخ‌گويي به آزمون‌هاي خلاقيت ياري مي‌دهد.

)4 حدود يك متر از اتاق كودكتان را از سطح زمين به طرف بالا به طور سراسري و افقي كاغذ سفيد بچسبانيد و به او بگوييد هر طور كه دوست دارد، روي آنها نقاشي و طراحي كند.‌

هفته نامه سلامت