فعالیت یکی از نیازهای انسان و اساس رشد وتکامل است وبازی نوعی از فعالیتهای آدمی است. کلمه بازی نزد عوام پیش پا افتاده و بی‌اهمیت جلوه می‌کند. اما بازی برای یک کودک شغل وکار او محسوب می‌شود وبه هیچ وجه از این کار قصد اتلاف وقت ندارد. چنانچه نظریه‌ای می‌گوید: بازی یک کار جدی است. بازی هر نوع فعالیتی است که فرد برای لذت بردن انجام می‌دهد بدون اینکه به نتیجه نهایی آن توجه داشته باشد یا منتظر پاداشی باشد.
● بازی ،ابزاری برای تجربه کردن
بازی راهی برای تجربه کردن هستن توسط ادراک است وکودک از این راه خود را به شکل انسانی، مستقل وتوانمند می‌یابد. کارشناسان می‌گویند: بازی راهی است که کودک آنچه را که کسی نمی‌تواندبه او بیاموزد یاد می‌گیرد. در دین مبین اسلام هم به بازی کردن توجه فراوان شده چنانچه حضرت علی (ع) می‌فرماید: کودک را باید هفت سال آزاد گذاشت وپس ازآن در مدت هفت سال باید به تربیت و ادب او اهتمام ورزید. بنابراین کودک در هفت سال نخست زندگی خود آزاد است تاهمه چیز را تجربه کند. به هم بریزد،پرتاب کند،شیطنت و شلوغی کند و پدر ومادر با وجود زیان‌های احتمالی که این کارهای کودک دارد نباید آزادی حرکت فرزند وجسارت وی در برخورد با اشیای مختلف را محدود کند واز سوی دیگر کودک در روند گسترش تجربیات خویش از هستی ،‌با احساس توانمندی‌،‌استقلال به پایه ریزی شخصیتی استوار و برتر برای خویش اقدام می‌کند شخصیتی آزاد نظیر امام حسین(ع) که زیر بار هیچ ظالمی کمر خم نمی‌کند. با ورودکودک به هفت سال دوم که از دیدگاه مکتب دوره آموزش کودک به شمار می‌آید بزرگترها می‌توانند به بازی کودک جهت دهند وبازی را مشحون از توجه ،دقت ، همکاری ومسئولیت کنند. چرا که آنچه امروز کودکانه به نظر می‌رسد در رشد سالم روانی کودک وپی‌ریزی شخصیت سالم او در بزرگسالی نقش بسزایی دارد. اگر کودک در کودکی از شیطنت و بازیگوشی منع شود در بزرگسالی با پیش گرفتن قهرها، لجبازی‌ها ،اعمال احمقانه و... بچگانه رفتار خواهد کرد.
● بازی چه وقت وچگونه ؟
نوزاد از میان تغذیه با شیر مادر شروع به بازی می‌کند او در فواصل شیرخوردن مکث کرده وبه اطراف نگاه می‌کند گاه سینه مادر را بین آرواره‌ها می‌گیرد و در هر حال بازیگوشی می‌کند هنگامی که کودک بازی می‌کند شما از هوشیاری او غرق سرور می‌شوید. به تدریج کودک می‌آموزد که بیشتر بیدار بماند تا چیزهای بیشتری یاد بگیرد . بیهوده حریره یا غلات به خورد اوندهید تا به خواب رود اگر دست‌ها و پاهای کودک آزاد باشد وبازیچه‌ای را در مسیر نگاهش قرار دهید که نور و رنگ داشته باشد در مدت بیداری گریه نخواهد کرد. بدترین محکومیت برای نوزاد این است که او را به پشت بخوابانید و وادارش کنید درتمام مدت بیداری به سقف کسالت بار اتاق چشم بدوزد‌. کودک را در آ‌غوش بگیرید و با او بازی کنید بگذارید واکنش نشان دهدو آمادگی لازم برای پاسخ عاطفی به او را داشته باشید. کودک از طریق بازی کردن با شما و دیدن پاسخ‌های شما مسائل گوناگون را فرا می‌گیرد چنانچه برای مثال وقتی نوادگان حضرت رسول (ص) هنگام نماز بر دوش ایشان می‌روند حضرت مانع بازی آ‌نها نمی‌شوند و وقتی کودکان کوچه‌های مدینه از حضرت می‌خواهند تا ایشان اشتر آنها شوند ایشان تبعیت کرده و با تاخیر انداختن نماز جماعت با آنها بازی می‌کنند و به این ترتیب به مسلمانان درس اکرام و احترام به کودکان را می‌آموزند و راه رشد روانی سالم کودکان را که در هفت سال نخست عمر آ‌نها عمدتا در جریان بازی شکل می‌گیرد نشــــــــان می‌دهد . در حدود ۹ ماهگی کودک دوست دارد اشیا را به زمین پرتاپ کند مطمئن باشید که از انجام این کار قصد آزار شما را ندارد. هر چند با دیدن ناراحتی شما گمان می‌کند عمل خطایی از او سرزده البته نگران نشوید چون به این ترتیب یاد می‌گیرد که دیگران چندان از همه اعمال خوششان نمی‌آید.
فواید بازی
۱) بازی وسیله‌ای برای مصرف انرژی اضافی است.
کودکانی که انرژی کمتری دارند میل کمتری به بازی از خودنشان می‌دهند. روایت شده که زیرک‌ترین کودکان اطفالی هستند که از مدرسه و محل درس گریزان هستند. یعنی بازیگوش هستندو اضافه می‌کند که این حالت در کودکان نشان عقل و استقامت آنها در هنگام بزرگسالی است.
۲) بازی فرصتی است برای یادگیری کنترل اعضا
بازی به کودک کمک می‌کند تا کنترل اعضای بدنش را در دست بگیرد مهارت‌های بدنی خود را کامل کند و بین عضلات خود هماهنگی ایجاد کرده وحواس پنجگانه خود را تقویت کند . هنگامی که کودک با انگشتان خودبازی می‌کند در واقع با شیوه به کار بردن آنها آشنا می‌شود . اگر دست‌ها در قنداق باشد و یا در دستکش پوشانیده شود فرصت مفیدی را در آموزش و بازی از او گرفته‌اند. بچه‌ها از طریق بازی می‌توانند اعضا وعضلات واستخوانهای خود را قوی سازد و خود را از حالت رکورد و افسردگی نجات دهند.
۳) بازی راهی است برای غلبه برخشم ‌ترس ، حسادت و غم واندوه
ترس‌ها وحسادت‌های پنهان کودک گاهی به صورت غول یا مردگنده‌ای جلوه‌گر می‌شوند که کودک با جنگ و گریز برآنها پیروز می‌شود.آدم‌های بازی قادر نیستند به طفل صدمه بزنند و او به هر شکلی که دلش بخواهد آنها را اداره می‌کند. گاهی طفل خود را به جای شخصیت شرور قصه می‌گذارد و هر بلایی که دوست داشته باشدبه سر بقیه می‌آورد.
۴) بازی موجب پیشرفت در تکلم کودک می‌شود
ازآنجا که در یک بازی تخیلی قهرمان‌های مختلفی وجود دارند که باید با هم تبادل افکار کنند در نتیجه با لهجه‌ها و لحن‌های مختلف صحبت می‌کنند در نهایت موجب می‌شود تا تکلم کودک بهبود یابد.
۵) بازی کردن فرصت مناسبی برای یادگیری رفتار با دیگران است
کودک از این راه یاد می‌گیرد که چگونه با کودکان دیگر رفتار کند ودر درک قوانین ومقررات نقش بسزایی دارد . کودکان ممکن است بر اسباب‌بازی‌ها با هم دعوا کنند. اما این مسئله طبیعی است وشما نباید دراین امر تا زمانی که کار خیلی بالا نگرفته دخالت کنید بگذارید تا کودکان خودشان یاد بگیرند که ورزشکار خوب یا برنده و بازنده خوبی باشند.
۶) بازی در سلامت روانی کودک اثر دارد
معمولا بچه‌هایی که به‌طور مرتب تربیت شده‌اندخیلی بیشتر عقده حقارت دارند زیرا آنها برای انجام کارهای صحیح تحت فشار بوده‌اند واز خواسته‌های آنها جلوگیری شده است وهمین مطلب باعث ناراحتی وغصه آنها می‌شود.
۷) بازی برای کودک دارای ارزش وتربیت اخلاقی است
طفل حق وباطل وگناه وثواب را درخانه ومدرسه یاد می‌گیرد ولی اجرای مقررات اخلاقی در آنها به اندازه بازی جدی نیست. کودک می‌داند که اگر بخواهد عضو پذیرفته و مورد توجه گروه باشد باید با انصاف ومودب، درستکار، راستگو و خوددار باشد. اوهمچنین ضمن بازی اوضاع واحوال زندگی را درمی‌یابد و یاد می‌گیرد که چگونه با آنها روبه رو شود.
● علل بی‌علاقگی کودکان به بازی‌ها
▪ نداشتن همبازی:
کودکانی که همبازی ندارند ومجبورند به تنهایی بازی کنند از پرداختن به بازی خودداری می‌کنند.
▪ ضعف سلامتی:
کودکانی که از نظر سلامتی ضعیف هستند انرژی کافی برای بازی‌های فعال را ندارند .
▪ نداشتن فرصت برای یادگیری:
حتی اگر برای کودکان انواع وسایل بازی فراهم گردد ولی آنها یاد نگرفته باشند که از این وسایل چگونه استفاده کنند بی‌ارزش خواهد بود. عدم تنوع اسباب‌بازی‌ها هم دراین بین خالی ازاهمیت نیست.
● چه اسباب‌بازی‌هایی برای بچه‌‌هاانتخاب کنیم؟
اسباب‌بازی‌هایی که برای کودکان انتخاب می‌کنید باید:
۱) متحرک وقابل انتقال باشند
۲) برای کودک تازگی داشته باشند
۳) کودک را در رشد وتکامل حواس ،‌ادراک ،‌فاصله واندازه وشکل وصدا یاری دهند.
برای اینکه کودکان در بازی با اسباب‌بازی راحت باشند باید اسباب‌بازی‌های ارزان قیمت در اختیار آنها گذاشت. در ضمن در خرید اسباب‌بازی‌ها به تمایلات کودک توجه کنید نه خوشایند خود یا زیبایی‌ اسباب‌بازی . در تمام اقسام بازی نباید از تربیت اجتماعی کودک غافل شد و بهترین راه استفاده ازاسباب‌بازی‌هایی که با سرهم کردن آنها می‌توان وسایل مختلفی ساخت امکانات زیادی برای خلق کردن واظهار وجود به کودک می‌دهند. ماشین‌های کوچک، قطارهای برقی واسباب‌بازی‌هایی ازاین قبیل روحیه تقلید از کار بزرگترها را در کودکان بیدار می‌کنند ومحرک خلاقیت وابتکار درکودک هستند بازی با توپ طبق نظریه‌ای پیش درآمدی برای تقسیم کار درآینده است و به کودک امکان می‌دهد که در یک زمان هم بدهد وهم بگیرد هم خودش باشد وهم دیگری. عروسک ویا حیوانات برای کودک ازهمراهانی محسوب می‌شوند که به وی اطمینان داده و از او حمایت می‌کنند و به کودک امکان می‌دهند تا جدایی از مادر را بپذیرد .
بعضی از اسباب‌بازی‌ها شبیه اسلحه بوده وگرایش‌های خود آزاری ودیگر آزاری را در کودکان رشد می‌دهندو دادن این قبیل اسباب‌بازی‌ها به کودکان کاری بیهوده وخطرناک است. در مورد انتخاب اسباب‌بازی‌های پسرانه و دخترانه نباید زیاده‌روی کرد چرا که پسران به این شکل قلدر و دختران نازک نارنجی بار می‌آیند. برای اسباب‌بازی‌های کودک قفسه یا کشو در نظر بگیرید و او را عادت دهید که پس از اتمام بازی اسباب‌بازی‌هایش را درآنجا بگذارد. این یکی از گام‌های اولیه انضباط‌آموزی است .
در هنگام خرید وسایل نقلیه هم یکی از مهمترین اصل‌ها اصل ایمنی است بنابراین قطعات ریز وقابل بلع را در دسترس او نگذارید.اسباب‌بازی شکستنی شی خطرناک است. رنگ‌های روی اسباب‌بازی‌ها هم نباید از انواع معمولی ومسموم کننده باشد اسباب‌بازی‌ها را همیشه تمیز نگه دارید تا کودک شما کمتر بیمار شود. درجواب این سوال که کدام بازی بهتر است باید گفت : همه بازی‌ها اهمیت خاص خود را دارند وهر یک به نوعی در پیشرفت فیزیکی، حسی، هوشی یا اجتماعی کودک نقش موثری دارند. کم ارزش دانستن یک بازی به نسبت دیگری کاردرستی نیست. اگر او ترجیح می‌دهد به جای ساختمان‌بازی با ماشین بازی کند نگران شوید که چیزی نخواهدآموخت قوه، تخیل کودک تا بدان حد است که از هر نوع بازی مطلب می‌آموزد ولذت می‌برد و در نهایت همان طور که غزالی می‌نویسد: سزاوار است که فرزندان به نو باوگان پس از بازگشت از درس به بازی مشغول شوند. این عمل خستگی پی‌درپی درسی را ازآنان می‌زداید و نشاط جسمی وفکری به بار می‌آورد.
هرگز پدران ومادران نباید فرزندان خود را از بازی باز دارند و آنها را با پافشاری بی‌جا به تحصیل وادار کنند این روش ثمری جز کشتن روح سرشار از نشاط کودک ، دلزدگی او نسبت به دانش افسردگی دایمی در زندگی و رکورد هوش وعقل ندارد هر گاه ما والدین وقتی شاد شویم که فرزندان ما آرام وساکت باشندحرکت نکنند وسخن نگویند ،پوشاک وسروصورت آنها در تمام روز تمیز باشد دراین صورت نیازمندیم که خودمان را تغییر دهیم نه کودکان را. چرا که ما از ایشان انتظار داریم که خلاف طبیعت انسانی باشند و این هم فوق توانایی آنهاست.








روزنامه رسالت