پرسشي از دكتر ساحل‌ همتي گركاني روان‌پزشك
بارداري سلامت رواني مي خواهد؟

خانواده، كوچك‌ترين عضو جامعه است. جوامع بزرگ از خانواده‌ها تشكيل مي‌شوند. براي داشتن جامعه سالم بايد به سلامت خانواده‌ها توجه كنيم و براي داشتن خانواده‌اي سالم لازم است سلامت افراد را موردتوجه قرار دهيم...

روابط زناشويي ناسالم به ويژه اگر با مشكلات شخصيتي مادر يا پدر همراه باشد تاثيراتي منفي روي تربيت كودكان مي‌گذارد. به علاوه بايد دانست بچه‌ها هميشه در حال الگوبرداري هستند و اگر الگوهاي نامناسبي بگيرند، جامعه نيز ناسالم خواهد شد. همه اين موارد مانند زنجير به هم متصلند. شايد راه‌حل مناسب براي پيشگيري از اين وضعيت، بررسي سلامت روان زنان قبل از بارداري باشد. با دكتر ساحل همتي گركاني، روان‌پزشك و عضو هيات علمي دانشگاه علوم?بهزيستي و توان‌بخشي دراين‌باره به گفتگو نشسته‌ايم.


سلامت: خانم دكتر! آيا لازم است همه خانم‌ها قبل از بارداري از نظر رواني بررسي شوند؟

همان‌طور كه زنان قبل از بارداري از نظر كم‌خوني يا بيماري‌هاي عفوني بررسي مي‌‌شوند بهتر است براي تشخيص برخي از اختلالات رواني نيز آزمايش شوند. تعدادي از خانم‌ها بدون توجه به مشكلات رواني باردار مي‌شوند و متاسفانه با بارداري بر شدت بيماري آنها افزوده مي‌شود مخصوصا زناني كه سابقه بيماري افسردگي يا اضطراب در خود، خانواده يا اقوام درجه يكشان دارند. اين گروه از بيماران لازم است از يك مشاور كمك بگيرند. چندي پيش بيماري داشتم كه با افسردگي شديد در ماه چهارم بارداري به من مراجعه كرده بود. بعد از گرفتن شرح‌حال، متوجه شدم متاسفانه مادر قبل از بارداري به افسردگي مبتلا بوده و بدون توجه به بيماري خود باردار شده است. شايد اگر اين خانم قبل از بارداري مراجعه مي‌كرد به او اجازه بارداري داده نمي‌شد و تحت درمان قرار مي‌گرفت. چون در شرايط کنوني از بارداري‌اش لذت نمي‌برد و وظيفه مادري را نيز نمي‌تواند به درستي انجام دهد.

سلامت: برخي خانم‌ها با بارداري اوضاع روحي‌شان بهبود مي‌يابد. نظرتان چيست؟

اين باور غلطي است. بارداري حتي ممكن است باعث تشديد بيماري شود ولي هرگز باعث بهبود بيماري نمي‌شود. با باردار شدن دچار استرس مي‌‌شويد و استرس روي وسواس، افسردگي و ساير اختلالات شخصيتي اثر مي‌گذارد و قطعا روند بيماري را حادتر مي‌كند. هر استرسي در واقع مي‌تواند اختلالات رواني را بيدار كند. وجود هورمون‌هاي بارداري در بدن مادر باردار تعادل و نظم سلول‌ها را به هم مي‌زند. علاوه بر اين از نظر روان‌شناختي نيز زندگي مادر دستخوش تغييراتي مي‌شود و تغيير شيوه زندگي هم جزو عوامل استرس‌زاست.

سلامت: براي كاهش اين استرس چه کنيم؟

نبايد تصور كنيم استرس عامل مضري است. استرس لازمه زندگي است. اگر استرس نداشته باشيم زندگي با ركود مواجه مي‌شود و تلاش براي زندگي بهتر جزيي از استرس است اما اگر استرس با اختلالات شخصيتي در دوران بارداري همراه شود مي‌تواند آثار سويي روي مادر و كودك او داشته باشد.

سلامت: ولي در جامعه معمولا افراد به راحتي نمي‌پذيرند به روان‌پزشك مراجعه كنند.

اين مساله به فرهنگ افراد برمي‌گردد. سطح آگاهي كم‌ و عدم فرهنگ‌سازي باعث مي‌شود افراد مشكل خود را انكار كنند و درصدد رفع آن برنيايند. تعدادي از بيماران لازم است از دارو براي كاهش علايم بيماري‌شان استفاده كنند و اين كار بايد قبل از آغاز دوران حساس بارداري صورت گيرد. همه مشكلات رواني اعم از اضطراب، بدبيني، شك و وسواس فكري مي‌توانند روي بارداري مادر آثار منفي داشته باشند ولي ما تاكيد بيشتري روي افسردگي داريم چون شيوع افسردگي به خصوص در جامعه كنوني در زنان خيلي بيشتر از مردان است و كودكاني كه از مادران افسرده متولد مي‌شوند، كودكاني بي‌قرار هستند. افسردگي مادر قبل از بارداري، در طول بارداري و بعد از زايمان ادامه پيدا مي‌كند. اين گروه از مادران نمي‌توانند از كودكشان مراقبت‌ کنند در نتيجه پيوندهاي عاطفي لازم در دوران بارداري و بعد از آن بين مادر و كودك او ايجاد نمي‌شود.

سلامت: گاهي همسراني كه داراي اختلافات زناشويي هستند به توصيه ديگران براي بهبود روابط‌شان تصميم مي‌گيرند بچه‌دار شوند. به نظر شما چنين ديدگاهي صحيح است؟

به‌ هيچ‌وجه. اين اقدام يك اشتباه محض است. همسران زماني كه كاملا به تفاهم رسيدند، مي‌توانند بچه‌دار شوند. قبل از بارداري حتما بايد برنامه‌ريزي صحيحي صورت گيرد. وجود كودك نه تنها مشكل را حل نمي‌كند بلكه آن را پيچيده‌تر هم مي‌كند. تولد كودك در خانواده‌هايي با اختلافات زناشويي يا اختلالات شخصيتي همسران مشكلاتي به وجود مي‌آورد كه گاهي خانواده را در معرض فروپاشي قرار مي‌دهد و در اين ميان به كودك نيز صدمه‌هاي جبران‌ناپذيري وارد مي‌شود.

هفته نامه سلامت