سميه مقصودعلي/ مليحه قهيازي/«ميزگردزيبايي» درباره آکنه بارداري خانم بيتا با حضور دکتر ابوالفضل مهدي‌زاده متخصص زنان و زايمان/دکتر محمدعلي نيلفروش‌زاده و دکتر نصيري‌کاشاني متخصصان پوست /دکتر پروين ناظمي روان‌شناس /خديجه رحماني‌ کارشناس ارشد تغذيه
آکنه در بارداري

«هرگز در نوجواني دچار آکنه يا جوش‌هاي پوستي نشده بودم اما در 3 ماهه سوم بارداري، ناگهان جوش‌هاي سرسياهي روي صورتم ظاهر شد. خيلي نگران شدم...


نمي‌دانستم اين مساله طبيعي است يا نه... هميشه شنيده بودم پوست و موي خانم‌ها در دوران بارداري زيبا مي‌شود اما اين موضوع در مورد من صدق نمي‌کرد. به متخصص زنان و بعد پوست مراجعه کردم و گفتند که به آکنه بارداري مبتلا شده‌ام. تجربه تلخي بود. به جاي آنکه از دوران بارداري‌ام لذت ببرم، مرتب جلوي آينه مشغول وررفتن جوش‌ها بودم. اطرافيان مي‌گويند از بس استرس دارم به اين روز افتادم. لطفا راهنمايي‌ام کنيد. براي بهبود هرچه سريع‌تر چه کنم؟» اين جمله‌ها بخشي از نامه خانم بيتا به دفتر هفته‌نامه بود. اميدواريم نظر کارشناسان «سلامت» براي اين خانم و تمام خوانندگان عزيز مفيد باشد.

نگاه متخصص زنان

دکتر ابوالفضل مهدي‌زاده استاد دانشگاه علوم پزشکي تهران مي‌گويد:

آکـنه بـارداري

به درمـان نـيـاز نـدارد

سلامت: هميشه شنيده‌ايم که مي‌گويند پوست و موي خانم‌ها در دوران بارداري بهتر مي‌شود. حتي مي‌گويند آکنه خانم‌ها، در دوران بارداري فروکش مي‌کند. پس چطور برخي خانم‌ها از مشکلات پوست و مو در اين دوران شکايت مي‌کنند؟

اين مساله عموميت ندارد. حالت‌هاي بارداري در هر خانم و حتي از يک بارداري تا بارداري ديگر متفاوت است و نمي‌توان آن را به‌عنوان يک قانون کلي به تمام خانم‌ها در هر شرايطي تعميم داد.

سلامت: چرا برخي خانم‌ها در دوران بارداري دچار آکنه مي‌شوند؟

چون در دوران بارداري تغييرات عمده هورموني داريم. در اين دوران در بدن جنين، بافت جفت و مادر هورمون‌هاي بسياري ساخته مي‌شود و ميزان پروژسترون، آندروژن و استروژن به شدت بالا مي‌رود. غده فوق‌کليوي مادر نيز توليد آندروژن و کورتيزون را افزايش مي‌دهد و همه اين مسايل روي هم محيط هورموني بسيار مناسبي براي تغييرات شديد پوست و مو به وجود مي‌آورد.

سلامت: اما تغييرات هورموني چه ارتباطي با آکنه دارند؟

در دوران بارداري هورمون‌هاي مردانه يا همان آندروژن افزايش مي‌يابند. گيرنده‌هاي اين هورمون در پوست بالاست. وجود بالاي سموم روي پوست به‌خصوص در دوران بارداري و ترکيب اين دو با هم باعث ايجاد آکنه مي‌شوند.

سلامت: آيا تمام خانم‌هايي که دچار آکنه مي‌شوند، در نوجواني هم به آکنه مبتلا بوده‌اند؟

نه، برخي خانم‌ها هرگز مبتلا نبوده‌اند و در دوران بارداري به آن مبتلا مي‌شوند. معمولا آکنه افرادي که قبل از بارداري به آکنه مبتلا بوده‌اند، در دوران بارداري فروکش مي‌کند اما گاهي نه‌تنها اين اتفاق نمي‌افتد، بلکه در برخي افراد که هرگز مبتلا به آکنه نبوده‌اند، جوش‌هاي آکنه بروز مي‌کند. نکته قابل‌توجه اينکه گاهي خانم‌ها هرپس بارداري را با آکنه اشتباه مي‌گيرند. هرپس بارداري نوعي ضايعه پوستي است که با خارش همراه است و نه‌تنها در صورت بلکه در بدن هم ظاهر مي‌شود. عامل آن هم ضعيف شدن سيستم ايمني مادر در دوران بارداري است و بيماري با ختم بارداري بهبود مي‌يابد.

سلامت: آيا آکنه بارداري هم مثل هرپس موقتي است و با زايمان بهبود مي‌يابد؟

بله، آکنه بارداري و بسياري تغييرات پوستي ديگر در اين دوران مثل ريزش مو موقتي هستند و بعد از خروج جفت از بدن مادر و ايجاد تعادل در هورمون‌ها به حالت اول بازمي‌گردد مگر آنکه مادر قبل از بارداري درماني براي آکنه دريافت مي‌کرده که اين درمان بايد بعد از زايمان هم ادامه ‌يابد.

سلامت: پس نيازي به درمان آکنه بارداري نيست؟

نه، درمان‌هاي معمول آکنه به‌خصوص داروهاي آنتي‌آندروژن در دوران بارداري نبايد مصرف شوند زيرا روي جنين اثر منفي مي‌گذارد. برخي متخصصان پوست از پمادهاي موضعي استفاده مي‌کنند که البته موثر نيست و توصيه مي‌شود خانم‌هاي باردار اين درمان‌ها را انجام ندهند. بهترين توصيه، کاهش مصرف موادغذايي پرچرب است.

نگاه متخصص پوست

دکتر محمدعلي نيلفروش‌زاده رييس مرکز تحقيقات سلول‌هاي بنيادي مي‌گويد:

لـيـزر درمـاني در بـارداري مـمـنـوع اسـت

سلامت: آيا به وجود آمدن جوش‌هاي صورت در يک خانم باردار شايع است؟

بله، در اوايل بارداري در بعضي خانم‌ها آكنه يا جوش صورت بسيار آزاردهنده است به‌خصوص خانم‌هايي كه در زمان عادت ماهيانه جوش‌هاي صورتشان افزايش مي‌يابد اما جالب اينکه آکنه خانم‌هايي كه هميشه آكنه دارند، در اوايل بارداري بهتر مي‌شود. البته اين موضوع عموميت ندارد. به هر حال با اينکه آکنه يك مشکل شايع در دوران بارداري است، بهتر است بدون درمان رها نشود تا از بروز عوارض آن پيشگيري شود. برخي درمان‌هاي آکنه در بارداري ممنوع است. مصرف داروهاي موضعي مثل آزلاييك اسيد و بنزوييل پروكسيد مي‌تواند مفيد باشد ولي بهتر است از مصرف داروهاي خوراكي اجتناب شود. مصرف رتينوييدهاي موضعي در اوايل بارداري ممنوع است. ترکيب‌هاي ساليسيليك اسيد اغلب توصيه نمي‌شود و آكوتان داروي موثر در درمان آكنه‌هاي شديد هم به دليل آثار سوء و شديد روي جنين طي بارداري اصلا نبايد مصرف شود.

سلامت: بعضي از خانم‌ها مي‌پرسند در دوران بارداري مي‌توان براي درمان جوش از ليزر استفاده کرد؟ليزر‌هاي مختلفي از جمله ليزر فراکشنال براي بهبود پوست مبتلايان به آکنه انجام مي‌شود اما ليزر با اينکه به نظر جوش‌ها را بهتر مي‌کند، درمان اصلي آکنه نيست و کاربرد آن براي رفع جاي جوش‌ها و التهاب ناشي از آنهاست. براي آکنه‌هاي شديد درمان‌هاي خوراکي و موضعي مختلفي وجود دارد ولي خيلي از آنها بهتر است در بارداري انجام نشود. کلا انجام ليزردرماني براي افراد باردار، کساني که حساسيت زيادي به نور دارند و مبتلايان به بدخيمي‌ها و عفونت‌ها به‌هيچ‌وجه‌ ‌توصيه نمي‌شود.: پس خانم‌هاي بارداري مانند اين خواننده ما چه بايد بکنند؟توصيه ما به خانم‌هاي باردار اين است که براي بهتر شدن جوش‌هايشان رژيم غذايي درستي داشته باشند که در آن تركيب‌هاي روي و ويتامين A، B، كروم و اسيدهاي چرب و فيبرها باشد. از مصرف الكل، كافئين، شكر و غذاهاي چرب بايد اجتناب کنند. مراقبت‌هاي معمول پوستي و شستشوي منظم نيز كمك‌كننده است. استفاده از يك صابون ملايم و پاك كردن چربي اضافي پوست اغلب به بهبود كمك مي‌كند. از محلول‌هاي موضعي که پزشک توصيه کرده، استفاده کنند و مهم‌تر از همه اينکه جوش‌ها را دستکاري نکنند. تغييرات هورموني و اين دوره تمام مي‌شود اما دستکاري شما مي‌تواند پوستتان را براي هميشه خراب کند. به جاي اينکه مدام به جوش‌ها فکر کنيد، از اين زمان باقي‌مانده تا تولد کودک استفاده کنيد و لذت ببريد زيرا شايد روزها و هفته‌هاي نخستين تولد او آنقدر وقتگير باشد که مجال تماشاي خود در آينه را هم نداشته باشيد.

سلامت: کساني که براي رفع جاي جوش ليزر مي‌شوند بايد ويژگي خاصي داشته باشند يا همه مي‌توانند اين کار را انجام دهند؟ليزر فراکشنال و انواع ديگر به شرطي براي شخص مفيد هستند که پزشک آنها را کانديد مناسبي دانسته باشد. در اين صورت بهبود واضح قوام و ترکيب پوست پس از جلسه ليزر درماني حاصل مي‌شود. ريسک کمتر عوارض اين روش در مقايسه با روش‌هاي مختلف ديگر و هزينه مناسب، نبايد باعث شود افراد بدون نياز و صلاحديد پزشک آن را انجام دهند. کاربرد ليزر در درمان اسکار (آکنه، جراحي، سوختگي)، لک پوستي، منافذ باز پوست و خطوط کشش پوستي است و محدوديت سني هم ندارد. تمام افراد بالاي 20 سال مي‌توانند زير نظر پزشک در صورت نياز از ليزردرماني استفاده کنند.

سلامت: تعداد جلسه‌ها براي رفع جاي جوش چقدر بايد باشد؟معمولا طول دوره ليزر درماني 5-3 جلسه است که البته اين دوره بنا به تشخيص پزشک و نوع مشکل فرد متفاوت خواهد بود.

سلامت: آمادگي هم مي‌خواهد؟قبل از شروع ليزردرماني و در فواصل دوره‌هاي درمان بيمار موظف است از داروهاي خاصي که پزشک تجويز مي‌کند، استفاده کند تا پوست او براي انجام ليزردرماني آماده باشد. از جمله نکته‌هاي مهم بعد از ليزردرماني مواجه نشدن با نور مستقيم خورشيد در زماني است که پوست ملتهب است. در اين دوره بيمار بايد از کرم‌هاي ضدآفتاب مناسب استفاده کند. قبل از ليزر درماني بيمار بايد پزشک را از وضعيت بيماري و جسماني خود کاملا آگاه و 2 هفته قبل از ليزر درماني، از مصرف کرم‌ها و داروهايي که باعث التهاب پوست مي‌شود و برنزه شدن، خودداري کند.

سلامت: بعد از ليزر چه توصيه‌هايي به افراد مي‌شود؟محل ليزر شده را بايد بلافاصله با استفاده از کيسه يخ خنک کرد و از کرم زينک‌اکسايد روي محل استفاده کرد. اين کرم بعد از ليزر روزي 5-4 بار تا زمان برطرف شدن التهاب و قرمزي استفاده مي‌شود. ضدآفتاب بايد مرتب هر 3 ساعت يک بار تکرار و در بين دو جلسه درمان از داروهاي تجويز شده پزشک استفاده شود.

نگاه روان‌شناس

تاثير استرس بر آکنه

دکتر پروين ناظمي

عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي

آکنه بارداري مساله‌اي نيست که تمام خانم‌ها درگير آن باشند بنابراين نمي‌توان گفت اين بيماري فقط تحت‌تاثير تغييرات هورموني طبيعي دوران بارداري قرار دارد. به نظر مي‌رسد متهم اصلي، استرس مادر و واکنش بدن او به تحريکات بيروني عصبي و اثري باشد که بر هورمون‌هاي بدن مي‌گذارد.

براي خانم‌هاي بارداري که استرس بالايي دارند و شايد اين استرس باعث بروز مشکلاتي نظير آکنه در آنها شده باشد چند توصيه دارم:

1. از سيستم‌هاي حمايتي عاطفي و عملي استفاده کنيد. همسر خانم باردار بايد از نظر عاطفي و اقتصادي او را حمايت کند. اگر خانم باردار دچار مشغوليت‌هاي ذهني در مورد آينده فرزند شده است، بايد آن را با همسر خود در ميان بگذارد و همسر و نزديکان او را حمايت کنند.

2. روابط مناسب را ادامه دهيد. برقراري ارتباط تلفني يا نزديک با افرادي که احساس‌هاي خوشايندي منتقل مي‌کنند، در کنترل استرس موثر است.

3. بخنديد. خنده فرد را از فضاي استرس‌زا دور مي‌کند. گفتن نکات طنز يا حتي ديدن يک فيلم کمدي مي‌تواند تا حد زيادي سبب خوشحالي خانم باردار شود. خنده سبب ريلکس شدن عضلات صورت شده و در کنترل استرس موثر است.

4. ورزش کنيد. يک خانم باردار قرار است فرزندي را به دنيا آورد و او را تربيت کند. پس بايد سالم و اعتماد‌به‌نفس بالايي داشته باشد.

نگاه متخصص پوست

تاثير آرايش بر آکنه

دکتر منصور نصيري‌کاشاني

عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران

عوامل ايجاد آکنه، مختلف هستند. گاهي تاثير برخي عوامل در برخي افراد پررنگ‌تر از ساير علل است. آکنه به طور کلي 4 عامل اصلي دارد:

باکتري آکنه‌اي: جمعيت اين باکتري در دوره‌هاي مختلف کم و زياد مي‌شود. در دوران بارداري به دليل اينکه سيستم ايمني ضعيف مي‌شود، جمعيت برخي باکتري‌ها از جمله باکتري آکنه‌اي افزايش مي‌يابد.

هورمون‌ها: نوسان?هاي هورموني با نفع هورمون‌هاي مردانه باعث شعله‌ور شدن آکنه‌هاي قبلي يا بروز آکنه جديد مي‌شود.

ترشح چربي يا سبوم: در دوران بارداري، به دليل تغييرات هورموني ممکن است ترشح سبوم يا چربي زمينه‌اي پوست دچار تغيير شود و آکنه را شعله‌ور کند.

کرم‌هاي آرايشي: آکنه‌اي که در اثر مصرف کرم‌هاي آرايشي بروز مي‌کند به آکنه زيبايي معروف است. با توجه به اينکه اين خانم ابتدا کومدون زده‌اند، به طور حتم آکنه زيبايي دارند. برخي کرم‌ها به‌خصوص کرم‌هاي چرب، کومدوژن هستند.

براي درمان آکنه، معمولا توصيه مي‌شود خانم‌ باردار از محلول‌هاي موضعي‌اي استفاده کند که جذب بالايي ندارد و براي جنين مشکل‌‌ساز نخواهد بود. محلول اريترومايسين مناسب است. مصرف داروهاي خوراکي و استفاده از برخي ژل‌ها و کرم‌ها توصيه نمي‌شود. اگر خانمي در دوران بارداري دچار آکنه ‌شود، بايد از ضدآفتاب‌هاي فاقد چربي و غيرکومدوژن استفاده کند. اين خصوصيات روي ضدآفتاب‌ها درج شده است. شستن صورت با ژل‌هاي پاک‌کننده که pH نزديک به پوست دارند (5/5) و استفاده روزانه از کرم مرطوب‌کننده غيرکومدوژن هم مي‌تواند به بهداشت بهتر پوست کمک کند.

نگاه کارشناس تغذيه

تاثير تغذيه بر آکنه

خديجه رحماني

عضو هيات علمي انستيتو تحقيقات تغذيه کشور

در مورد ارتباط تغذيه با آکنه و آکنه بارداري تحقيقات ضد و نقيضي وجود دارد. برخي مطالعه‌ها اين ارتباط را تاييد کرده‌اند و برخي ديگر نه. البته اين موضوع تا حد زيادي به نوع تحقيق و نوع موادغذايي به کار رفته نيز بستگي دارد. مثلا برخي مطالعه‌ها نشان داده که شکلات در بروز يا تشديد آکنه موثر است و برخي ديگر اين موضوع را رد کرده‌اند، اما در مجموع مرور تحقيقات 40 ساله نشان داده در جوامعي که رژيم‌ غذايي گياهي دارند، افراد کمتر به آکنه دچار مي‌شوند و اينکه 80 درصد خانم‌هاي مبتلا به آکنه متابوليسم گلوکز غيرطبيعي دارند يعني رژيم‌غذايي‌شان پرکربوهيدرات است.

تغييرات هورموني دوران بارداري و وراثت، قطع مصرف قرص‌هاي ضدبارداري، استفاده از لوازم آرايشي و مصرف برخي داروها در کنار نوع تغذيه سرشار از قند و چربي در بروز آکنه موثرند.

به تمام افرادي که دچار آکنه هستند، توصيه مي‌شود در برنامه‌غذايي‌شان روزانه 20 تا 30 گرم فيبر بگنجانند. اين فيبر در سبزي و ميوه‌ها و غلات سبوس‌دار موجود است. داشتن رژيم‌غذايي کم‌چرب و مصرف‌نکردن غذاهاي سرخ‌شده، ايجاد محدوديت در دريافت نمک و حذف غذاهاي کنسروي که بعضا چرب هستند، نوشابه، آبنبات و شيريني و شکلات مي‌تواند در پيشگيري يا بهبود آکنه موثر باشد. افراد مبتلا لازم است زير نظر پزشک مکمل کروم، امگا3، کلسيم، ويتامين A و 6 B دريافت کنند.

هفته نامه سلامت