در باره بيماري اوتيسم

تشخيص زودتر آينده‌اي بهتر

جام جم آنلاين: بعضي از بيماري‌ها را همه مي‌‌شناسند، در حالي كه برخي ديگر ميان مردم ناشناخته ‌مانده است‌ البته اين نبود شناخت و آگاهي معمولا به ضرر افراد تمام خواهد شد؛ چراكه اگر بيماري و اختلالي را نشناسيم، به موقع هم به فكر تشخيص و درمانش نخواهيم بود.

در چنين شرايطي، نتيجه هم مشخص است؛ روبه‌رو شدن با عوارضي كه گاه براحتي جبران نمي‌شود.

اوتيسم يكي از اين بيماري‌هاست كه خيلي آن را نمي‌شناسند يا فقط اسمش را شنيده‌اند؛ علائم اين بيماري در سال‌هاي اوليه زندگي كودك نمايان مي‌شود و هر چه زودتر براي درمان و كنترل آن اقدام كنند، آينده بهتري نيز در انتظار كودك خواهد بود.

دكتر آزيتا توسلي، فوق تخصص بيماري‌هاي مغز و اعصاب كودكان در گفت‌وگو با جام‌جم در اين‌باره توضيح مي‌دهد: اوتيسم يك بيماري با طيفي گسترده است كه شامل ناتواني‌هاي تكاملي سيستم عصبي مي‌شود و آن را از خفيف تا شديد طبقه‌بندي مي‌كنند.

اين عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران در مورد علائم بيماري مي‌گويد: كودكاني كه دچار اوتيسم هستند، در تعاملات اجتماعي‌شان با نقص روبه‌رو بوده و نمي‌توانند با ديگران ارتباط اجتماعي برقرار كنند.

ارتباط كلامي و غيركلامي‌شان نيز همراه با اختلال است. علاوه بر اين موارد، اين بچه‌ها رفتارهاي تكراري و كليشه‌اي از خود نشان مي‌دهند و تمايلات و عواطف‌شان محدود و كند است.

اوتيسم بيماري رواني نيست

بعضي‌ها اوتيسم را نمي‌شناسند و تصور مي‌كنند اوتيسم نوعي بيماري رواني است يا اين‌كه به عقب‌افتادگي ذهني كودك منجر مي‌شود. در حالي كه اوتيسم جزو بيماري‌هاي روان نيست و با اين‌كه شايد بعضي از علائم بيماري‌هاي روان شبيه به نشانه‌هاي اوتيسم باشد، ولي نوع و روند بيماري‌ها كاملا با هم متفاوت است.

دكتر توسلي ضمن بيان اين‌كه وجود نقايصي در تكامل سيستم عصبي اين بچه‌ها موجب بروز چنين حالاتي مي‌شود، مي‌گويد: ساختمان‌هاي مغز و ارتباطات بين نورون‌ها و سيناپس‌هاي مغز به دلايلي در اين كودكان بخوبي ايجاد نمي‌شود و در آينده بازتاب اين نقايص ممكن است به صورت اوتيسم بروز كند.

اين پزشك متخصص مي‌افزايد: عوامل ژنتيكي و فاكتورهاي ناشناخته محيطي نيز در اين زمينه مي‌تواند موثر باشد؛ به اين معنا كه ممكن است بيماري در خانواده‌اي به صورت ژنتيكي مشاهده شود يا عوامل ناشناخته محيطي كه مادر در دوران بارداري با آنها روبه‌رو شده، زمينه‌ساز چنين مشكلي شود البته ممكن است علائم اوتيسم از ماه‌هاي اوليه پس از تولدنمايان شود. با این حال اوتيسم در پسرها شايع‌تر بوده و ميان آنها حدود چهار برابر دختران مشاهده مي‌شود.

نشانه‌ها را بايد بشناسيد

همان‌طور كه گفته شد خيلي‌ها با اوتيسم آشنا نيستند و نمي‌دانند چه زماني بايد به بروز اين بيماري شك كنند. دكتر توسلي ضمن بيان اين‌كه مي‌توان بيماري را در ماه‌هاي اول زندگي شيرخوار تشخيص داد، درباره علائم آن توضيح مي‌دهد: كودك يك ساله بايد بتواند كلماتي مانند «بابا» و «مامان» را ادا كند، ولي چنانچه شيرخوار در اين سن هيچ‌گونه توليد صوتي نداشته باشد و تا شانزده ماهگي نتواند كلمه‌اي را بيان كند يا تا دو سالگي قادر نباشد عبارات دوكلمه‌اي را بگويد، پدر و مادر بايد به ابتلاي كودك به اين بيماري شك كنند بنابراين مي‌توان گفت تاخير در تكلم و به دست نياوردن مهارت‌هاي تكلمي يكي از علائم اوتيسم در سنين خيلي پايين است.

وي مي‌افزايد: گاهي هم ممكن است كودك تا يك سالگي چند كلمه را ياد گرفته و ادا كند، ولي با گذشت زمان آنها را فراموش كرده و تكلمش ديگر پيشرفت نكند؛ اين مورد هم زنگ خطري است كه والدين بايد در نظر داشته باشند. به گفته اين فوق تخصص بيماري‌هاي مغز و اعصاب كودكان، اين بچه‌ها به چشم پدر و مادرشان نگاه مستقيم نمي‌كنند و با ساير بچه‌هاي هم‌سن و سال‌شان نيز نمي‌توانند ارتباط برقرار كنند.

همچنين مهارت بازي كردن ندارند و از اسباب‌بازي‌ها به شيوه صحيح استفاده نمي‌كنند؛ مثلا ممكن است ماشين را فقط جلو و عقب ببرند يا چرخش را بچرخانند.

دكتر توسلي ادامه مي‌دهد: مهم‌ترين مشكلي كه پدر و مادر را متوجه بروز بيماري مي‌كند، ناتواني كودك در برقراري ارتباطات اجتماعي است؛ گاهي ممكن است او بتواند با اطرافيان و در محيط خانه ارتباطي جزئي و محدود داشته باشد، ولي شرايطي هم پيش مي‌آيد كه كودكان مبتلا به اوتيسم هيچ‌گونه ارتباط چشمي يا غيرچشمي با افراد خانواده‌شان ندارند و بيشتر در خودشان فرورفته‌اند. حتي گاهي ممكن است پدر و مادر در روزها و ماه‌هاي اول پس از تولد، به اشتباه تصور كنند كودك ناشنواست؛ چون او هيچ واكنشي به صدا كردن اسمش نشان نمي‌دهد و توجهي به اطرافش ندارند.

به گفته اين عضو هيات علمي دانشگاه، بچه‌ها معمولا از 9 ماهگي افراد غريبه را مي‌شناسند و وقتي كنار آنها قرار مي‌گيرند، واكنش نشان داده و دچار اضطراب مي‌شوند؛ در حالي كه اين حالت براي بچه‌هاي مبتلا به اوتيسم پيش نمي‌آيد. اين كودكان مهارت بازي كردن، تقليد كردن و لذت بردن از بودن در آغوش پدر و مادر را نيز ندارند. دكتر توسلي درباره كودكاني كه سن‌شان بيشتر است، مي‌گويد: در سنين بالاتر ممكن است كودك حركات غيرعادي داشته باشد؛ مثلا دور خودش بچرخد يا بدنش را مرتب جلو و عقب ببرد.

اگر فرزند شما هم اوتيسم دارد...

با توجه به اين‌كه تشخيص و كنترل اوتيسم در اولين فرصت مي‌تواند وضع زندگي كودك را بهبود بخشد، لازم است پدر و مادر با شناخت علائم بيماري، بموقع نيز نسبت به تشخيص و درمان آن اقدام كنند. دكتر توسلي در اين زمينه به والدين توصيه مي‌كند: زماني كه با مشاهده علائم فوق به وجود اين بيماري شك كرديد، براي تشخيص دقيق و نهايي حتما بايد به پزشكان فوق تخصص اعصاب كودكان يا فوق تخصص روانپزشكي كودكان مراجعه كنيد. البته توصيه مي‌شود همه بچه‌هاي سالمي كه براي كنترل وضع سلامت‌شان به پزشك مراجعه مي‌كنند، از نظر تكاملي هم بررسي شده و در سن هجده و بيست‌وچهار ماهگي از نظر اوتيسم غربالگري شوند.