پیوند اعضا اقدامی حیاتبخش در مبتلایان به نارسایی پیشرفته‌ی اعضاء بوده و موجب بهبود کیفیت زندگی بیماران می‌شود. این پدیده یکی از پویاترین و کاربردی‌ترین دستاوردهای علم پزشکی در جهان است و از نشانه‌های مهم ارتقای سطح دانش پزشکی و توانمندیهای علمی و فنی مراکز پزشکی تلقی می‌گردد. پیوند برای بعضی ارگانها تنها روش جانشین‌سازی عضو نارسا می‌باشد و برای بعضی دیگر مانند کلیه‌ها با اینکه روش جانشینی دیالیز وجود دارد پیوند از لحاظ کیفیت زندگی ارجح بوده و علاوه بر آن ازنظر اقتصادی نیز با صرفه‌تر می‌باشد.
در اوایل قرن بیستم با بررسی‌های آزمایشگاهی کارروی پیوند عضو آغاز شد و بعد از جنگ جهانی اول بود که پیوند ازجسد و فرد زنده به افراد بیمار انجام گشت. درطول سی‌سال اخیر روند پیوند عضو گسترش چشمگیری پیدا کرده است و به صورت جزئی از اهداف بهداشتی کشور در آمده است.
در اینجا لازم به ذکر است که پیوند به دو صورت پیوند عضو و پیوند بافت قابل انجام است. پیوند بافت شامل خون و فرآورده‌های خونی، بٌن‌ یاخته‌های (سلولهای بنیادی) مغز استخوان، گامت، رویان، جنین و .... می‌باشد در حالی که پیوند عضو صرفاً شامل ارگانهای بدن می‌شود. پیوند اعضای تولید مثل، بیضه‌ها و تخمدان‌جزء پیوند عضو محسوب نمی‌شود.
کشور ایران در زمینه‌ی فراهم آوری نسوج پیوندی شامل قرنیه، مغز استخوان، پوست، استخوان، دریچه‌های قلب، لیگامان، تاندون، غضروف و منیسک در منطقه‌ پیشرو بوده و علاوه بر تأمین نیاز بیماران کشور امکان ارائه‌ی خدمات به بیماران سایر کشورها نیز وجود دارد.

پیوند ازجنین آنانسفال:
جنین آنانسفال ممکن است زنده متولد شود و به مدت چند روز هم زنده بماند .تا زمانی که نوزاد زنده است نباید از اعضای بدن وی استفاده شود. پایان دادن به زندگی نوزاد آنانسفال نیز غیر قانونی است. می‌توان با استفاده از امکانات احیاء بافتها را سالم نگاه داشت تا ساقه‌ی مغز از کار بیفتد و پس از آن می‌توان برداشت عضو را انجام داد.

پیوند گنادها:
پیوند بیضه یا تخمدان بارور غیر قانونی است زیرا باعث پیوند گامتهایی می‌شود که صاحبان آن با یکدیگر ازدواج نکرده‌اند و همواره اسپرم و تخمک متعلق به دهنده خواهد بود و نه گیرنده.
ازنظر تئوریک می‌توان بیضه یا تخمدان استریل (فاقد گامت) را که دارای کارکرد هورمونی است پیوند کرد ولی درعمل این روش کاربردی ندارد، زیرا مصرف داروهای هورمونی هم ارزانتر و هم راحت تر می‌باشد.


انواع پیوند:
عضو پیوندی از دو منبع قابل تهیه است:
1- تهیه عضو از فرد زنده:
این فرد می‌تواند نسبت به گیرنده منسوب یا غیر منسوب باشد. کلیه، لوبی از ریه یا تکه‌‌یی از کبد از این طریق قابل پیوند کردن است. بدیهی است ارگانهایی با این روش قابل استفاده هستند که برای دهنده جنبه حیاتی نداشته باشند و دهنده بدون آنها نیز قادر به ادامه‌ی حیات باشد. به طور کلی پیوند عضو ازفرد منسوب به فرد غیر منسوب ارجحیت دارد، زیرا هم ازنظر اخلاقی و هم ازنظر موفقیت عمل پیوند عضو ازفرد زنده‌ی منسوب ارحج‌تر می‌باشد. در تحقیقات انجام شده، درصد موفقیت پیوند از فرد زنده‌ی منسوب در حدود 90 تا 95 درصد می‌باشد درحالی که درپیوند از فرد زنده‌ی غیر منسوب این رقم تا حد 80 تا 85 درصد کاهش دارد.
2- تهیه عضو از جسد (مرگ مغزی):
استفاده از جسد به عنوان منبع پیوند عضو مزایای زیادی دارد که به چند مورد آن در اینجا اشاره می‌کنیم. اول اینکه ازنظر اقتصادی نسبت به پیوند از فرد زنده به صرفه‌تر است. ازطرفی تنها منبع برای اعضای حیاتی مانند قلب، ریه، پانکراس و کبد استفاده از اعضای جسد است. با استفاده از جسد نیاز به استفاده از اعضای افراد زنده کاهش می‌یابد و با پیشرفت علم میزان بقاء و موفقیت این نوع پیوند نیز رو به افزایش است.

انواع پیوند:
اولین بار درسال 1986 دکتر بارنارد نخستین پیوند قلب را بعد از ایست کامل قلبی و با کمک دستگاه تنفسی انجام داد ولی پس از آن پیوند قلب بعد از مرگ مغزی و قبل از توقف کامل قلب انجام می‌گیرد.
در ایران پیوند قلب در بیمارستان امام خمینی(ره) و دکتر شریعتی انجام می‌گیرد.

پیوند ریه:
پیوند ریه به سه شکل قابل انجام است: پیوند هر دوریه، پیوند یک ریه و یا پیوند یک لوب از ریه.
درایران در بیمارستان امام خمینی(ره) و دکتر شریعتی پیوند ریه انجام می‌گیرد.

پیوند کبد:
پیوند کبد ممکن است به صورت کامل انجام شود که شایعتر نیز می‌باشد و به صورت پیوند قسمتی از کبد هم قابل انجام است، که در این مورد آخر امکان پیوند کبد از یک جسد به دوگیرنده وجود دارد. ازطرفی فرد زنده نیز می‌تواند قسمتی از کبد خود را اهدا کند.
در ایران دربیمارستان امام خمینی(ره) و نمازی شیراز پیوند کبد صورت می‌گیرد.

پیوند قرنیه:
اولین پیوند انجام شده ازجسد محسوب می‌شود و تاحدود 24 ساعت بعد از فوت فرد نیز قابل برداشت ازجسد است. (بستگی به شرایط نگهداری جسد دارد.)
هم اکنون عمل پیوند قرنیه از اعمال رایج چشم پزشکی در سراسر کشور بوده به طوری که هیچ بیماری جهت انجام پیوند قرنیه به خارج ازکشور اعزام نمی‌شود. بانک چشم ایران که در سال 1367 تأسیس گردیده است، قرنیه و اسکلرا را در سطح کشور بین پزشکانی که توان انجام پیوند قرنیه را داشته و گواهی مربوطه را به بانک چشم ارائه کرده باشند، توزیع می‌نماید. از ابتدای فعالیت تا پایان تابستان 1383 بیش از بیست هزار مورد قرنیه به مراکز مختلف توسط این بانک ارسال شده است.

پیوند کلیه:
اولین پیوند کلیه در ایران درسال 1347 در شیراز انجام شده است. درسالهای اخیر با پیشرفتهای به وجود آمده شاهد موارد روز افزون پیوند کلیه درایران می‌باشیم. اولین بخش پیوند کلیه درتهران در ساله 1363 تأسیس شد. هم اکنون 22 بخش فعال پیوند کلیه درایران داریم که در مقایسه با قلب و ریه (2 واحد فعال) و کبد (2 واحد) بسیار چشمگیر است.
دردنیا نیز ازمیان هفتاد هزار پیوند عضوی که انجام می‌گیرد. پنجاه هزار مورد آن مربوط به پیوند کلیه می‌باشد.
از آغاز فعالیت پیوند کلیه در ایران تا پایان سال 1380، 12605 پیوند کلیه انجام گرفته است. پیوند شدگان در محدوده‌ی سنی 4 تا 81 سال قرار داشته‌اند. میزان بقای 2.5 ساله‌ی پیوند 92.2% بوده است. هم اکنون سالانه به طور میانگین 1500 مورد پیوند کلیه درایران انجام می‌گیرد که دراین خصوص کشور ایران از پیشگامان پیوند اعضا در منطقه به شمار می‌آید.
نتایج تحقیقی که در زمینه‌ی پیوند کلیه‌ی درایران انجام شده نشان داد که 92% از کاندیدهای پیوند، کلیه مناسب در بستگان درجه اول داشته‌اند ولی تنها 42% این افراد از بستگان درجه اول کلیه دریافت کرده‌اند. از دلایل این عدم تمایل بستگان به اهدای عضو می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ترس از آینده، از دست دادن قدرت کار، عقیم شدن، عواطف خانوادگی (مانند مواردی که مادر حاضر به قبول عضو از فرزند نشده است و یا بالعکس)، مشکل اقتصادی و مشکل فرهنگی. در 21 درصد موارد پیوند از فرد دهنده‌ی منسوب مسأله‌ی مادی مطرح بوده است ودر 100% موارد غیر منسوب نفع مادی دخیل بوده است.
انگیزه‌ی اهدای عضو درافراد غیر منسوب به ترتیب اولویت عبارت است از: اعتیاد، مقروض بودن، حوادث رانندگی، بیماری نزدیکان و ورشکستگی.