تخمین زده می‌شود که به طور میانگین حدود ۱۰ درصد تجارت جهانی دارو را داروهای تقلبی شکل می‌دهند.

گسترش روز افزون داروهای تقلبی و قاچاق یک بازار ۶ میلیارد دلاری در دنیا پیدا کرده است. در هند بطور مثال سهم داروهای تقلبی در بازار داروسازی ‪ ۱۳‬تا ‪۳۰‬ درصد برآورد شده‌اند. در چین در سال ‪ ۲۰۰۱‬این داروها عامل ‪ ۱۹۲‬هزار مرگ اعلام شدند که مسئولان را وادار به تعطیل کردن ‪ ۱۳۰۰‬کارخانه کرد. این بحران جهانی به کشور ایران نیز نفوذ کرده و متاسفانه این داروها به سیستم داروخانه‌ای و رسمی توزیع داروی کشور ایران نیز وارد شده است . برای حل این مشکل عظیم که مورد بی‌توجهی قرار گرفته است و به ویژه فقیرترین و آسیب‌پذیرترین افراد را تحت تاثیر قرار داده است باید اقدامات بیشتری انجام شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، داروهای تقلبی در کشورهایی که نظارت دارویی ضعیف است رایجتر است. با این حال هیچ کشوری از این مشکل در امان نیست. گزارشهای دولتها و صنعت داروسازی بوضوح نشان می‌دهد با پیچیده‌تر شدن روشها و مجاری تولید و توزیع داروهای تقلبی ، کشف آنها نیز دشوارتر می‌شود.

دویچه وله اعلام کرد کمیسیون اتحادیه اروپا نسبت به رواج داروهای قلابی هشدار داده است. هر روز داروهای بیشتری به بازارهای اروپایی راه می‌یابند که با استانداردهای پزشکی منطبق نیستند و می‌توانند پیامدهای زیان‌آوری برای مصرف‌کنندگان داشته باشند.

تجارت با داروهای تقلبی در سراسر جهان رواج دارد. این داروها نخست در کشورهای فقیر آفریقا و آمریکای لاتین رواج پیدا کرد، اما امروزه راه خود را به بازارهای اروپایی نیز باز کرده است. قرص‌های ویتامین، داروهای آرام‌بخش یا تقویت‌کننده‌ی نیروی جنسی (ویاگرا) به میزان فراوان عرضه می‌شود، و مشتریان می‌توانند آنها را از طریق اینترنت تهیه کنند.

مقامات اتحادیه اروپا اعلام کردند که نمی‌توانند داد و ستد از طریق اینترنت را محدود کنند، لذا تلاش می‌کنند که حداقل مردم را از شیوه‌ی تولید و مصرف آنها و خطرات احتمالی آگاه کنند. برای مصرف‌کننده باید روشن شود که هر دارویی توسط کدام شرکت تولید شده و از چه راهی به دست او رسیده است.
اتحادیۀ اروپا از تولیدکنندگان می‌خواهد که مواد دارویی را به شکل درست و با رعایت موازین بهداشتی عرضه کنند و در تولید فرآورده‌های خود مرتکب تقلب نشوند. دارو باید در بسته‌های واقعی و دست‌نخورده به بازار عرضه شود.

همچنین سازمان اعلام در گزارشی اعلام کرد که داروهای نسخه ای تقلبی بازارهای کشورهای در حال توسعه را پر کرده که گاه عواقب مرگبار به دنبال دارد.
در این گزارش ذکر شده که اعتیاد به مواد افیونی (تریاک و مشتقات آن) اکنون در ایران بیش از هر کشور دیگری در جهان رایج است که دلیل عمده آن نزدیکی به مرکز تولید آن یعنی کشور افغانستان است.

گزارش هیات کنترل بین المللی مواد مخدر می گوید که تا ۵۰ درصد داروها در بازارهای دارویی کشورهای در حال توسعه تقلبی است.

این گزارش همچنین می گوید که استفاده نادرست (استفاده به عنوان ماده مخدر) از داروهای نسخه ای به زودی از استفاده سوء از مواد مخدر غیرقانونی در جهان پیشی می گیرد.

این هیات گفت که دولت ها باید قوانین کنونی را به طور جدی اجرا کنند و قوانین تازه ای را در مورد فروش اینترنتی دارو وضع کنند.

این گزارش گفت که بازار داروهای تقلبی به سرعت در حال گسترش است و افزود که “بیماران را در معرض خطرات جدی بهداشتی قرار می دهد.


داروهای تقلبی بخشی از پدید گسترده‌تر داروهای زیر استاندارد هستند . این فراورده‌ها هیچ فایده درمانی ندارند و می‌توانند باعث مقاومت دارویی و مرگ بیماران شوند.

سوءاستفاده از داروهای نسخه ای در اروپا، آفریقا و جنوب آسیا از اعتیاد به هروئین، کوکائین و اکستسی فراتر رفته است. در آمریکا تنها حشیش است که سوءاستفاده از آن از سوءاستفاده از داروهای نسخه ای پیشی می گیرد. البته آمارهای دقیق در مورد سوءاستفاده از داروهای نسخه ای به سختی به دست می آید زیرا بسیاری از کشورها نمی دانند کدام داروها مورد سوءاستفاده قرار می گیرد

● مقابله با سوءاستفاده‌ها

اتحادیه اروپا یک سال پیش مقرراتی برای تجارت مواد دارویی اعلام کرد، اما نتوانست بر بازار دارو تأثیر بگذارد. امروزه حدود ۸۰ درصد از داروهای پرمصرف در اینترنت به فروش می‌رسد. کارشناسان اروپایی عقیده دارند که برای حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان تدابیر تازه‌ای لازم است. اتحادیه اروپا باید بسته‌بندی‌های واقعی را با علایم و مارک‌های قابل‌اعتماد به مصرف‌کنندگان معرفی کند.

به نظر کارشناسان اتحادیۀ اروپا، شهروندانی که از طریق اینترنت دارو می‌خرند، باید آگاه باشند به چه تولیداتی اعتماد کنند، و در برابر از خرید کدام فرآورده‌ها خودداری ورزند، زیرا برای تندرستی آنها زیان دارد.

کمیسیون اتحادیه اروپا در حال تهیه‌ی لیستی از تولیدکنندگان معتبر و همچنین شرکت‌های قابل‌اعتماد در اینترنت است، تا مصرف‌کنندگان از فرآورده‌های تقلبی در امان بمانند. اما تا زمانی که چنین لیستی تهیه و اعلام نشده، توصیه‌ی اتحادیۀ اروپا به شهروندان این است که تا اطلاع ثانوی از بازار اینترنتی دارو خریداری کنند.

● داروی تقلبی چیست؟

برای اینکه بتوانیم دید درستی نسبت به تجارت داروهای تقلبی داشته باشیم در ابتدا لازم است تعریف مناسب و یکپارچه‌ای از آن ارائه نماییم. بر همین اساس سازمان بهداشت جهانی داروهای تقلبی را اینگونه تعریف می‌کند: «داروهایی که به صورت عمدی، به لحاظ هویت و منشأ دارای برچسب اشتباه هستند.»
و یا به عبارت دیگر فراورده‌ای غیر استاندارد که با کیفیت، ایمنی و کارایی کمتر از نمونه‌های استاندارد تهیه و توزیع می‌شوند. تقلب دارویی، هم در مورد نام‌های تجاری و هم در مورد اشکال ژنریک صورت می‌گیرد.

بعضی از آنها دارای مواد موثره به صورت صحیح، اما در بسته‌بندی‌های جعلی (تقلید از بسته‌بندی یک مارک تجاری معتبر) هستند، بعضی دیگر مواد تشکیل‌دهنده اشتباه دارند و یا گاهی بدون ماده موثره و یا با مواد موثره ناکارآمد ارائه می‌شوند.

● دامنه تجارت داروهای تقلبی

سازمان بهداشت جهانی ( who ) در سال ۱۹۸۴ شروع به گردآوری اطلاعات مربوط به داروهای تقلبی نمود.

متأسفانه بسیاری از این گزارش‌ها از دقت لازم برخوردار نیستند. داده‌ها نشان می‌دهد، تعداد معدودی از کشورها، حاضر به در اختیار گذاشتن اطلاعات مربوط به موارد شناسایی شده ی داروهای تقلبی هستند.
این سکوت خود یکی از مهم ترین عوامل تشویق‌کننده تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان این فرآورده‌ها برای ادامه فعالیت است.

حتی در بریتانیا که قوانین مدون و نهادهای نظارتی مناسب در آن فعال است نیز سکوت رسانه‌ای در مورد میزان داروهای تقلبی از سوی دولت مشهود است. دلیل رسمی ‌که برای این سکوت اعلام می‌شود این است که با قطع مصرف دارو به خاطر ترس از تقلبی بودن آن،‌ خطرات بیشتری بیماران را تهدید می‌کند.

هر چند که سخنگوی انجمن صنایع دارویی بریتانیا (abpi) دلیل اصلی این سکوت را به گونه دیگری توضیح می‌دهد. او می‌گوید: «کار دشواری است که بدون آسیب رسیدن به تجارت قانونی، یک مشکل اعلام ‌شود.


لازم به ذکر است از نظر بازار دارویی میزان مصرف دارو در کشور ایران حدود ‌٢/٠ درصد بازار دارویی جهان است به طوری که در حالی که حجم بازار دارویی جهان ‌۵۵٠ میلیارد دلار است، سهم ایران ‌٣/١ میلیارد دلار است. تخمین زده می شود ‌١٠ تا ‌١۵ درصد بازار دارویی کشور ایران به داروهای تقلبی اختصاص داشته باشد که رقم بزرگی به شمار می‌آید و می‌تواند سلامت مردم و جامعه را در معرض خطر قرار دهد .