پرسشي كه اين روزها در مجامع علمي مطرح است
آيا اسكنرهاي فرودگاه، سلامت ما را تهديد مي‌کنند؟

از حدود 2 سال پيش كه اسكنرهاي تمام بدن در بعضي فرودگاه‌هاي آمريكا و اروپا راه‌اندازي شدند، موافقان و مخالفان زيادي درباره آنها اظهارنظر كردند...

ترس از تروريسم و هواپيماربايي، مسوولان اداره حراست پرواز را وادار كرد تا اين دستگاه‌هاي عظيم و گران‌قيمت را در بعضي فرودگاه‌ها نصب و همه مسافران را مجبور كنند تا كل بدنشان توسط اين دستگاه‌ها تصويربرداري شود. اما درسال 2008 با وجودي كه تعداد زيادي از اين اسكنرها در فرودگاه‌هاي آمريكا به‌كار گرفته شد، مسوولان اتحاديه اروپا در نشست پرسروصدايي، آنها را «اسكنرهاي برهنه‌كن» ناميدند. وزير كشور آلمان در آن سال اعلام كرد كه به هيچ‌وجه اجازه ورود چنين وسيله‌اي را به كشور آلمان نخواهد داد. چون آنها هم سلامت افراد را به خطر مي‌اندازند و هم سبب ورود به حريم خصوصي افراد مي‌شوند. يك اسقف آلماني اعلام كرد كه مقام انسانيت با اين وسيله به خطر افتاده است. نبايد استفاده از چنين دستگاه‌هايي در فرودگاه‌هاي اروپا رايج شود و چنين وسيله‌اي فقط بايد به عنوان آخرين راه‌حل مورد بررسي قرار گيرد. اما ظاهرا حالا، همه مسوولان به آخرين راه‌حل رسيده‌اند...


به‌رغم مخالفت‌هاي زيادي كه با نصب اين دستگاه‌ها در فرودگاه‌ها شد، تاكنون تعدادشان در آمريكا به 385 عدد در 60 فرودگاه رسيده است. بسياري از مسوولان اروپايي هم كه در ابتدا از مخالفان سرسخت اين دستگاه‌ها بودند، حالا موافق آنها شده‌اند. بعد از دستگيري يك مرد نيجريه‌اي، عمر فاروق عبدالمطلب، كه قصد انفجار هواپيما توسط مواد منفجره جاسازي شده در زير لباسش را داشت، تعداد موافقان نصب چنين دستگاه‌هايي بيشتر شد. مسوولان حراست پرواز اعلام كردند كه دستگاه‌هاي ردياب فلز معمولي قادر به شناسايي چنين موادي نيستند اما اگر اسكن كامل بدن انجام مي‌شد، اين فرد نمي‌توانست اين بمب را با خود به داخل هواپيما بياورد. اما مشكل اينجاست كه تعداد زيادي از مردم و حتي دانشمندان معتقدند اين دستگاه‌ها چندان امن نيستند و ممكن است سبب بروز سرطان در افراد شوند. البته سخنگوي دولت آمريكا در پاسخ به اين افراد اعلام كرد كه اين دستگاه‌ها كاملا مطمئن و امن هستند و هيچ خطري براي افراد ندارند. اداره حراست حمل و نقل پروازي عنوان كرد كه اشعه x حاصل از اين اسكنرها در حد اشعه‌اي است كه فرد هنگام پرواز با هواپيما در ارتفاع 30 هزار پايي در مدت 3 دقيقه مي‌گيرد و اين مقدار هم كمتر از ميزان اشعه‌گيري از يك عكس راديوگرافي ساده دندان است. شما بايد در سال بيش از هزار بار از اين دستگاه‌ها عبور كنيد تا به حداكثر سطح مجاز اشعه ايكس برسيد كه حتي خلبانان هم به چنين سطحي نمي‌رسند.


عريان‌كننده‌هاي الكترونيكي

دستگاه‌هاي اسكن‌كننده كل بدن، شبيه يخچال‌هاي غول‌پيكري هستند كه با رد شدن از ميان آنها اسلحه يا بمب‌هاي جاسازي شده احتمالي افراد شناسايي مي‌شوند. اما اشكال كار در اينجاست كه اين دستگاه‌ها همان‌طور كه اسلحه‌هاي فرضي را نشان مي‌دهند، بدن افراد را هم با همه جزييات آشكار مي‌كنند. از آنجا كه يك انسان با اين دستگاه‌ها كار مي‌كند و نه كامپيوتر، پس به اين معنا خواهد بود كه انگار فرد در برابر او كاملا لخت شده باشد. همين امر باعث شده كه مخالفت‌هاي زيادي با آنها صورت بگيرد. مخالفان عمدتا معتقدند كه با اين دستگاه‌ها حرمت انسان زير پا گذاشته و به حريم خصوصي وي تجاوز مي‌شود. ديگر مخالفان مسلمانان بوده‌اند كه به شدت به وجود چنين دستگاه‌هايي اعتراض كرده‌اند زيرا آنها سبب مي‌شوند همسر و فرزندان عريان آنها توسط كارمندان حفاظت فرودگاه رويت شوند.


مخالفان چه مي‌گويند؟

علاوه بر مساله تجاوز به حريم شخصي افراد، عده زيادي از مخالفان نصب چنين دستگاه‌هايي بر اين باورند كه استفاده از آنها وقت‌گير است و زمان مورد نياز براي اسكن كامل بدن 3 تا 5 برابر زمان عبور از دستگاه ردياب فلزات است. به علاوه اثرات منفي چنين پرتوهايي روي سلامت انسان هم به طور كامل مورد بررسي قرار نگرفته است. يكي از گروه‌هايي كه با نصب اين دستگاه‌ها مخالف هستند خلبانان و خدمه‌پرواز هستند كه بايد به دفعات از ميان آنها بگذرند. خلبان‌هاي زيادي از اسكن شدن امتناع كرده‌اند و معتقدند كه تا زماني كه آزمايشات دقيق‌تر انجام نشوند زير بار اسكن‌ كامل بدن نخواهند رفت. يك پروفسور فيزيك دانشگاه آريزونا مي‌گويد: «اگر ميزان اشعه اين دستگاه‌ها در حد مجاز باشد، مشكلي پيش نمي‌آيد اما اگر آنها قادر به عمل نباشند و نياز به اشعه بيشتري باشد خطرساز خواهند شد و خطر آنها در مقايسه با دستگاه‌هاي پزشكي شديدتر است چون از آنها خيلي بيشتر از دستگاه‌هاي پزشكي استفاده مي‌شود و افرادي كه با آنها كار مي‌كنند آموزش‌هاي لازم پزشكي را نديده‌اند.»


پاسخ اداره غذا و داروي آمريكا

پاسخي كه توسط اداره حراست پرواز و اداره غذا و داروي آمريكا داده مي‌شود اين است كه افراد نبايد نگران به خطر افتادن حريم خصوصي خود باشند چون به تازگي همه تصاوير به دست آمده از افراد را مات مي‌كنند به طوري كه افراد قابل شناسايي نباشند، به علاوه بعد از بررسي تصاوير آنها را حذف خواهند كرد تا احتمال سوءاستفاده از آنها به صفر برسد. همچنين استفاده از اين دستگاه‌ها زمان زيادي را از مسافر نخواهد گرفت. سازمان غذا و داروي آمريكا هم اعلام كرده كه امنيت اين اسكنرها تضمين شده است و از آنجا كه دوز اشعه در اين دستگاه‌ها پايين است، نيازي نيست كه افراد مسوول حين كار با آنها، لباس‌هاي محافظ بپوشند. اين اسكنرها قبل از نصب، از نظر امنيتي و سلامتي كنترل مي‌شوند و به‌طور منظم مورد بازديد قرار مي‌گيرند. يك متخصص اشعه در سازمان غذا و داروي آمريكا هم گفت كه براساس تخمين آنها احتمال بروز سرطان‌هاي كشنده بر اثر حداكثر دوز مجاز اشعه توسط يك دستگاه اسكنر، يك در 80 ميليون است. پس با توجه به چنين احتمال ضعيفي جاي نگراني وجود ندارد. اداره حراست پرواز اعلام كرده كه آزمايشات مربوط به امن بودن اين اسكنرها در دانشگاه جان هاپكينز انجام شده و نشان مي‌دهند كه آنها كاملا بي‌خطر هستند. البته حتي در دانشگاه هم مخالفاني وجوددارند كه معتقدند اين آزمايش‌ها ميزان اشعه دستگاه‌ها را نشان مي‌دهند و نه امنيت آنها را. به علاوه اشعه ساطع‌شده از اين اسكنرها، مي‌تواند روي اندام‌هاي تناسلي، چشم و بافت پستان به خصوص در زنان باردار و كودكان اثر بگذارد. اگر دولت تست‌هاي امنيتي را روي حيوانات انجام دهد چنين مشكلاتي پيش نمي‌آيد. بايد توسط آزمايش روي حيوانات مشخص كرد كه آيا اسكنرها سبب تغييرات بيوشيميايي مي‌شوند يا خير؟ اما دولت معتقد است به هيچ‌وجه نيازي به انجام چنين تست‌هايي نيست چون دوز اشعه اين دستگاه‌ها خيلي پايين است.


انواع اسكنرهاي موجود

اسكنرهاي تمام بدن معمولا از 2 تكنولوژي عمده استفاده مي‌كنند. اشعه x يونيزه و امواج ميلي‌ليتري غيريونيزه. دستگاه‌هاي داراي اشعه x يونيزه در دوزهاي بالا، سبب تغييرات سلولي مي‌شوند كه به سرطان منجر مي‌شود. اما امواج ميلي‌متري نگران‌كننده نيستند چون قدرت زيادي ندارند. يك راديولوژيست مي‌گويد: «هر 2 نوع اين اشعه‌ها بي‌خطر هستند. دوز هر دوي آنها پايين است و خطري براي مردم ندارند. البته بهتر است در صورت امكان، از اسكنرهاي غيريونيزه استفاده كرد. سخنگوي اداره حراست پرواز هم مي‌گويد كه هر دو نوع اين اسكنرها امن هستند. قيمت آنها يكسان است و هر دو به يك اندازه موثرند. اما علت استفاده از هر دو نوع اين است كه رقابتي بين سازندگان اين دو نوع دستگاه به وجود بياوريم و سبب ايجاد نوآوري در تكنولوژي‌هاي آنها شويم. در هر حال، چه بخواهيم و چه نخواهيم استفاده از چنين دستگاه‌هايي به منظور تامين امنيت پروازها اجتناب‌ناپذير است و تعداد آنها در همه فرودگاه‌هاي جهان زيادتر خواهد شد.

منبع: Ap

هفته نامه سلامت